III SA/Wa 1758/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Płusa, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2006 r. sprawy ze skargi P. H. "Y." J. i E. K. sp. j. w S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (powoływany dalej jako "Zakład"), po rozpatrzeniu złożonego przez spółkę jawną P. H. "Y." J. i E. K. - Skarżąca w niniejszej sprawie, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 7 lutego 2006 r. postanowił: I. na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") odmówić umorzenia należności powstałych z tytułu nieuregulowania składek w części finansowanej przez płatnika na: - ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia za okres i w kwotach wskazanych w sentencji decyzji; II. na podstawie art. 30 u.s.u.s. odmówić umorzenia należności powstałych z tytułu nieuregulowanych składek finansowanych przez ubezpieczonych na: - ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę za okres i w kwotach wskazanych w sentencji decyzji. W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził, że działając na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 w związku z art. 32 u.s.u.s. może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności oraz gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W motywach decyzji wskazano również, że "po ponownej analizie sprawy tut. Oddział ZUS S. uznał, że nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek". Nie została stwierdzona całkowita nieściągalność, gdyż jest prowadzona egzekucja przez naczelnika urzędu skarbowego. Organ podkreślił także, że w świetle art. 28 u.s.u.s. umorzenie składek ma charakter uznaniowy, z uwzględnieniem warunków, o których mowa w art. 28 ust. 2, ust. 3a i 3b tej ustawy. Oznacza to, że organ może ale nie musi umorzyć zaległości. Ponadto podkreślił, że należności powstałe z tytułu nieterminowo regulowanych zobowiązań wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, stanowią przychody Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z którego środków pokrywa się wydatki na świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego. Zatem w interesie wszystkich ubezpieczonych jest skuteczne dochodzenie od dłużników zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, bowiem ubezpieczeni poprzez płacenie składek tworzą ten Fundusz, aby w konsekwencji korzystać z jego środków. Nadmieniono nadto, iż zgodnie z art. 30 u.s.u.s. przepisów o umorzeniu należności z tytułu składek nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych i w związku z tym orzeczono, jak punkcie II sentencji decyzji. W skardze z dnia 25 kwietnia 2006 r. na ww. decyzję Spółka zarzuciła naruszenie przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. poprzez błędne stwierdzenie, że w jej przypadku nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, a także poprzez nierozważenie, że wobec Spółki zachodzi nieściągalność opisana w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. W oparciu o te zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Uzasadniając skargę wskazała na bezpodstawne pominięcie przy ocenie przesłanek umorzenia postanowienia Sądu Rejonowego w S., którym został oddalony wniosek Spółki o upadłość z tej przyczyny, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania. Spółka zaprzeczyła też twierdzeniu organu, że jest w stosunku do niej skutecznie prowadzona egzekucja. Dodała, iż zaprzestała prowadzenia działalności. W jej ocenie przywołane okoliczności stanowią o całkowitej nieściągalności należności, tj. przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 3 i pkt 6 u.s.u.s. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia 2 października 2006 r. Spółka dodatkowo postawiła zarzut w postaci naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanego dalej jako "k.p.a.") z uwagi na wydanie zaskarżonej decyzji przez pracownika, który podlegał wyłączeniu w myśl art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. Zdaniem Spółki decyzja ta oraz decyzja ją poprzedzająca z dnia [...] stycznia 2006 r. została podpisana przez tą samą osobę, tj. R. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż zostały podniesione przez Skarżącą. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały wskazane w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ. W pierwszej kolejności Sąd, działając - w myśl powyższego przepisu - z urzędu podjął rozważania w zakresie oceny wystąpienia w sprawie przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i uznał, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą kwalifikowaną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Została ona bowiem wydana przez Zakład, podczas gdy nie był on uprawniony do jej wydania. Formułując taką konkluzję Sąd miał na uwadze treść wydanej w sprawie decyzji z dnia [...] marca 2006 r. Wprawdzie w jej nagłówku powołano "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", podobnie jak i przy podpisie osoby upoważnionej. Niemniej jednak nie można było przyjąć, iż ten organ wydał wskazaną decyzję, gdyż w jej sentencji wskazano, że to "Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S." postanowił wydać rozstrzygniecie o określonej treści. Sentencja ta została przy tym zredagowana w sposób analogiczny, jak w przypadku decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. od której Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czyli tak jak czyni to organ pierwszoinstancyjny. W tej sytuacji nie mogło być wątpliwe, że ponownego rozpatrzenia sprawy dokonał Zakład orzekając bezpośrednio w sposób merytoryczny, tj. odmawiając umorzenia określonych należności. Ponadto, rozstrzygnięcie to nie odpowiada dyspozycji art. 138 k.p.a., co także świadczy o wydaniu decyzji przez Zakład a nie Prezesa Zakładu, który stosując wskazany przepis wypowiada się o "losach" decyzji wydanej w pierwszej instancji. Z sentencją zaskarżonej decyzji koresponduje również jej uzasadnienie, w którym także podniesiono, że "po ponownej analizie sprawy tut. Oddział ZUS S. uznał (...)" określone okoliczności. W takim stanie rzeczy sentencja decyzji oraz spójne z nią uzasadnienie w zakresie wskazania organu, który rozpatrzył wniosek z dnia 7 lutego 2006 r. musiało prowadzić do konkluzji, iż decyzję z dnia [...] marca 2006 r. wydał ponownie Zakład, zamiast Prezes Zakładu, jako organu właściwego do rozpatrzenia rzeczonego wniosku. Istniejące regulacje prawne nie przyznają Zakładowi uprawnień organu odwoławczego (organu załatwiającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, oczywiście z wyjątkiem jego uwzględnienia w całości). Zgodnie bowiem z regulacją art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem rozstrzyganych w pierwszej instancji decyzjami Zakładu, nie przysługuje odwołanie do sądu, przewidziane w ust. 2 omawianego przepisu, lecz stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Przytoczony przepis stanowi nadto, że przedmiotowy wniosek kieruje się do Prezesa Zakładu i do jego rozpoznania stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Powyższa analiza przepisów prowadzi do wniosku, że Zakład nie może przypisać sobie uprawnień organu właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro zatem zaskarżona decyzja wydana została przez Zakład z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc dotknięta jest kwalifikowaną wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., to stwierdzić należało, że w sprawie zaszła przesłanka stwierdzenia jej nieważności przez Sąd w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja została wydana przez organ nieuprawniony, Sąd musiał odstąpić od oceny postępowania przeprowadzonego w niniejszej sprawie, a także zarzutów podniesionych w skardze, gdyż byłaby to ocena przedwczesna, zważywszy na brak w sprawie stanowiska właściwego organu rozpatrującego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. Prezesa Zakładu. Stwierdzenie nieważności decyzji czyniło też zbędnym rozważania, czy decyzja ta obarczona była także wadą skutkującą wznowieniem postępowania. Na marginesie można jedynie wspomnieć, iż decyzję z dnia [...] marca 2006 r. podpisał R. K., zaś decyzję z dnia [...] stycznia 2006 r. C. N., a więc nie ta sama osoba, jak twierdziła Skarżąca. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a. Stosownie zatem do tego przepisu Sąd określił, iż decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana w całości. Skarżąca była zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. Nie wzięła przy tym udziału w rozprawie ani też nie działała przy pomocy pełnomocnika, z którymi to okolicznościami mogłyby się wiązać określone wydatki. Brak zatem było podstaw do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, o co wnosiła.