III SA/Wa 1783/07

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku B. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie III SA/Wa 1783/07 jest kwota wpisu, którą skarżąca powinna uiścić w wysokości 100,- zł, zatem w tym zakresie – w tej sprawie - należy rozpoznać wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż skarżąca nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a. Spółce można przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym, o który zwraca się, a zatem, np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPR z 29 października 2007 r. spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku poinformowała, że nie prowadzi działalności gospodarczej i jest "nierówno traktowana", ponieważ w postępowaniu cywilnym brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów nie budzi sporu. Zwróciła ponadto uwagę, ze nie posiada rachunku bankowego, nie prowadzi dokumentacji, nie składa zeznań. Na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka na rzecz Urzędu Skarbowego. Spółka wskazała, ze wysokość kapitału zakładowego wynosi 1000,- zł. Referendarz sądowy, wezwaniem z 31 października 2007 r. zwrócił się do spółki o nadesłanie dodatkowych informacji o jej sytuacji majątkowej. W analizowanej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w części obejmującej opłaty sądowe i wydatki. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 u.p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. W analizowanej sprawie rozpoznanie skargi przez Sąd Administracyjny zależy od uiszczenia wpisu we wskazanej kwocie. Referendarz sądowy zauważa przy tym, że informacje zawarte w formularzu PPR zostały uznane za niewystarczające do rozpoznania wniosku, zatem spółka została wezwana o nadesłanie dodatkowych informacji. Wezwanie to zostało doręczone 9 listopada 2007 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru dołączonego do akt sprawy i do chwili obecnej pozostało bez odpowiedzi. Referendarz sądowy zauważa, ze skarżąca, w treści formularza PPR nie wskazała żadnych okoliczności, które umożliwiałyby ocenę jej sytuacji majątkowej, oprócz kilku zdawkowych twierdzeń o konieczności zwolnienia jej z kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego, spółka nie wykazała w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, czym uniemożliwiła korzystną dla niej ocenę wniosku. W szczególności referendarz sądowy zwraca uwagę na to, że skarżąca nie wskazała w treści nadesłanego formularza żadnych środków finansowych, podobnie, jak nie wskazała takich środków na rachunku bankowym, natomiast działania podjęte przez referendarza sądowego w celu ustalenia zasobów majątkowych spółki pozostały, pomimo skutecznego doręczenia wezwania w dniu 16 listopada 2007 r., bez odpowiedzi. Stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05), co było niemożliwe z przywołanych wyżej powodów. Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Skarżąca została wezwana do nadesłania szeregu dokumentów, czego nie uczyniła, w tym - odpisów z wyciągów bankowych za ostatnich sześć miesięcy prowadzenia rachunku bankowego, wskazania źródeł finansowania prowadzonej działalności, posiadanych nieruchomości, czynności podjętych w celu uzyskania dopłat od wspólników, bilansu zysku i strat oraz wielu innych dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Referendarz sądowy ma wprawdzie uprawnienie, przewidziane w art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., do przyznania stronie prawa pomocy, lecz prawo to jest uwarunkowane wykazaniem przez skarżącą braku pełnych lub dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest przy tym niedopuszczalne, jeżeli strona nie uprawdopodobni swojej sytuacji majątkowej lub z przedstawionych przez nią okoliczności wynika możliwość dysponowania przez stronę środkami finansowymi – tak, jak w analizowanej sprawie. W takim stanie sprawy, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., był zobowiązany rozstrzygnąć, jak w sentencji.