III SA/Wa 1819/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Artur Kot, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Barbara Iwańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006r. sprawy ze skargi C. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 70 zł (słownie siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 14 listopada 2005 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej Zakładem, wpłynął wniosek Skarżącego C. G. o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną, który podniósł ponadto, iż w okresie za jaki powstała zaległość przebywał na zwolnieniu lekarskim. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za grudzień 1999 r. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej powoływanej jako u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności, która w niniejszej sprawie nie zachodzi. W ocenie Zakładu istnieje możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym bez uszczerbku w podstawowych kosztach utrzymania rodziny. Skarżący zamieszkuje w domu jednorodzinnym, stanowiącym współwłasność z żoną. Jest ponadto właścicielem samochodu osobowego marki Volkswagen Golf z 1997 r. Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jego żona pracuje i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1.400 zł brutto miesięcznie. Na utrzymaniu Skarżącego i jego żony pozostaje dwoje dzieci w wieku szkolnym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący ponownie powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, ponawiając zasadniczo argumentację w niej zawartą. Zauważył ponadto iż Skarżący zakupił w systemie ratalnym sprzęt komputerowy. Spłata ostatniej raty nastąpi w kwietniu 2006 r. Dodatkowo organ stwierdził że trudności finansowe na które powołuje się Skarżący są powszechnie występujące i same w sobie nie stanowią podstawy do umorzenia zaległości, podobnie jak zły stan zdrowia. Rozpoznane bowiem u Skarżącego schorzenia nie powodują jeszcze niezdolności do pracy, a tym samym nie pozbawiają go możliwości osiągania dochodów. W skardze na tę decyzję Skarżący podniósł że w okresie od 16 listopada 1999 r. do 6 stycznia 2000 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Mimo tego składkę za listopad zapłacił. Z uwagi na brak środków nie uczynił tego za grudzień 1999 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Wskazać należy, że sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonych decyzji orzekając na podstawie akt sprawy, to jest materiału dowodowego zgromadzonego przez organ administracji publicznej w toku całego postępowania; sąd rozpoznaje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i art. 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.). Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 144, poz. 1365). Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Definicję całkowitej nieściągalności zawiera ustęp 3 tego przepisu. Natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (w takiej sytuacji znajdował się Skarżący) także w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te wymienia § 3 rozporządzenia stanowiąc, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Określona w art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ, w pierwszej instancji - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w drugiej instancji - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla Skarżącego. Należy jednakże podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza ono uznaniowej oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, art. 10, art. 77, art. 80 i art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) dalej powoływanej jako K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia, odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie do przyszłości. Zaskarżona decyzja standardów tych nie zachowuje, a wnioski dotyczące niespełnienia przez Skarżącego przesłanek umorzenia są dowolne. Zakład, a w drugiej instancji Prezes Zakładu nie odnieśli się w ogóle do podnoszonego przez Skarżącego faktu przebywania na zwolnieniu lekarskim w okresie, za który powstała sporna zaległość (grudzień 1999 r.). W aktach sprawy znajdują się bowiem kserokopie czterech zaświadczeń, z których wynika że od 16 listopada 1999 r. do 11 stycznia 2000 r. Skarżący był niezdolny do pracy. Za okres ten, jak sam wskazał, nie otrzymał żadnych pieniędzy. Prezes Zakładu stwierdził że brak jest podstaw do umorzenia należności jako że w przypadku Skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność, ani też żadna z przesłanek wymienionych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Sytuacja majątkowa Skarżącego należy bowiem do przeciętnych, a argumenty dotyczące trudności finansowych i rosnących kosztów utrzymania są argumentami powszechnie występującymi i same w sobie nie stanowią podstawy do umorzenia zaległości. Tymczasem organ nie rozważył jaką rzeczywiście kwotą Skarżący dysponuje oraz jaka kwota przypada miesięcznie na osobę, a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji swojej i swojej rodziny. Jest to o tyle istotne że jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny Skarżącego jest wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 862,75 zł netto miesięcznie (dane na podstawie zaświadczenia k. 17). Prezes Zakładu stwierdził ponadto, iż stan zdrowia i rodzaj schorzeń na które powołuje się Skarżący nie mogą leżeć u podstaw umorzenia należności, gdyż nie powodują one niezdolności do pracy i osiągania dochodów. Tymczasem ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia z dnia 3 lutego 2005 r. (k. 11) wynika, że Skarżący z uwagi na choroby neurologiczne (symbol 10-N) zaliczony został okresowo (do 28 lutego 2007 r.) do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Wskazania dotyczące zatrudnienia Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności określił jako: "z obniżoną zdolnością do wykonywania pracy". Dodatkowo we wniosku o umorzenie Skarżący podniósł, iż cierpi na chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, wrzody żołądka i dwunastnicy oraz porażenie układu nerwowego, wskutek czego nie jest w stanie podjąć ciężkiej pracy, zaś lekkiej nie może znaleźć. "Zbycie" takich argumentów Skarżącego stwierdzeniem, że stan jego zdrowia nie pozbawia go możliwości zarobkowania i osiągania dochodów nie jest zdaniem Sądu wystarczające. Organ nie wyjaśnił bowiem powodów, dla których doszedł do takiego wniosku. Okoliczność tę Prezes Zakładu zobowiązany będzie uwzględnić przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, w szczególności w zakresie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W świetle powyższego stwierdzenie organów, że Skarżący nie spełnia przesłanek umorzenia pozostaje w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego i logiki. Zdaniem Sądu, ten błąd w ocenie zebranego materiału dowodowego mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia Zakładu. Wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Zakład nie ocenił prawidłowo zebranego materiału dowodowego, pozostawał w błędnym przekonaniu o niespełnieniu przez Skarżącego warunków pozytywnego rozpoznania wniosku. Tym samym nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Jak już wyżej Sąd wskazał, uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek Skarżącego uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się bowiem przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 205 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 200 P.p.s.a. przy jednoczesnym uwzględnieniu, iż Skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a.