III SA/Wa 1777/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. sp. z o. o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 sierpnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi P. sp. z o. o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca – P. sp. z o. o. z siedzibą w W. – pismem z dnia 27 kwietnia 2016 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 r. W skardze zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów procesowych. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca nadesłała wypełniony formularz PPPr i wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej. W związku z tym w latach 2013-2016 nie osiągnęła przychodów i nie poniosła kosztów. Wyjaśniła, że nie zdołała sporządzić bilansu, ani rachunku zysków i strat z uwagi na brak swobodnego dostępu do dokumentacji finansowej. Dokumenty te są bowiem zabezpieczone przez Prokuraturę Okręgową w P. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada środków na rachunku bankowym, nie posiada też wierzytelności. Podała wysokość ciążących na niej zobowiązań podatkowych, podkreślając, iż postępowania egzekucyjne ich dotyczące zostały umorzone. Nadto na członków zarządu została przeniesiona odpowiedzialność za te zaległości. Skarżąca wskazała, że brak jakichkolwiek środków finansowych uzasadniany jest dezorganizacją funkcjonowania i niemożnością prowadzenia efektywnej działalności gospodarczej w związku z zabezpieczeniem dokumentów Skarżącej we wrześniu 2012 r. oraz licznymi postępowaniami podatkowymi i cywilnymi, toczącymi się wobec niej. Skarżąca podkreśliła, że nie ma możliwości pozyskania środków finansowych z dopłat wspólników, ponieważ dwóch z nich, za sprawą spłacenia ustalonych przez organ podatkowy zobowiązań z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, nie dysponuje środkami wystarczającymi do wniesienia dopłat. Pozostają oni również w konflikcie z trzecim wspólnikiem, który to konflikt nie pozwala na porozumienie się w zakresie dofinansowania Skarżącej. Brak zdolności kredytowej uniemożliwia ponadto zaciągnięcie ewentualnego kredytu. Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego, Skarżąca podała powody, dla których nie sporządziła zeznań za lata 2014-2015, o czym poinformowała naczelnika urzędu skarbowego. Wskazała, iż nie uzyskała w 2016 r. żadnych przychodów, ani też nie poniosła żadnych kosztów. Fakt ten odzwierciedlają również deklaracje VAT. Powtórzyła, że z uwagi na brak dokumentacji źródłowej nie mogła sporządzić bilansu oraz rachunku zysków i strat. Poinformowała o zamknięciu rachunku w [...] Bank oraz o ujemnym saldzie rachunków otwartych. Skarżąca przedstawiła zestawienie zobowiązań wynikających z decyzji podatkowych oraz informację o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Dodała, że nie ma możliwości pozyskania środków w drodze dopłat, czy finansowania zewnętrznego. Skarżąca przedłożyła dokumenty dotyczące postępowań egzekucyjnych, pisma w sprawie dokumentacji finansowej, dokumenty dotyczące zabezpieczenia majątku, postanowienia w sprawie wydania rzeczy, wyciągi bankowe, deklaracje VAT. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że Skarżąca przedstawiła jedynie część z żądanych dokumentów, wskazując jako powód zabezpieczenie jej dokumentacji księgowej przez Prokuraturę Okręgową w P. W ocenie referendarza sądowego Skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Ocena jej sytuacji finansowej, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie oświadczenia Skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Pismem z dnia 29 sierpnia 2016 r., Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa procesowego, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 252 § 1 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu wskazała, że w jej ocenie na podstawie dostarczonych dokumentów wykazała, że nie posiada żadnych środków umożliwiających jej poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca w pierwszej kolejności podniosła, że sąd powinien rozpatrywać sytuację finansową na chwilę wniesienia skargi, bazując na stanie majątkowym a nie na ekspektatywach osiągnięcia przychodu. Skarżąca stwierdziła, że ze złożonej przez nią dokumentacji jasno wynika, że w latach 2013 – 2016 nie osiągnęła żadnych przychodów, ani nie poniosła kosztów ich uzyskania. Brak jakichkolwiek przychodów związany był z niemożliwością prowadzenia faktycznej działalności gospodarczej ze względu na zabezpieczenie dokumentów przez CBŚ we wrześniu 2012 r. oraz zaangażowanie spółki w wiele postępowań podatkowych oraz cywilnych. Ponadto, Skarżąca podnosi, że nawet środki na partycypowanie w kosztach sądowych, które spółka posiadała ze względu na ryzyko występujące przy prowadzeniu działalności gospodarczej, zostały zabezpieczone przez Prokuraturę. Zdaniem Skarżącej, zostały spełnione przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca wskazała, że w jej sytuacji zgromadzenie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Pismem z dnia 6 września 2016 r. Skarżąca, przedłożyła dodatkowo następujące kopie dokumentów: pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 23 sierpnia 2016 r. stanowiące zawiadomienie o aktualizacji zajęcia wierzytelności, pismo z dnia 20 kwietnia 2016 r. udziałowca spółki z informacją o zamiarze zbycia udziałów w spółce P. sp. z o. o., zaświadczenie od Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia 25 sierpnia 2016 r. poświadczające, iż w 2016 r. spółka nie dokonała żadnych wpłat na poczet podatku dochodowego, dokumenty bankowe przedstawiające historię transakcji na rachunku bankowym Skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd pierwszej instancji nie prowadzi postępowania dowodowego, lecz jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony (zob. B Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, Lex 2013). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowią wpis sądowy od skargi w wysokości 100.000 zł. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Skarżąca nie przedstawiła wszystkich żądanych dokumentów, wskazując jako powód zabezpieczenie jej dokumentacji księgowej przez Prokuraturę Okręgową w P. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 17 grudnia 2015 r. (II FZ 968 i 969/15), nie przedstawienie części dokumentów przez podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy, nie przesądza automatycznie o braku możliwości dokonania oceny merytorycznej wniosku. Należy jej zatem dokonać w oparciu o złożone przez wnioskodawcę dokumenty. Dokonanie takiej oceny uzależnione jest od tego czy na podstawie złożonych dokumentów sąd jest w stanie zobrazować sytuację majątkową spółki. W odpowiedzi na zarzut Skarżącej, że Sąd powinien rozpatrywać sytuację finansową na chwilę wniesienia skargi, bazując na stanie majątkowym a nie na ekspektatywach osiągnięcia przychodu, należy stwierdzić, że to właśnie przedstawione przez Skarżącą dokumenty nie pozwalają na rzeczywiste zobrazowanie jej sytuacji majątkowej. Brak kopii zeznań podatkowych, zestawienia przychodów i kosztów ich uzyskania oraz aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat nie został uzupełniony innymi równorzędnymi dokumentami, które pozwoliłby w sposób niebudzący wątpliwości ocenić sytuację majątkową i finansową, chociażby stan aktywów spółki. W tej sytuacji okoliczność nieprowadzenia działalności gospodarczej nie przesądza bowiem o braku majątku, którego upłynnienie pozwalałoby na uiszczenie wpisu. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Ocena sytuacji finansowej Skarżącej, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby bowiem nastąpić tylko na podstawie oświadczenia Skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Nie negując stanowiska Skarżącej o braku możliwości przedstawienia niektórych dokumentów, trudno jednak uznać, by Skarżąca przedłożyła inne równorzędne dokumenty wskazujące w sposób niebudzący wątpliwości w jakiej sytuacji majątkowej i finansowej się znajduje. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie spełniła bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.