III SA/Wa 1734/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym - W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł skarżący D. i T. S. pismem z dnia 9 października 2007 r. zatytułowanym "zażalenie" zwrócili się o zwolnienie od kosztów we wskazanej wyżej wysokości. Pismo to potraktowano zgodnie z jego treścią jako wniosek o przyznanie prawa pomocy i pismem z dnia 22 października 2007 r. wezwano skarżących do nadesłania wypełnionego formularza PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie zobowiązano Skarżących do złożenia wskazanych w piśmie dokumentów i oświadczeń dotyczących ich stanu majątkowego oraz dochodów. Wraz z wezwaniem, o którym mowa wyżej, przesłano skarżącym formularz PPF. W odpowiedzi skarżący nadesłali pismo z dnia 30 października 2007 r., w którym ponowili prośbę o zwolnienie od kosztów w kwocie 200 zł, podnosząc, iż ich trzyosobowa rodzina utrzymuje się z emerytury D. S. w wysokości 800 zł. Wskazali ponadto, że nie posiadają żadnych majątków. Zaznaczyli jednocześnie iż Sąd "przysyła do wypełnienia wnioski o stanie majątkowym" gdy tymczasem to nie oni "narobili bałaganu z podziałami geodezyjnymi i zmianą podatku". Wskazali przy tym, iż osobami odpowiedzialnymi za powstanie rozbieżności między powierzchnią działki wykazaną w akcie notarialnym a powierzchnią przyjętą jako podstawa opodatkowania przez organ podatkowy są U. i A. S. Następnie zarządzeniem z dnia 12 listopada 2007 r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na nie złożenie go na urzędowym formularzu PPF. Kolejno pismem z dnia 25 listopada 2007 r. skarżący złożyli sprzeciw od w/w zarządzenia przedstawiając w nim dotychczas prezentowaną argumentację. Do pisma załączyli wypełniony formularz PPF oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 17 kwietnia 2007 r. i kserokopię orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności z dnia 4 listopada 1997 r., a także inne pisma dotyczące podziału nieruchomości. Z formularza PPF wynika, iż skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Z wskazanych w nim informacji wynika, iż skarżący posiadają nieruchomości w postaci połowy domu – 60 m2 i działkę o pow. 518 m2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej P.p.s.a), wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W niniejszej sprawie należało zatem zbadać, czy sytuacja majątkowa skarżących uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, co jest możliwe w sytuacji, gdy strona wykaże (podkreślenie własne), że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Ponadto należało rozważyć, czy sytuacja majątkowa wnioskodawców uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże (podkreślenie własne), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Stosownie bowiem do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że z zasady każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 P.p.s.a.). Jest istotne, że opłaty sądowe, czyli wpisy i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa (art. 212 P.p.s.a.). W konsekwencji zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia, oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływy z innych źródeł. Dlatego też oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy uwzględnić okoliczność, że państwo wykorzystuje uzyskiwane środki na realizację określonych celów i zadań. Należy rozważyć realizację zasady prawa do Sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości obywateli w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 powołanej ustawy, a przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Podkreślić również należy, iż każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny oraz z powodu zawiłości sprawy, konieczne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów przez profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową skarżących oraz ich zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, oceniając sytuację majątkową skarżących Sąd ma na uwadze nie tylko faktyczny stan dochodów skarżących oraz dane dotyczące bieżących wydatków, ale także ich potencjalne możliwości zarobkowe. Zdaniem Sądu zauważyć należy, iż przedstawiona przez skarżących w przesłanych do tut. Sądu wnioskach sytuacja majątkowa nie świadczy o trudnościach finansowych uniemożliwiających im poniesienie kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Zaznaczyć należy, że w piśmie z dnia 22 października 2007 r. wezwano skarżących do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących ich stanu majątkowego i dochodów, a mianowicie wezwano do: 1) nadesłania zeznań podatkowych skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym za lata 2005 – 2006 oraz informacji o wysokości dochodów uzyskanych przez wyżej wymienione osoby w 2007 r.; 2) wskazania wszystkich źródeł utrzymania skarżących; 3) szczegółowego wskazania wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, z jednoczesnym przesłaniem dokumentów potwierdzających te wydatki; 4) wskazania posiadanych lub zbytych w ciągu ostatniego roku nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 10.000 zł; 5) nadesłania wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym; 6) innych informacji o przyczynach uniemożliwiających skarżącym poniesienie kosztów sądowych, w tym kosztów wpisu w wysokości 200 zł. Jednakże, pomimo przesłania do tut. Sądu pism z dnia 30 października 2007 r. i z dnia 29 listopada 2007 r. skarżący nie dostarczyli wskazanych powyżej dokumentów oraz informacji, o które zostali wezwani. Zdaniem Sądu za takie z całą pewnością nie można uznać nieaktualne zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 17 kwietnia 2007 r., kserokopię orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności z dnia 4 listopada 1997 r., a także inne pisma dotyczące podziału nieruchomości. W ocenie Sądu na podstawie przesłanych przez skarżących informacji nie można w sposób przejrzysty ocenić ich stanu majątkowego, od którego w dużej mierze uzależnione jest przyznanie prawa pomocy. Ponadto należy dodać, iż otrzymane przez Sąd pisma nie zawierają żadnych wyjaśnień dotyczących ewentualnych trudności w spełnieniu w/w wezwania Sądu. W przekonaniu Sądu, samo wskazanie wysokości otrzymywanej emerytury nie stanowi wystarczającej przesłanki do podjęcia decyzji o przyznaniu skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu twierdzenia skarżących zawarte we wniosku oraz złożonych pismach nie są przekonywujące. Ustosunkowując się do powyższego podkreślić jeszcze raz należy, iż ubiegając się o przyznanie prawa pomocy skarżący powinni – w sposób szczególnie staranny – wykazać niemożność ponoszenia kosztów sądowych, a przynajmniej podjąć efektywną próbę współpracy w tym względzie, czego nie uczynili. Wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie, skarżący uchylili się od dostarczenia aktualnych dokumentów, które mogłyby być podstawą zweryfikowania złożonych przez nich oświadczeń. Zestawienie powyższych faktów powoduje konieczność zastanowienia się nad tym, czy skarżący rzeczywiście znajdują się w tak trudnej sytuacji majątkowej jaką wykazywali we wniosku. Powyższe uwagi odnieść należy również do ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego. Oceniając zasadność ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika, należy zwrócić uwagę, że powołana ustawa nie wprowadziła obowiązku reprezentowania skarżących przez profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania. Ponadto zauważyć należy, iż strona w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma zapewniony szereg gwarancji procesowych, chroniących jej prawa. Należą do nich m.in. określony w art. 6 P.p.s.a. obowiązek sądu udzielania stronie występującej bez adwokata i radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż nawet przy całkowitej bezzasadności zarzutów podniesionych w skardze sąd – z urzędu – skontroluje legalność zaskarżonego aktu. Tym samym wspomniany przepis gwarantuje stronie, że brak występującego w jej sprawie profesjonalnego pełnomocnika, nie będzie jej szkodził. Należy zwrócić uwagę, że zadaniem Sądu jest ocena złożonego przez skarżących oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenia dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 10 maja 2004 r. sygn. FZ 18/04). Wskazać można również, iż w postanowieniu z 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Reasumując należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nie wykazali istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie im prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.