III SA/Wa 1778/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2009 r. po rozpoznaniu wniosku adw. E. K. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sprawie ze skargi E. sp z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym postanawia przyznać pełnomocnikowi, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, kwotę 293,- zł, w tym kwotę 22 % tytułem podatku od towarów i usług Postanowieniem z 20 sierpnia 2008 r. sygn. III SA/Wa 1778/08 Sąd przyznał dla E. sp. z o.o.– dalej jako skarżąca - prawo pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Pismem z 23 września 2008 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. wyznaczyła adwokata E. K. pełnomocnikiem z urzędu w sprawie ze skargi E. sp z o.o., która 1 października 2008 r. udzieliła mu pełnomocnictwa. W piśmie z 15 stycznia 2009 r., pełnomocnik wniósł o "zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nieopłaconej w całości, ani w części". Wyznaczony przez Sąd adwokat ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - dalej jako u.p.p.s.a. Do czynności, o których mowa w tym przepisie, należy – m.in. – reprezentowania przed Sądem I instancji, wniesienie środków odwoławczych, czy sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Referendarz sądowy zauważa, że decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Stąd wywodzi się uprawnienie i obowiązek referendarza sądowego ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. O ile w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej fakt udzielenia pomocy prawnej z urzędu wynika z wniesienia skargi, o tyle w innych wypadkach, np. przy reprezentacji przed Sądem I instancji, fakt udzielenia pomocy prawnej może wynikać ze stawiennictwa pełnomocnika na rozprawie, czy z innych czynności dokonywanych przed Sądem. Przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia oraz zwrot niezbędnych, udokumentowanych wydatków za zastępstwo prawne wykonywane w ramach prawa pomocy następuje na jego wniosek, w którym powinno znajdować się oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 października 1998 r., II CKN 687/98 (OSNC 1999, nr 3, poz. 63), mającym zastosowanie do adwokatów i radców prawnych, stwierdził, że wniosek niezawierający takiego oświadczenia podlega oddaleniu jako nieuzasadniony. Referendarz sądowy zauważa zarazem, że oświadczenie to zostało złożone w analizowanej sprawie, zarówno podczas rozprawy, jak.- później – na piśmie. Referendarz sadowy jest zobowiązany zbadać, czy czynności podejmowane przez wyznaczonego adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego nie mają charakteru "pomocy prawnej" z uwagi na ich sprzeczność z zasadami profesjonalizmu lub czy brak jest podstaw do przyznania wynagrodzenia w trybie art. 250 (por. postanowienie SN z 16 marca 2000 r., I PZ 86/99, "Praca i Zabezpieczenie Społeczne" 2001, nr 1, s. 41). W ocenie referendarza sądowego, w sprawie o przyznanie wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, ocenie podlega nie tyle fakt bycia profesjonalnym pełnomocnikiem, lecz, w równym stopniu, przejawy działalności pełnomocnika podjęte w celu zakończenia sporu sądowego. Wyrazem tych działań – w tej sprawie – jest osobiste stawiennictwo przed Sądem przy rozstrzyganiu sporu, czy składanie pism procesowych ze stanowiskiem strony. Ze względu na to, że pełnomocnik ustanowiony w związku z przyznaniem stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie za f a k t y c z n i e udzieloną pomoc prawną, badane są przejawy tej działalności. Przykładowo, w przypadku, gdy pomoc ta polega na sporządzeniu dla strony opinii o braku podstaw do wniesienia środka odwoławczego, pełnomocnik powinien, w razie potrzeby wykazać, że opinia ta została sporządzona i przekazana stronie - por. post. NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 720/2004 (ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 93). W art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm) – dalej jako EKPCz, jak też w art. 45 Konstytucji RP, zostało zagwarantowane prawo strony do Sądu, w ramach którego mieści się prawo do korzystania – w niektórych sytuacjach - z profesjonalnej pomocy prawnej. Skoro EKPCz mówi o prawie do "korzystania" z pomocy adwokata, a nie tylko "wyznaczenia", państwo odpowiada także za sposób, w jaki pomoc prawna jest świadczona (Artico p. Włochy - skarga nr 6694/74, § 33). Zatem, kiedy z jakichkolwiek powodów nie jest ona wystarczająca, obowiązkiem władz jest spowodowanie, by adwokat wypełniał należycie swoje obowiązki, bądź rozpoczęcie działań w celu zmiany adwokata. Konwencja Praw Człowieka gwarantuje prawa, które są realne i skuteczne, a nie tylko teoretyczne i iluzoryczne, stąd też rozumienie terminu "sprawa cywilna", szersze niż przyjęte w prawie polskim – zgodnie ze wskazówkami Trybunału (por wyrok z 24 lutego 1994 r. 112547/86 Bendenoun p. Francja; wyrok ETPC z 12 lipca 2001 r. 44759/98 Ferrazzini p. Włochy). W ocenie referendarza sądowego, standardy ochrony praw człowieka określone w Konstytucji RP – np. w art. 45 ust. 1 – są niekiedy wyższe od standardów międzynarodowych, zatem niezależnie od kwalifikacji sprawy zawisłej przed WSA do "sprawy cywilnej" w rozumieniu EKPCz, obniżenie standardu ochrony, które nie narusza EKPCz, może być uznane za niezgodne z Konstytucją RP. Przy czym Konstytucja RP nie limituje "prawa sądu" granicami określonymi w ustawie i gwarantuje prawo do ochrony sądowej nie tylko w szeroko pojętych "sprawach karnych i cywilnych ", jak art. 14 i 26 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (por. wyrok TK z 16 stycznia 2006 r. sygn. SK 30/05), czego następstwem jest ocena działań pełnomocnika, ze skutkiem wskazanym wyżej, także w sprawach administracyjnych. Oznacza to, że w Polsce mają zastosowanie gwarancje ochrony prawnej, przewidziane dla sprawy cywilnej przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, także dla spraw, które nie zaliczają się do przywołanej kategorii sprawy cywilnej (sprawy podatkowe) oraz dla sporów, których status nie został jednoznacznie rozstrzygnięty. Referendarz sądowy zwraca przy tym uwagę, że gwarancje ochrony prawnej dotyczą podmiotu inicjującego postępowanie sądowe, co wynika z treści art. 6 konwencji i art. 45 ust. 1 Konstytucji, co też należy mieć na uwadze określając zakres aktywności Sądu. Fakt uzależnienia przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia od sposobu prowadzenie sprawy, uregulowany w art. 250 u.p.p.s.a., i związana z tym analiza działania pełnomocnika dokonana podczas zasądzania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, jest konstrukcją, która zabezpiecza pełnię realizacji prawa jednostki do Sądu, uregulowanego zarówno w art. 6 EKPCz, jak też w art. 45 Konstytucji RP. Referendarz sądowy, pomimo analizy sprawy, nie doszukał się przy tym w sprawie okoliczności, które mogłyby być przyczyną uznania aktywności pełnomocnika za niezgodną ze standardami działań profesjonalnego pełnomocnika w stopniu uzasadniającym odmowę przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia. W szczególności na niezachowanie wskazanych standardów nie wskazywał Sąd orzekający w sprawie ani skarżący. Za reprezentowanie skarżącego przed Sądem I instancji w innej sprawie, niż ta, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna lub w innej sprawie niż ta w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (art. 18 ust. 1 pkt 1 lit a i lit b rozporządzenia), pełnomocnik powinien otrzymać kwotę – jeśli nie zajdą przesłanki do jej podwyższenia – 240,- zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia). Jako, że nie można wskazać wartości przedmiotu sprawy, stawkę minimalną w postępowaniu przed sądem I instancji, należało oznaczyć na kwotę 240,- zł, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia. Decydując o kwocie wynagrodzenia referendarz sądowy miał na uwadze rodzaj i charakter sprawy zawisłej przed sądem, przebieg i przedmiot uprzedzającego ją postępowania administracyjnego wszczętego przez skarżącą spółkę, czynności, które pełnomocnik podjął w celu zapoznania się z aktami. Referendarz sądowy miał też na uwadze stawiennictwo substytuta pełnomocnika na rozprawie, treść złożonych pism, w szczególności z 15 stycznia 2009 r. oraz terminowość podjętych przez niego czynności, w tym złożenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia. Wkład pracy pełnomocnika wynika nadto ze składanych pism w sprawie, także pisma z 15 stycznia 2009 r., w którym zostało przedstawione stanowisko skarżącego, nie wspominając o treści uzasadnienia wyroku Sądu i zapisie z protokołu rozprawy. Stąd, na podstawie art. 250, art. 258 § 2 pkt 8, § 3 u.p.p.s.a. oraz § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit c, § 19 pkt 1, § 20 rozporządzenia z 28 września 2002 r., referendarz sądowy stwierdził, jak w sentencji