III SA/Wa 1791/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2013 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - W skardze na powołaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skarżący – J. A. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z 10 lipca 2015 r. skarżący został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz do nadesłania m.in.: zeznań podatkowych za 2014 r., wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, wykazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków. W odpowiedzi skarżący złożył wniosek na urzędowym formularzu. W jego uzasadnieniu wskazał, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z jego oświadczeń wynika, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Do swojego majątku zaliczył mieszkanie o pow. 75,64 m². Co do pozostałych informacji wskazał, że nie ciąży na nim obowiązek składnia oświadczenia majątkowego. Wyjaśnił ponadto, że z uwagi ma brak dochodów podlegających opodatkowaniu nie składał zeznań podatkowych. Do wniosku załączył zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające status skarżącego jako osoby bezrobotnej od dnia 5 sierpnia 2008 r. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), referendarz sądowy wezwał skarżącego do: wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz do przedstawienia zestawienia miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego (opłaty za mieszkanie, media, wyżywienie, środki czystości) oraz wskazania i udokumentowania źródeł finansowania tych wydatków. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku dziesięciokrotnie był przewodniczącym obwodowej komicji wyborczej do spraw referendum otrzymując diety, które nie podlegają opodatkowaniu. W pozostałym zakresie skarżący utrzymuje się z oszczędność. Miesięczne wydatki skarżący określił na kwotę 750 zł. W skład tej kwoty wchodzą opłaty za czynsz, media, użytkowanie wieczyste. Miesięczne wydatki skarżącego na wyżywienie wynoszą ok. 350 zł. Źródłem finansowania wydatków są diety oraz oszczędności. Do pisma skarżący załączył zaświadczenie z urzędu skarbowego, z którego wynika, że za 2014 r. skarżący nie złożył zeznania podatkowego, złożył natomiast dokumenty PIT-R1. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona. Przede wszystkim, mimo dwukrotnego wezwania, skarżący nie wykazał jakimi miesięcznymi dochodami (środkami finansowymi) dysponuje. Nie udokumentował wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu pełnionych funkcji w komisjach wyborczych, mimo że, jak wynika z zaświadczenia urzędu skarbowego o dochodach za 2014 r., skarżący składał PIT-R1 dokumentujący tego rodzaju dochody. Skarżący nie wskazał również wysokości oszczędności, którymi dysponuje, w sposób nieuprawniony powołując się na okoliczność braku obowiązku składania oświadczenia majątkowego. W tym miejscu wyjaśnić należy, że czym innym jest obowiązek składania corocznych oświadczeń majątkowych przez osoby pełniące funkcje publiczne, a czym innym obowiązek wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji finansowej i majątkowej przez wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Ten drugi obowiązek wyraźnienie nakładają na wnioskodawcę przepisy art. 252 i 255 P.p.s.a. Odnosząc się jeszcze do twierdzeń skarżącego, że utrzymuje się jedynie z diet i oszczędności, zauważyć należy, że wysokość wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji przewodniczącego obwodowej komisji wyborczej do spraw referendum wynosi 180 zł. Kwota ta uzyskana nawet dziesięciokrotnie (jak twierdzi skarżący) nie może stanowić głównego źródła utrzymania skarżącego, który od sierpnia 2008 r. jest osobą bezrobotną. Z powyższego wynika więc, że albo skarżący dysponuje innymi nie wykazanymi źródłami dochodów, albo posiada tak znaczące oszczędność, które pozwalają mu na utrzymywanie z nich od ponad 6 lat. Wysokości tych oszczędności skarżący jednak nie wskazał. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.