III SA/Wa 1807/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Bożena Dziełak po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 roku postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - Skarżący – J.G., wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] marca 2012 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 roku. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, argumentując, że osiąga dochód w wysokości 3035,11 zł. Comiesięcznie obciąża go rata kredytu hipotecznego w wysokości ok. 3.000 zł. Wyjaśnił, że ponosi także wydatki związane z bieżącymi opłatami tj. na paliwo gazowe i energię elektryczną. Ponadto wskazał, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, która obecnie pokrywa większość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że obecnie jego żona nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodu z najmu lub innego źródła. Skarżący nie posiada aktualnie środków finansowych w funduszu emerytalnym. Środki zgromadzone uprzednio zostały przeznaczone na bieżące wydatki w tym prowadzenie sporu z organami podatkowymi. Koszty utrzymania wynoszą 2.000 zł i na kwotę tę składają się wydatki na ubezpieczenie zdrowotne, wyżywienie, paliwo, pozostałe. Skarżący wraz z żoną nie posiadają tytułu prawnego do nieruchomości położonych w W. i D. . Jedynym właścicielem domu w D. jest żona. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Wskazał, że samochody zarejestrowane na uprzednio prowadzoną działalność gospodarczą zostały sprzedane, a środki przeznaczone na spłatę firmowych kredytów. Wynagrodzenie dla pełnomocnika wypłacane jest po wykonanych czynnościach. Do tej pory wypłacono 4.766,25 zł. Środki te pochodzą od żony Skarżącego. Wśród okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy Skarżący wymienił znaczne koszty obsługi prawnej i postępowania sądowego oraz dolegliwości zdrowotne. Przedłożył decyzję o wykreśleniu wpisu dotyczącego działalności gospodarczej, druki ZUS RMUA, wyciągi bankowe, wyniki badań. Postanowieniem z 16 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1807/12 referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 24 lipca 2012 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Wskazał, że odmowa przyznania mu prawa pomocy w związku z nienadesłaniem dokumentów, o które faktycznie nie został wezwany, skutkuje wadliwością podjętego rozstrzygnięcia. Według Skarżącego, przysługuje mu prawo do rzetelnej oceny przez Sąd przesłanek warunkujących ewentualną odmowę uwzględnienia wniosku. Stwierdził, iż ma prawo oczekiwać, że jego sprawa zostanie oceniona w sposób sprawiedliwy, a w żadnym przypadku nie może on ponosić negatywnej konsekwencji faktu nieprawidłowego sformułowania żądania przez referendarza sądowego. W związku z powyższymi zarzutami oraz z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270) - dalej "p.p.s.a.", Sąd wezwał go do nadesłania dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia Skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (z zastrzeżeniem, że dokumentem takim nie jest przedłożony do Sądu druk RMUA), nadesłanie wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] , w którym Skarżący posiada kredyt hipoteczny, zaświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez żonę Skarżącego, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków), dokumenty potwierdzające wycofanie środków z funduszu emerytalnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał dokumenty, z których wynika, że miesięczne wydatki ponoszone na utrzymanie jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie wynoszą 5.071 zł, nadesłał również wyciąg z rachunku bankowego za lipiec 2012r. prowadzonego przez [...] , dokument potwierdzający zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę, dokument potwierdzający wysokość otrzymywanego wynagrodzenia oraz kartę z leczenia szpitalnego Skarżącego. W piśmie z 30 sierpnia 2012r., Skarżący poinformował, iż nie ma możliwości uzyskania dokumentu potwierdzającego wycofanie środków z funduszu emerytalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 16 lipca 2012 r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.000 zł. Po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego żony, ocenie dokumentów źródłowych oraz informacji przedstawionych przez niego oraz jego pełnomocnika, Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić ww. kwoty tytułem wpisu należnego od skargi. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że Skarżący wraz z żoną uzyskują stałe miesięczne dochody. Jak wynika z formularza PPF Skarżący z tytułu wynagrodzenia uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3.035 zł żona zaś otrzymuje dochód w wysokości 1.200 zł brutto. Jednakże z nadesłanej do Sądu listy płac za lipiec 2012r. wynika, iż wynagrodzenia Skarżącego, jego żony oraz syna R. wynoszą po 1.500 zł brutto (syn R. G. nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego). W rezultacie w dalszym ciągu niewyjaśniona pozostaje kwestia wysokości uzyskiwanego przez nich dochodu. Natomiast z wyliczeń Skarżącego wynika, że rata kredytu hipotecznego pochłania 3.000 zł miesięcznie, koszty ubezpieczenia zdrowotnego, wyżywienia, paliwa i pozostałych wynoszą – według oświadczenia - 2.000 zł, co daje łączną kwotę w wysokości 5.000 zł. Uzyskiwany dochód kształtuje się na poziomie 4.235 zł, albo uwzględniając dane wynikające z przedstawionej listy płac - 3.000 zł brutto. Sąd zauważa również, że z nadesłanego przez Skarżącego wyciągu z rachunku bankowego jego żony wynika, że 9 lipca 2012r. Skarżący na rachunek ten wpłacił kwotę 2.000 zł, zaś 16 lipca 2012r. kwotę 4.000 zł. Wskazuje to, że Skarżący posiada inne źródła przychodu, o których Sądu nie poinformował. Podkreślić należy także, że pomimo wezwania Skarżący nie nadesłał dokumentu potwierdzającego wycofanie środków z funduszu emerytalnego. Oświadczył jedynie, że nie ma możliwości jego uzyskania, jednak nie wskazał przyczyny, dla której nie jest to możliwe. Na uwagę zasługuje również, że 20 czerwca 2012 r. suma środków dostępnych na koncie żony Skarżącego wyniosła 5.398,85 zł. Złożyła się na nią m. in. kwota 4.134,84 zł przelana przez [...] tytułem odkupienia jednostek uczestnictwa. Skoro więc Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z żoną , to zdaniem Sądu, środki te mógł przeznaczyć na opłacenie wymaganego wpisu od skargi. Jak już wyjaśniano, prawo pomocy służyć ma osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu przy tym o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu, czy też jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił "koniecznym" dla wnioskodawcy i jego rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów zagrozi możliwości zapewnienia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jednak osobom, które w istocie rzeczy zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. Opisane wyżej niespójności uniemożliwiają Sądowi ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej Skarżącego. Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna uniemożliwia mu uiszczenie wpisu, w taki sposób aby nie spowodować uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla Skarżącego i jego rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.