III SA/Wa 1820/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Dariusz Turek (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2006 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległego podatku od nieruchomości za 2003 r. oddala skargę Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 220 § 2 w związku z art. 13 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (tekst jednolity z 2005r. Dz. U. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 79, poz. 856 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania S. K. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2005 r. w sprawie odmowy umorzenia zaległego podatku od nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] za 2003 rok w kwocie [...] zł. oraz odsetek w kwocie [...] zł., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji podniesiono, iż decyzje o umorzeniu zaległości podatkowych mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nie istnieje prawny obowiązek umorzenia. Wskazano również na użyty w powołanej wyżej ustawie zwrot "ważny interes podatnika", który oznacza, iż powody umorzenia muszą być wyjątkowe, spowodowane czynnikami zewnętrznymi, nie związanymi ze sposobem prowadzenia działalności gospodarczej. Od decyzji tej odwołanie w terminie wniosła S. K. W odwołaniu podniosła, że żyje ze skromnej emerytury i nie posiada majątku. Jest niewypłacalna, a zadłużenie powstało w wyniku oszukania jej przez inną osobę. W konkluzji wnosiła o umorzenie zaległości podatkowej. W decyzji drugiej instancji podniesiono, iż jak wynika z art. 67a § l Ordynacji podatkowej - organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Ordynacja podatkowa określa przesłanki umorzenia w sposób bardzo ogólny, zaś decyzja o umorzeniu jest decyzją swobodnego uznania. Z tych też względów przy rozstrzyganiu tej sprawy istotne znaczenie ma orzecznictwo sądów administracyjnych. I tak, w wyroku z dnia 18.02.2000 r., sygn. akt III SA 372/99 Naczelny Sąd Administracyjny sformułował tezę: "Umorzenie zaległości podatkowej będzie uzasadnione w takich przypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie miał wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Innymi słowy należy stwierdzić, że instytucja umorzenia zaległości podatkowych jest instytucją wyjątkową, bowiem zasadą jest płacenie podatków. Z kolei w wyroku z 18. 01. 2000 r., sygn. Akt III SA 64/99 teza brzmi: "W przypadkach, o których mowa w Art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, tj. uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może, ale nie musi, umorzyć zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Wybór określonego rozstrzygnięcia zawsze należy do organu podatkowego i w tym zakresie decyzje o charakterze uznaniowym uchylają się spod kontroli Sądu, jeżeli w postępowaniu, które zmierza do rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia nie było naruszenia przepisów proceduralnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy ". Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dopatrzyło się naruszenia przepisów proceduralnych. Po wszczęciu postępowania podatkowego organ pierwszej instancji uzupełnił materiał dowodowy o informację z Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o korzystaniu przez Skarżącą ze świadczeń pomocy społecznej. Przed wydaniem decyzji, działając na podstawie Art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej wezwał skarżącą do wypowiedzenia się odnośnie zebranego materiału dowodowego - Skarżąca uwag i zastrzeżeń nie wniosła. Wskazano również, że do niniejszej sprawy nie mają zastosowania przepisy Art. 67 b § l Ordynacji podatkowej, regulujące udzielanie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą, bowiem podatek od nieruchomości nie jest objęty ulgą wynikającą z powyższego przepisu, a Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podniesiono, iż zaległość spowodowana została splotem czynników niezależnych od Strony, które spowodował były kontrahent. Kolegium bardzo pobieżnie potraktowało kontrolę zaskarżonej decyzji. Skarżąca zauważyła, iż Organ nie pouczył ją o prawie do zapoznania się z całością materiałów i ustosunkowania się do niego. Materiał powinien być uzupełniony o jej dokumentację lekarską oraz dokumentację prokuratury prowadzącej postępowanie wyjaśniające co do nieuczciwego kontrahenta. W jej ocenie w stosunku do niej winno się umorzyć zaległości z powodu uzasadnionego interesu podatnika. Przemawia za tym to, że zaległości spowodowane zostały czynnikami zewnętrznymi. Ponadto świadczy za tym jej sytuacja materialna i zdrowotna, szczególnie, gdy porówna się jej sytuację z sytuacją osób posiadających dobre warunki materialne, którym umarzane są zaległości. Przytoczone orzeczenia sądu odnoszą się do innego stanu faktycznego i prawnego. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy trzeba stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Należy zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny bada decyzję o umorzeniu należności pod względem jej zgodności z prawem, tj. ustala, czy organ prawidłowo zgromadził i ocenił materiał dowodowy, natomiast nie jest przedmiotem badania to, czy decyzja została wydana słusznie i zasadnie. Zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, organy mogą umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Użycie słowa "może" oraz wskazanie kryteriów "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego", stanowiących niezdefiniowane klauzule generalne, powoduje, iż rozstrzygnięcie organu w tym zakresie podejmowane jest w oparciu o uznanie administracyjne. Ponieważ zaskarżona decyzja jest oparta na uznaniu administracyjnym, badaniu nie podlegał aspekt słusznościowy, ale sposób w jaki organy doszły do odmownego załatwienia wniosku Skarżącej oraz przedstawiona w uzasadnieniu decyzji argumentacja. Sąd nie ma uprawnień do merytorycznej kontroli takich decyzji. W danej sprawie organ może, a nie musi udzielić ulgi w spłacie zaległości, oceniając istnienie lub nieistnienie wskazanych przesłanek i wybierając konsekwencje prawne tej sytuacji. Uznanie administracyjne nie oznacza swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi jako ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., rozpoznając sprawę o umorzenie zaległego podatku od nieruchomości za 2003 rok wzięło pod rozwagę przesłanki wskazane we wniosku o umorzenie jak i w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji. Skarżąca podnosi, iż organ nie rozpoznał należycie tego, że nie ponosi odpowiedzialności za powstałe zadłużenie, została oszukana przez nieuczciwego kontrahenta i z uwagi na liczne długi jest zmuszona żyć w skrajnej biedzie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wszystkich powyższych zarzutów ustosunkowało się w swej decyzji. Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało na sytuację materialną Skarżącej. W ocenie Kolegium brak winy w powstaniu zaległości jak i trudności w prowadzeniu działalności nie są okolicznościami wyjątkowymi. Odmawiając uwzględnienia wniosku powołano się na wyjątkowość powodów umorzenia zaległości podatkowych, zasadą bowiem jest płacenie podatków, jak i na charakter uznaniowy takiej decyzji. Stwierdzono, że sytuacja Skarżącej nie jest sytuacją wyjątkową. Ponadto wskazano, że przepisy art.67 b par. 1 Ordynacji podatkowej regulujące udzielanie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych podatnikom prowadzącym działalność gospodarczą nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie z uwagi na to, że podatek od nieruchomości nie jest objęty tą ulgą, a Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej. Jak już wcześniej zaznaczono, sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się przede wszystkim do badania prawidłowości samego postępowania poprzedzającego ich wydanie. Badany jest więc przede wszystkim sam proces dochodzenia przez organ administracji do rozstrzygnięcia sprawy oraz znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji opis tego procesu. Oceniając sprawę z punktu widzenia powyższych kryteriów należy wskazać, iż nie można zgodzić się z zarzutami Skarżącej, że wydanie decyzji nastąpiło bez uprzedniego zbadania jej sytuacji finansowej oraz uwzględnienia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Organ zgromadził materiał dowodowy, który pozwolił na ocenę sytuacji Skarżącej i wydanie rozstrzygnięcia. Uchybieniem, jakiego dopatrzył się Sąd w przedmiotowej sprawie (fakt ten był podnoszony przez Skarżącą w skardze), było naruszenie zasady zawartej w art.200§1 Ordynacji podatkowej w związku z art.123§ 1 Ordynacji podatkowej – czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym. Organ przed wydaniem decyzji drugoinstancyjnej z [...] kwietnia 2006 roku nie zakreślił Stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Uchybienie to jednak, będące naruszeniem przepisu postępowania nie miało, w ocenie Sądu istotnego wpływu na rozstrzygnięcie Organu. Po złożeniu przez Skarżącą odwołania nie prowadzono już postępowania dowodowego. S. K. do wniesionego odwołania nie dołączyła żadnych dokumentów, nie składała też żadnych wniosków dowodowych. W ocenie Sądu w toku postępowania zgromadzono wystarczający materiał i oceniono należycie okoliczności wskazane we wnioskach Strony. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.