III SA/Wa 1763/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Wesołowska, Protokolant Agata Próchniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi U.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2010 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz U. K. kwotę 400 zł (słownie: czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] stycznia 2011 r. numer [...] Burmistrz Miasta M. ustalił U.K. (dalej powoływanej jako "Skarżąca") wysokość podatku od nieruchomości na rok 2010 za nieruchomość położoną w Markach przy ul. [...] bez numeru i Al. [...] bez numeru, oznaczoną jako działki, numer 27/2, 118/4 i 118/19 w obrębie 4-06, w kwocie [...] zł. Do opodatkowania przyjęto grunty pozostałe o powierzchni: 9 602,00 m2, 3 915,00 m2 i 26 729,00 m2. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca powołała się na fakt, iż od 1993 r. administracja publiczna faktycznie pozbawiła ją możliwości władania nieruchomościami, co do których figuruje w ewidencji gruntów jako właściciel Skarżąca podkreśliła, że pomimo jej licznych wystąpień do administracji publicznej, w tym do Starosty W., o spowodowanie wykreślenia wpisów - ostrzeżeń o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do jej nieruchomości, w dalszym ciągu figuruje w jej księdze wieczystej ostrzeżenie. Z art. 117 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741) wywodziła, że jeżeli wywłaszczenie nie doszło do skutku, a faktycznie stało się ono bezprzedmiotowe, istnieje obowiązek organów spowodowania wykreślenia z księgi wieczystej wpisu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Wniosek o wykreślenie ostrzeżeń powinien być złożony z urzędu i powyższe wpisy powinny być dawno wykreślone, co jednak nie nastąpiło. Skarżąca podniosła również, iż sama zwracała się do Sądu o spowodowanie wykreślenia ostrzeżeń, jednakże jej wniosek został oddalony z powodu niezakończenia zawieszonego postępowania wywłaszczeniowego. Stwierdziła, że niezależnie od uniemożliwienia władania jej nieruchomościami z powodu wpisu ostrzeżeń o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, także Miasto M. w uchwalonych miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego przyjęło skrajnie niekorzystne dla niej rozwiązania polegające w szczególności na obciążeniu poszczególnych jej nieruchomości planami dróg, rozjazdów, skrzyżowań, parkingów miejskich. Podniosła, że niektóre spośród jej nieruchomości zostały przeznaczone w świetle planów na cele publiczne w 100 % i w całości będą podlegały wywłaszczeniu. Miasto zablokowało jej tym samym sprawowanie faktycznego władztwa nad nieruchomościami, nie informując jej o dokładnej wielkości areału przeznaczonego pod projektowane drogi, rozjazdy, skrzyżowania, parkingi miejskie, a także o dokładnym przebiegu ich granic. Wskazała, że na jej działkach usytuowano urządzenia energetyczne i komunikacyjne, systemy kanalizacji, instalacje gazowe, zajmując na ten cel pasy terenu bez wydania decyzji. W konsekwencji na obszarze tym nie będzie można zrealizować żadnych obiektów trwale związanych z podłożem, co więcej - poszczególne służby będą musiały mieć bezpośredni dostęp do tych urządzeń. Wyklucza to więc te nieruchomości z jakiejkolwiek działalności inwestycyjnej zarówno dla Skarżącej, jak i ewentualnych potencjalnych nabywców działek i czyni je dla niej bezwartościowymi. Skarżąca stwierdziła, że próbowała rozwiązać tę niekorzystną dla niej sytuację w sposób polubowny zwracając się do Burmistrza Miasta M. o niezwłoczne podjęcie negocjacji mających na celu odkupienie jej działek lub przyznanie jej komunalnych nieruchomości zamiennych, jednakże prośby te spotykały się dotychczas z odmową lub pozostają bez odpowiedzi. Decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "SKO") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wyjaśnił, że argumenty odwołania nie odnoszą się do kwestii związanych z ustaleniem podatku od nieruchomości i nie mogą stanowić podstawy do uchylenia decyzji organu I instancji. SKO podkreśliło, że przedmiotem opodatkowania decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., kwestionowaną przez Skarżącą, jest nieruchomość położona w M. przy ul. [...] bez numeru i Al. [...] bez numeru, oznaczona jako działki numer 27/2, 118/4 i 118/19 w obrębie 4-06 o powierzchni 40 246,00 m1. Podstawowym kryterium rozstrzygającym o sposobie opodatkowania gruntów są dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Podstawę opodatkowania dla gruntów stanowi ich powierzchnia, na co wskazuje treść art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 95, poz.613) zwana dalej "u.o.p.l.". Organ odwoławczy wskazał, że w ewidencji gruntów i budynków przedmiotowe działki są sklasyfikowane jako tereny zurbanizowane niezabudowane o klasyfikacji "Bp" i w związku z tym podlegają podatkowi od nieruchomości jako "grunty pozostałe". Ustalając wysokość podatku od nieruchomości na rok 2010 organ I instancji uwzględnił dane zawarte w rejestrze gruntów i zastosował stawki określone w uchwale Rady Miasta M. z dnia [...].10.2009 r. numer XXXIII/328/2009 w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości na 2010 rok. Tym samym wysokość podatku od nieruchomości na rok 2010, ustalona przez organ I instancji na kwotę 12 879,00 zł jest prawidłowa. SKO wyraziło pogląd, że orzeczenia w przedmiocie podatku istotne są tylko zapisy wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Dopóki taki zapis nie zostanie zmieniony, jego treść jest dla organu podatkowego wiążąca. Organ ustalający wysokość podatku od nieruchomości nie jest bowiem uprawniony do przyjęcia innej podstawy wymiaru podatku niż dane wskazane w ewidencji gruntów. W skardze do Sądu Skarżąca, podniosła następujące fakty: - W dniu ,24.06.1993r. na wniosek Urzędu Rejonowego w W., ul. [...], Sąd Rejonowy dla W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych wpisał do mojej księgi wieczystej [...] ostrzeżenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego do działek nr 6/3, o pow. 243 m2, nr 118/5 o pow. 2749 m2, nr 118/6 o pow. 510 m2, 118/8 o pow. 199 m2, 118/9 o pow. 175 m2, położonych w miejscowości M.. Aktualnie księga wieczysta KW nr [...] zmieniła numer na: Kw. [...] i prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w W. Wydział Ksiąg Wieczystych. Wpisy wykreślone zostały dopiero w końcu 2010r., co w praktyce uniemożliwiło jej rozporządzenie nieruchomościami w 2010r. - Niezależnie od uniemożliwienia władania Skarżącej nieruchomościami z powodu wpisu ostrzeżeń o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, także Władze Miasta Marki w uchwalonych miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (uchwała Rady Miasta M. nr XXI 1/185/2001 z dnia 29.09.2001 r. i nr XIV/109/2004 r. z dnia 28.04.2004r.) przyjęły skrajnie niekorzystne dla Skarżącej rozwiązania polegające na obciążeniu poszczególnych nieruchomości planami dróg, rozjazdów, skrzyżowań, parkingów miejskich etc. Niektóre działki według planów, przeznaczone zostały na cele publiczne w 100%. Miasto zablokowało jej sprawowanie faktycznego władztwa nad nieruchomościami, nie racząc nawet poinformować do dnia dzisiejszego, o dokładnej wielkości areału przeznaczonego pod projektowane drogi, rozjazdy, skrzyżowania, parkingi miejskie, a także o dokładnym przebiegu ich granic. - Ponadto na działkach Skarżącej położono urządzenia energetyczne, telekomunikacyjne i gazowe zajmując na ten cel pasy terenu nie tylko bez wydania decyzji, ale nawet bez powiadomienia jej o zamiarze realizacji, jak i o samej realizacji tych inwestycji. Do dziś nie powiadomiono jej jakiej wielkości powierzchnię działek zajęto pod położoną infrastrukturę techniczną: telekomunikacyjną gazową i elektryczną. Tym samym na znacznym obszarze gruntu nie można zrealizować żadnych obiektów trwale związanych z podłożem, co więcej poszczególne służby korzystają na co dzień z dostępu do tych urządzeń nie prosząc jej o zgodę, a nawet nie zawiadamiając o powyższym. Dokonany został w ten sposób szczególny rodzaj wywłaszczenia z ewidentnym naruszeniem porządku prawnego, który bezwzględnie wymaga uprzedniego przeprowadzenia rokowań z właścicielem nieruchomości, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Wydawanie zezwoleń przez odnośne władze na układanie na działkach infrastruktury technicznej jest procesem ciągłym, czego dowodem jest m.in. położenie dodatkowej infrastruktury gazowej, które miało miejsce również w 2010 r. Świadczy to o tym, że władze publiczne traktują jej nieruchomość jak swoją własność, którą mogą dowolnie rozporządzać. Przyjęcie w tej sytuacji, że podstawowym kryterium rozstrzygającym o sposobie opodatkowania podatkiem od nieruchomości są dane wynikające z ewidencji gruntów jest nieuzasadnione. W odpowiedzi na skargę Organ, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem: 1) podstawowych zasad procedury, w szczególności art. 122, 187 § 1 i art. 191 O.p. w zakresie dokonanych ustaleń i ich oceny dotyczących prawidłowego określenia osoby, na której w 2010 r. ciążył obowiązek w podatku od nieruchomości położonych w M. przy ul. [...] bez numeru i Al. [...] bez numeru, oznaczona jako działki numer 27/2, 118/4 i 118/19 w obrębie 4-06 o powierzchni 40 246,00 mz, 2) przepisów prawa materialnego poprzez błędna wykładnię art.3 u.p.o.l. prowadząca do wniosku, iż przepis ten wyklucza uznanie osób innych niż właściciel wymieniony w art.3 ust.1 pkt 1 za podatnika podatku od nieruchomości. Właściciel jako podatnik podatku od nieruchomości został wymieniony w ust. 1 pkt 1 art.3 u.p.o.l. Jednakże nie jest to jedyny podmiot na których ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. stanowi, iż podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nie posiadające osobowości prawnej, będące posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych, natomiast zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 tej ustawy, jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Przepis ten oznacza więc, iż w przypadku, gdy nieruchomością lub obiektem budowlanym włada posiadacz samoistny, wówczas on jest podatnikiem podatku od tych nieruchomości, i w takim przypadku obowiązek podatkowy nie dotyczy właściciela tych rzeczy. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 336 kodeksu cywilnego, posiadanie jest to stan faktyczny określonego władztwa, zaś posiadaczem samoistnym jest ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel, bez ograniczenia do przypadków władania zgodnego z prawem, bowiem rozstrzygające znaczenie ma zakres władania rzeczą, na wzór prawa własności, chociażby nawet nie poparty przysługującemu posiadaczowi prawem własności. Analizując stan prawny przedmiotowej nieruchomości organ odwoławczy zasadnie wskazał także, że ustalając zobowiązanie w podatku od nieruchomości należy brać pod uwagę treść art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst, jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 z późn. zm.) zgodnie z którym podstawę wymiaru podatków i świadczeń stanowią dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków, które to dane są wiążące dla organów podatkowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze pominęło jednak w swoich rozważaniach przepis art. 20 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, który stanowi, iż w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych - inne osoby fizyczne lub prawne, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części. Z uregulowania tego wynika, iż obowiązek ujawnienia w ewidencji, poza właścicielem, innych osób fizycznych lub prawnych, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części, występuje jedynie w przypadku gruntów państwowych i samorządowych. Podobnie, przepisy § 11 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38 poz. 454) zwane dalej "rozporządzeniem" zobowiązują do wskazania w ewidencji innych osób fizycznych lub prawnych, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części jedynie w przypadku gruntów państwowych i samorządowych, natomiast § 10 ust. 2 tego rozporządzenia nakazuje ujawnienie tych osób w przypadku, gdy brak jest danych dotyczących właściciela. W sprawie jest okolicznością bezsporną, iż przedmioty opodatkowania w 2010 r. były własnością skarżącej, która jest osobą fizyczną, stąd też nie występował obowiązek ujawniania w ewidencji innych, poza nią, osób mających w posiadaniu przedmiotowe nieruchomości. W tym stanie prawnym nieuprawniony jest pogląd zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i organu pierwszej instancji, iż w przypadku gdy właściciel twierdzi, chcąc uwolnić się od ciążącego na nim obowiązku podatkowego, że jego nieruchomość jest wykorzystywana przez posiadacza samoistnego, powinien wnioskować o zmianę danych zawartych w ewidencji, który to wpis przesądza o obowiązku płacenia podatku od nieruchomości". Istotą instytucji posiadania samoistnego, jest pewien stan faktyczny, sprowadzający się do "władania rzeczą jak właściciel", bez ograniczenia do przypadków władania zgodnego z prawem. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca wskazywała wielokrotnie w trakcie postępowania podatkowego, iż utraciła faktyczne władztwo nad rzeczą, bowiem działania organów państwa uniemożliwiły jej rozporządzanie nieruchomościami co do których obciążono ją podatkiem od nieruchomości. Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie podniosła, iż po jej działce nr ewidencyjny 118/19 jeżdżą samochody bowiem zostały zajęte na drogę (Al. [...]) a Wojewoda M. wydał w stosunku do tej nieruchomości decyzję stwierdzającą nabycie powyższej działki przez Skarb Państwa w 1993 r. Z uwagi na to, że odwołanie od powyższej decyzji nie zostało dotychczas rozpatrzone, decyzja ta jest nieostateczna. Wszystkie te okoliczności Skarżąca zgłaszała w trakcie postępowania podatkowego, jednakże organy rozstrzygające potraktowały te okoliczności jako nieistotne w sprawie, nie dokonując żadnych ustaleń dotyczących objęcia przez Skarb Państwa nieruchomości w posiadanie. Organy pominęły całkowicie wyjaśnienia strony składane w toku postępowania podatkowego, co do stanu posiadania przedmiotowej nieruchomości, przedstawione rzeczowo w skardze do Sądu. Sąd chciałby też zaakcentować, że brak ostatecznej decyzji stwierdzającej nabycia własności spornych nieruchomości przez Skarb Państwa, nie ma przesądzającego znaczenia dla ustalenia czy Skarb Państwa objął nieruchomości w posiadanie. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny i stwierdza jedynie tytuł prawny Skarbu Państwa do nieruchomości, a posiadanie jak już Sąd wskazał to stan faktyczny a nie prawny. Nieuregulowany stan prawny nieruchomości wbrew twierdzeniom organów podatkowych, nie może skutkować obciążeniem Skarżącej obowiązkiem podatkowym, bowiem zgodnie z ustawą podatkową nie tylko ten kto posiada tytuł prawny do nieruchomości jest podatnikiem. Sąd nie jest jednak w stanie zweryfikować wiążąco wyjaśnień Skarżącej, skoro brak jest w sprawie materiału dowodowego. Dopiero przeprowadzenie postępowania podatkowego na tę okoliczność pozwoli na określenie charakteru "władztwa" Skarbu Państwa nad przedmiotową nieruchomością i stwierdzenie czy było ono, co do swojej istoty, takie "jak właściciel", czy też ograniczone, co w konsekwencji pozwoli na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c) oraz art.135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a.