III SA/Wa 1821/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2005 r. sprawy ze skargi "..." Spółka z o. o. z siedzibą w ... na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia ... lipca 2004 r. Nr ... w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z ... lipca 2004 r. Minister Polityki Społecznej, na podstawie art. 49 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), a także art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania "..." Sp. z o. o. z siedzibą w ..., utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z ... lipca 2003 r., w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za kwiecień i sierpień 2002 r. w kwocie 983,74 zł, zaległości z tego tytułu w wysokości 962,79 zł oraz obliczonych na dzień wydania decyzji odsetek za zwłokę od tych zaległości w wysokości 135,04 zł. Organ odwoławczy nie podzielił tym samym argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą. Nie dopatrzył się również żadnych uchybień ze strony organu I instancji. Uznał bowiem, powołując się na art. 21 § 3, art. 55 i art. 62 Ordynacji podatkowej, a także art. 21 ust. 1 i art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, że organ I instancji w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie w sprawie i wydał właściwą decyzję. W ocenie Ministra Polityki Społecznej, "pracodawca, który nie dokonywał wpłat w terminie, zobowiązany jest odsetki naliczać i wpłacać sam, bez wezwania organu". Ponieważ Spółka "w dniach 20 maja i 20 września 2002 r. dokonała wpłat, nie podając jednocześnie z tytułu jakiego zobowiązania zostały one uiszczone", to zdaniem Ministra Polityki Społecznej organ I instancji prawidłowo zaliczył wpłacone kwoty na poczet zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności, tj. na poczet zaległości za luty 2001 r., kwiecień 2002 r. i październik 2002 r. Wnosząc pismem z 26 sierpnia 2004 r. skargę na decyzję Ministra Polityki Społecznej z ... lipca 2004 r., Spółka postawiła zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego i wniosła o jej uchylenie, a także uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że dokonała wpłat na poczet zobowiązań za luty 2001 r. i luty 2002 r., zgodnie ze złożonymi deklaracjami. Zauważyła ponadto, że "organ stosując przepisy ustawy Ordynacja podatkowa o rozliczeniu dokonywanych wpłat winien informować o tym zobowiązany podmiot". Zarzuty podniesione w skardze co do błędnego ustalenia przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy, zostały wcześniej przedstawione przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Odpowiadając na skargę, Minister Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycjami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżącej zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami określono zobowiązanie z tytułu wpłat na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) za kwiecień i sierpień 2002 r. w łącznej kwocie 983,74 zł, zaległość z tego tytułu w wysokości 962,79 zł (4,48 zł za kwiecień 2002 r. i 958,31 zł za sierpień 2002 r.) oraz odsetki za zwłokę od wymienionych zaległości. Strony prowadzą również spór co do stanu faktycznego sprawy. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdził, że Minister Polityki Społecznej dopuścił się na tyle istotnych uchybień, że zaskarżona decyzja nie mogła się ostać w obrocie prawnym. Z akt sprawy wynika, że rozpoznając odwołanie od decyzji organu I instancji, Minister Polityki Społecznej nie dysponował kompletem niezbędnych dokumentów. Nie zbadał zatem w sposób właściwy materiału dowodowego w sprawie. Świadczy o tym brak w aktach sprawy choćby postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, a także innych dowodów, na które powołuje się Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Zauważyć ponadto należy, że nadesłane przez Ministra Polityki Społecznej akta sprawy w znacznym stopniu utrudniały Sądowi dokonanie szczegółowej kontroli działalności organu I instancji oraz działalności organu odwoławczego. Składają się bowiem z wybiórczo zebranych (niekompletnych) i niewyraźnych kserokopii materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie odzwierciedlają zatem w sposób właściwy chronologii zdarzeń. Z powołanych przez Sąd przepisów ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 i art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że w celu zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, niezbędne jest przekazanie Sądowi skargi przez organ odwoławczy wraz z aktami sprawy. Sąd dokonuje oceny zgodności z prawem działalności administracji publicznej na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W celu stworzenia Sądowi możliwości wszechstronnego zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, niezbędne jest przekazanie Sądowi akt sprawy w takiej postaci, jaką dysponowały organy administracji publicznej wydając zaskarżone decyzje. Przedstawiona przez Sąd argumentacja miała oczywisty wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ale głównym powodem uchylenia zaskarżonej decyzji było naruszenie przez Ministra Polityki Społecznej podstawowych zasad postępowania podatkowego. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem przepisów art. 120 – 124, art. 187 w związku z art. 192 oraz art. 200 Ordynacji podatkowej. Organ odwoławczy nie odniósł się należycie do zarzutów skarżącej, milczeniem pominął zarzut naruszenia dyspozycji art. 62 Ordynacji podatkowej. Z niewyjaśnionych przyczyn nie był w stanie rozpoznać sprawy w przewidzianym terminie (art. 139). Nie dopełnił ponadto obowiązku zawiadomienia Spółki o przyczynach niezałatwienia sprawy we właściwym terminie, naruszając dyspozycje art. 140 Ordynacji podatkowej. Podkreślić należy, że na rozstrzygnięcie sprawy nie miała wpływu nieuzasadniona przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ odwoławczy. Skład orzekający Sądu uznał jednak, że nie sposób nie zauważyć uchybień również w tym zakresie. Uchylanie się od zakończenia postępowania może bowiem powodować skargi na bezczynność organów podatkowych. Postępowanie podatkowe wszczynane jest i prowadzone w celu rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Organa podatkowe obowiązane są zatem do podjęcia co najmniej inicjatywy w celu odpowiedniego zgromadzenia materiału dowodowego, którego ocena pozwoli na właściwe rozstrzygnięcie sprawy. W sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wykazania konkretnych faktów, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe i lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie zainteresowanego do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń (zob. wyrok NSA z 2 lipca 1997 r., SA/Sz 942/96, Temida (CD), Sopot 2002). Kierując się zasadą prawdy obiektywnej, która została wyrażona w art. 122 Ordynacji podatkowej, organa podatkowe mają zatem obowiązek podejmować w toku postępowania wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Rozwinięcie zasady prawdy obiektywnej stanowi przepis art. 187 Ordynacji podatkowej, który formułuje regułę przeprowadzenia postępowania dowodowego, nazwaną zasadą zupełności (kompletności). Materiał dowodowy jest zupełny, jeśli zebrano i rozpatrzono wszystkie dowody, przeprowadzono wnioski dowodowe, a udowodniony stan faktyczny stanowi pełną, spójną i logiczną całość. Organ, rozpatrując materiał dowodowy, nie może pominąć żadnego dowodu (zob. C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla: Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz, Warszawa 2003, s. 497). Brak wykonania przez organ podatkowy obowiązku wynikającego z art. 200 § 1 i pozbawienie podatnika możliwości czynnego udziału w postępowaniu podatkowym stanowi naruszenie prawa, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2002 r., I SA/Wr 1287/2001, niepubl.). W określonych okolicznościach faktycznych może także stanowić przesłankę wznowieniową określoną w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej (por.: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. LexisNexis, Warszawa 2004, s. 552). W art. 210 Ordynacji podatkowej wymienione zostały elementy, jakie powinna zawierać prawidłowa decyzja podatkowa. Naruszenie dyspozycji wskazanych w tym przepisie powoduje wadliwość decyzji. Do niezbędnych elementów prawidłowej decyzji należy niewątpliwie zaliczyć powołanie właściwej podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne (w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania zastrzeżenie wskazane w § 5 powołanego przepisu). Rozstrzygnięcie powinno w pierwszej kolejności opierać się zatem na właściwie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Z decyzji organów podatkowych nie wynika, iż wyjaśnione zostały choćby podstawowe wątpliwości, takie jak wskazanie okoliczności towarzyszących powstaniu zaległości podatkowych, podjętych przez organ podatkowy działaniach w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (zawiadomienia podatnika o ciążącym na nim obowiązku podatkowym), a także wskazanie sposobu obliczenia określonego Spółce zobowiązania podatkowego, zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę – z uwzględnieniem dokonanych przez podatnika wpłat. Lakonicznie uzasadniając swoją decyzję – pomijając w zasadzie argumentację przedstawioną przez Spółkę - Minister Polityki Społecznej nie mógł spodziewać się, że przekona skarżącą, iż zasadnie określono jej zobowiązanie podatkowe z tytułu wpłat na rzecz PFRON, zaległość podatkową z tego tytułu oraz odsetki za zwłokę od tej zaległości. Nieustosunkowanie się do zarzutów odwołania i skwitowanie ich stwierdzeniem, że są bezzasadne, narusza przepis art. 210 § 6 Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1999 r., III SA 7760/98, Temida (CD), Sopot 2002). Organ odwoławczy nie dopatrzył się ponadto ewidentnego uchybienia popełnionego przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, który nie wydał stosownych postanowień na podstawie art. 62 § 4 Ordynacji podatkowej. Zaliczenie wpłaty na poczet zaległości podatkowych następuje w formie postanowienia, na które przysługuje podatnikowi zażalenie. Postanowienie o zaliczeniu wpłaty na poczet zaległości podatkowej jest aktem formalnym, nieprzesądzającym o istnieniu zaległości podatkowej, lecz informującym o sposobie zaliczenia wpłaty stosownie do unormowania art. 62 (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2000 r., I SA/Lu 1772/98, niepubl.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł, jak w sentencji. Zgodnie z art. 210 § 1 u.p.p.s.a., skoro skarżąca nie złożyła w przewidzianym terminie wniosku o przyznanie należnych kosztów, to Sąd odstąpił od orzekania w tym zakresie.