III SA/Wa 1801/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik, sędzia WSA Anna Jarosław Trelka (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi R. sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności uchyla zaskarżone postanowienie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej też "Naczelnik", "NUS" albo "Organ pierwszej instancji") dokonał zajęcia prawa majątkowego z tytułu innej wierzytelności pieniężnej, u kontrahenta T. Sp. z o. o., tj. u R. Sp. z o. o. z siedzibą w B. (dalej też "Skarżąca", "Spółka" albo "Strona") w łącznej kwocie 43 210 239, 64 zł. Skarżąca pismem z dnia 21 kwietnia 2016 r. poinformowała, że będzie przekazywać kwoty należne z tytułu obecnych i przyszłych zobowiązań Naczelnikowi. Po przeprowadzeniu kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz uchyleniu przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej też "Dyrektor", "DIS" albo "Organ odwoławczy") postanowienia NUS z dnia [...] października 2016 r. ze względu na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. określił wysokość nieprzekazanej kwoty, zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u Skarżącej w wysokości 1 700 000 zł. W uzasadnieniu Naczelnik powołał się na ww. pismo Skarżącej z dnia 21 kwietnia 2016 r. oraz na zeznania prokurenta Skarżącej, złożone w dniu 21 czerwca 2016 r. w Komendzie Miejskiej Policji w B.. Zgodnie z ich treścią prokurent potwierdził, że Skarżąca posiada zadłużenie w kwocie 1 700 000 zł wobec T. Sp. z o.o., wynikające z dostarczania paliwa. Organ pierwszej instancji uznał więc, że w niniejszej sprawie dokonano zajęcia wymagalnej wierzytelności i została ona uznana przez dłużnika zajętej wierzytelności. W dniu 3 lutego 2017 r. Skarżąca wniosła zażalenie na przedmiotowe postanowienie. W uzasadnieniu powołała się na przedawnienie się jej zobowiązania wobec T. Sp. z o.o. Wskazała również, że pismo z dnia 21 kwietnia 2016 r. nie może być uznane za uznanie wierzytelności, zaś sama przedmiotowa wierzytelność jest sporna. Dyrektor, postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r., utrzymał w mocy postanowienie Organu pierwszej instancji. W treści uzasadnienia DIS również powołał się na pismo Skarżącej z dnia 21 kwietnia 2016 r., w którym poinformowała, iż będzie przekazywała kwoty należne z tytułu obecnych i przyszłych zobowiązań wobec T. Sp. z o. o. Następnie Dyrektor odwołał się do protokołu z ustaleń kontroli przeprowadzanej u Skarżącej. Wskazano, iż łączna kwota zobowiązań Skarżącej wobec ww. podmiotu wynosiła 41 314 139, 62 zł, a Skarżąca spłaciła swoje zobowiązania w kwocie 39 614 319, 62 zł. Ponadto z przedmiotowego protokołu wynikało, że na dzień otrzymania zajęcia Skarżąca miała do zapłacenia na rzecz T. Sp. z o.o. kwotę 1 700 000 zł z tytułu niezapłaconej w całości faktury nr [...], wystawionej w dniu 1 września 2014 r. z terminem płatności 1 września 2014 r. Organ odwoławczy podniósł również, że Strona nie wniosła zastrzeżeń do przedmiotowego protokołu. Dyrektor również oparł się na zeznaniach prokurenta Skarżącego, w których zawarto stwierdzenie, że Spółka posiada zadłużenie w kwocie 1 700 000 zł wynikające z dostarczenia paliwa przez T. Sp. z o. o. Odnosząc się do zarzutu Skarżącej w kwestii przedawnienia się jej zobowiązania wobec T. Sp. z o. o. DIS, powołując się na art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego, uznał, że Skarżąca pismem z dnia 21 kwietnia 2016 r. uznała swój dług i w konsekwencji doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Dyrektor uznał również, że bez znaczenia jest podniesiona przez Skarżącą okoliczność, iż przedmiotowa wierzytelność była sporna, zaś T. Sp. z o.o. nie podjęła jakichkolwiek kroków celem jej przymusowego wyegzekwowania. DIS zwrócił uwagę, że kwestia "sporności" została podniesiona dopiero na etapie zażalenia. Brak jest przy tym jakichkolwiek odniesień do powyższej kwestii w piśmie Spółki z dnia 21 kwietnia 2016 r. Skarżąca, nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, wniosła skargę do Sądu. Ponownie wskazała, że pismo z dnia 21 kwietnia 2016 r. nie może być uznane za uznanie wierzytelności, zaś sama wierzytelność na podstawie art. 554 Kodeksu cywilnego przedawniła się po dniu 2 września 2016 r. Strona stwierdziła również, że przedmiotowa wierzytelność była kwestionowana, a po nieudanych próbach kontaktu z T. Sp. z o. o. uznano wierzytelność za niewymagalną. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał zaprezentowane wcześniej stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 dalej "P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem nieistotnym dla sprawy). Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Spółka wskazywała na dwie okoliczności, które – w jej ocenie – uniemożliwiają określenie wysokości nieprzekazanej kwoty, zgodnie z art. 71a § 9 ustawy. Pierwszą z nich było nieistnienie wierzytelności względem spółki T. Sp. z o.o. w W. ("T."), zaś drugą, której zresztą istnienie przeczy okoliczności pierwszej, było przedawnienie roszczenia T. wobec Skarżącej. Z pisma Skarżącej z dnia 21 kwietnia 2016 r. do Naczelnika wynika tylko tyle, że będzie ona "...przekazywała kwoty należne z tytułu obecnych oraz przyszłych zobowiązań organowi egzekucyjnemu.". Pisma tego w żaden sposób nie można więc potraktować jako uznanie istnienia długu wobec T., jest to pismo generalne, wieloznaczne, które, literalnie oczytane, powinno być uznane co najwyżej za deklarację lojalnej współpracy z Naczelnikiem jako organem egzekucyjnym. Sąd zgadza się natomiast z Organami, że z protokołu przesłuchania prokurenta Skarżącej z dnia 21 czerwca 2016 r. (k. 111 – 113 akt podatkowych) wynika już jednoznacznie i stanowczo, iż przyznała ona istnienie wierzytelności względem T. w wysokości 1 700 000 zł. Przesłuchiwany K. A. podał bowiem (k. 112), że "...spółka R. posiada zadłużenie w kwocie 1 700 000 złotych wynikających z dostarczania paliwa przez spółkę »T.« i na dzień dzisiejszy ta należność nie została spłacona.". W dalszej części przesłuchania świadek wyjaśnił, że powodem niezapłacenia tej kwoty wierzycielowi są trudności z wyegzekwowaniem wierzytelności Spółki wobec jej dłużników, że toczą się postępowania sądowe, i że w pierwszej kolejności Spółka płaci zobowiązania podatkowe. W tej sytuacji Organy trafnie uznały, że Skarżąca jednoznacznie przyznała, iż jest dłużnikiem tej kwoty. Niemniej, jak trafnie uznano z zaskarżonym postanowieniu, określenie wysokości nieprzekazanej kwoty, zgodnie z art. 71a § 9 ustawy, może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jej nieprzekazanie następuje bezpodstawnie ("Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności..."). Ta "bezpodstawność" może wynikać tylko z okoliczności faktycznych. Jeśli nieprzekazanie wierzytelności wynika z przyczyn prawnych, np. z przedawnienia, uchylanie się dłużnika od przekazania tej kwoty nie może być uznane za bezpodstawne. Odnośnie zatem drugiej z podnoszonych przez Skarżącą okoliczności, tj. właśnie przedawnienia jej długu wobec T., należy wskazać na wymagania związane z cywilistycznym uznaniem długu w rozumieniu podnoszonego w postanowieniu art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego. Otóż w orzecznictwie i nauce prawa wskazuje się, że uznanie roszczenia dzieli się na tzw. właściwe i niewłaściwe (vide komentarz do art. 123 Kodeksu cywilnego autorstwa Małgorzaty Pyziak – Szafnickiej, LEX, teza 29, 30, 34 i 35). Uznanie właściwe jest czynnością prawną pomiędzy dłużnikiem, a wierzycielem. Sam ten fakt od razu pozwala wykluczyć, że w niniejszej sprawie Spółka uznała dług w sposób właściwy, skoro z akt nie wynika, aby kiedykolwiek oświadczyła wobec T. w ramach umownego stosunku prawnego, iż dług ten istnieje. Z kolei uznanie niewłaściwe jest oświadczeniem wiedzy dłużnika, z którego wywnioskować można, że dłużnik uznawał istnienie swojego długu, gdyż np. zwrócił się do wierzyciela o zwolnienie z długu, o jego rozłożenie na raty albo opublikował ofertę sprzedaży przedsiębiorstwa zawierającej informację o istnieniu długu. Wszystkie formy uznania niewłaściwego, włącznie z przyznaniem konkludentnym, wymagają jednak, aby wierzyciel dowiedział się o takim przyznaniu, gdyż dopiero wtedy uzasadnione staje się jego przekonanie, że dłużnik potwierdza istnienie długu, że spłaci go dobrowolnie, z powodu czego za usprawiedliwioną uznać można bezczynność wierzyciela w procesowym dochodzeniu zapłaty. Niezależnie więc od treści pisma z dnia 21 kwietnia 2016 r., a także - przede wszystkim – od treści zeznania prokurenta Spółki z dnia 21 czerwca 2016 r., oświadczenia tam zawarte, jako nieskierowane do wierzyciela Spółki, czyli do T., nie mogły spowodować skutku w postaci uznania długu oraz przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania. W efekcie, w świetle znajdujących się w aktach sprawy dowodów, zarzut Spółki dotyczący przedawnienia wierzytelności T. względem Skarżącej w wysokości 1 700 000 zł, uznać należy za zasadny, gdyż od dnia 1 września 2014 r. (data wymagalności kwoty zafakturowanej fakturą z tego dnia) do dnia wydania postanowienia Naczelnika z 12 stycznia 2017 r. upłynęło ponad dwa lata. Jak trafnie wskazywała Spółka, z art. 554 Kodeksu cywilnego wynika, że przedawnienie roszczeń związanych ze sprzedażą dokonaną w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy wynosi dwa lata. Owszem - w chwili, kiedy Spółka formułowała swoje pismo z 21 kwietnia 2016 r., a także w dniu zeznania ww. K. A., ten termin jeszcze nie upłynął, stąd prawdziwa była ocena tego prokurenta, iż "...spółka R. posiada zadłużenie w kwocie 1 700 000 złotych wynikających z dostarczania paliwa przez spółkę »T.« i na dzień dzisiejszy ta należność nie została spłacona.". Także w dniu 13 lipca 2016 r., kiedy sporządzano protokół z czynności dokonanych w Spółce, stwierdzenie to było jeszcze prawdziwe, toteż nie może dziwić fakt, że do protokołu nie wniesiono zastrzeżeń. W dniu 12 stycznia 2017 r. stwierdzenie to było już jednak nieaktualne, gdyż termin przedawnienia upłynął w dniu 1 września 2016 r. W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2017 r. Naczelnik trafnie uznał, że sytuacja prawna organu egzekucyjnego nie może być gorsza, niż sytuacja głównego zobowiązanego będącego wierzycielem dla dłużnika zajętej wierzytelności. Należy jednak uznać analogicznie, że taka sytuacja nie może być też lepsza. Jeśli więc roszczenie T. względem Skarżącej przedawniło się, w wyniku czego ten wierzyciel Spółki nie może dochodzić swojej wierzytelności, to nie może jej dochodzić także Naczelnik jako organ egzekucyjny. W dalszym postępowaniu możliwe będzie określenie wysokości nieprzekazanej kwoty tylko wtedy, jeśli Organy wykażą, że T. Sp. z .o.o. wiedziała o uznaniu długu przez Spółkę, lub jeśli z innych powodów to jej zobowiązanie cywilne nie przedawniło się, a nie istnieją inne przeszkody prawne dla wydania postanowienia w trybie art. 71a § 9 ustawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd nie zasądził kosztów postępowania (złożył się na nie tylko wpis od skargi w wysokości 100 zł), gdyż Spółka nie sformułowała w tej kwestii koniecznego wniosku. Podstawą rozpoznania skargi w trybie uproszczonym był art. 119 pkt 3 P.p.s.a.