III SA/Wa 1830/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie asesor WSA Dariusz Turek,, asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (spr.), Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2006 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości Pismem z dnia 26 stycznia 2006r. B. T. zwrócił się do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zwanej dalej " K. " w K. o umorzenie odsetek z tytułu nieterminowego regulowania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wskazał, iż odsetki te dotyczą zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jego zmarłej żony. Strona argumentowała, iż z powodu złego stanu zdrowia, w tym przebytego [...], [...] i [...] nie jest zdolna do podjęcia pracy zarobkowej. Otrzymywana renta wynosi miesięcznie 310 zł., z czego koszt zakupu potrzebnych leków, to wydatek rzędu ok. 130 zł. miesięcznie. Po przeprowadzeniu wizytacji w gospodarstwie B. T., Prezes K. wydał w dniu [...] lutego 2006r. decyzję Nr [...], w której odmówił Skarżącemu umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2.847,00 zł., za okres od lutego 1998r. do lutego 2002r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ rentowy wskazał miedzy innymi, iż Oddział K. wielokrotnie informował Stronę o kwocie zadłużenia, zobowiązany nie był jednak zainteresowany przystąpieniem do spłaty zaległości. Nadto organ zabezpieczył zaległości składkowe wraz z odsetkami poprzez wpis hipoteki przymusowej, wdrożono także postępowanie egzekucyjne w administracji, poprzez potrącanie zadłużenia ze świadczenia rentowego Skarżącego. Odnosząc się do treści wniosku o umorzenie, organ stwierdził, iż przedłożone dokumenty oraz przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdzają podnoszone przez Stronę okoliczności, jednakże nie dają one podstaw do podjęcia pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia. Ustalono, iż w gospodarstwie Skarżącego nie wystąpiły żadne zdarzenia losowe mające znamiona klęsk, które mogłyby mieć istotny wpływ na jego zdolności płatnicze. Pismem z dnia 14 marca 2006r. Strona zwróciła się do Prezesa K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc w uzasadnieniu tę samą argumentację, która była przedmiotem wniosku z dnia 26 stycznia 2006r. Dodatkowo wskazała, iż z powodu braku środków finansowych nie jest w stanie stosować diety zalecanej przez lekarzy, w związku z czym stan jej zdrowia pogarsza się. Wskazała nadto, iż z powodu zadłużenia nie może przekazać gospodarstwa córce. W dniu [...] kwietnia 2006r. Prezes K., po rozpatrzeniu wniosku Strony z dnia 14 marca 2006r., działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r., Nr 98 , poz. 1071 ze zm.) oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), powoływanej dalej "u.s.r.", urzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2006r.W uzasadnieniu organ stwierdził, iż okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy były znane na etapie postępowania poprzedzającego wydanie decyzji z dnia [...]lutego 2006r. i zostały uwzględnione przy podejmowaniu tej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2006r. Skarżący wniósł o zmianę decyzji K., poprzez umorzenie odsetek od zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników zmarłej w 2000r. żony. W uzasadnieniu powołał się na ciężką sytuacje materialną, jak również zły stan zdrowia. Poza rentą w wys. 454 zł., z czego na leczenie oraz spłatę ratalną wydaje około 200 zł. miesięcznie, nie uzyskuje żadnych innych dochodów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jakkolwiek z innych względów, niż w niej podniesiono. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej: "u.p.p.s.a." sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe, Sąd rozpoznając sprawę niniejszą w pierwszej kolejności zauważył, że przedmiotem wniesionej przez B. T. skargi jest decyzja Prezesa K., wydana na podstawie art. 127 § 3 k.p.a., a zatem w trybie ponownego rozpoznania sprawy. Przepis ten, będący wyrazem ustanowionej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania, stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś do wniosku tego mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przesłanką do przyjęcia powyższego przepisu jako podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia był fakt, że Prezes K., zgodnie z art. 2 ust. 2 u.s.r., jest centralnym organem administracji rządowej, a zatem zgodnie z definicją, zawartą w art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., jest on ministrem w rozumieniu tej ustawy. Ponadto, w związku z treścią art. 36 ust. 3 u.s.r. decyzje wydane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników nie podlegają zaskarżeniu w trybie, określonym w tym przepisie, tj. w drodze odwołania do sądu powszechnego, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Wydając decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy organ drugiej instancji winien mieć na względzie treść art. 140 k.p.a., który stanowi że w sprawach nieuregulowanych przepisami art. 136 – 139 k.p.a., zawierającymi normy postępowania odwoławczego, odpowiednie zastosowanie do tego postępowania mają przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. W konsekwencji uznać należało, że rozpoznając sprawę w drugiej instancji w trybie ponownego jej rozpatrzenia Prezes K. miał obowiązek rozpoznać ją na nowo co do istoty i nie mógł ograniczyć się wyłącznie do wydania decyzji o charakterze kasacyjnym. Koniecznym warunkiem wydania prawidłowej decyzji w trybie art. 127 § 3 k.p.a. jest zatem poprzedzenie jej przeprowadzonym ponownie postępowaniem. Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowanie na etapie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało przez Prezesa K. przeprowadzone. W aktach sprawy znajduje się jedynie formularz wniosku o umorzenie należności, który zawiera jednozdaniową adnotację dotyczącą proponowanego rozstrzygnięcia, wskazuje również na brak nowych, nieznanych wcześniej okoliczności sprawy. Analizując z kolei treść zaskarżonej decyzji Sąd zauważył, iż narusza ona art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej, do których należy także jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego przepisu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oceniając zaskarżoną decyzję Prezesa K. we wskazanym wyżej zakresie, należy stwierdzić iż rozstrzygnięcie to ich nie spełnia. Na podstawie bowiem uzasadnienia tego rozstrzygnięcia Sąd nie był w stanie ocenić czy postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało w sposób poprawny, a dokonane przez organy ustalenia i w konsekwencji końcowe rozstrzygnięcie zostały wydane zgodnie z prawem. Organ odnosząc się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednym zdaniem stwierdził, iż przedłożone dokumenty oraz przeprowadzone przez Kasę postępowanie wyjaśniające potwierdza opisaną przez Skarżącego sytuację, jednak wszystkie wskazane przez niego okoliczności były znane i zostały uwzględnione przy podejmowaniu decyzji w dniu [...] lutego 2006r. Takie uzasadnienie nie może być uznane przez Sąd za prawidłowe. Mając na uwadze przepis art. 138 § pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., Prezes K., zgodnie z właściwie pojętą zasadą dwuinstancyjności oraz zgodnie z zasadą dochodzenia do prawdy obiektywnej, zobowiązany był ponownie, merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, niezależnie od tego, czy we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zostały wskazane nowe dla sprawy okoliczności, czy też nie. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Uznać zatem należy, że organ administracji II instancji wydając rozstrzygnięcie powinien odnieść się do całości wniosku skarżącego oraz wskazać w uzasadnieniu decyzji co wzięto pod uwagę przy jej wydawaniu oraz w sposób szczegółowy odnieść się do zarzutów Kolejnym naruszeniem przepisów, jakie stwierdził Sąd w rozpatrywanej sprawie, było naruszenie przez Prezesa K. w toku postępowania, prowadzonego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przepisu art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ obowiązany jest zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W myśl § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od tego obowiązku wyłącznie w sytuacji, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny takiego odstąpienia obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy (§ 3). Z akt sprawy niniejszej nie wynika, aby zachodziła którakolwiek z powyższych przesłanek. Tymczasem w aktach nie znajduje się żadne potwierdzenie faktu, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Skarżącemu zapewniono możliwość wypowiedzenia w zakresie i trybie, wskazanych w cytowanym wyżej art. 10 § 1 k.p.a Z tych wszystkich względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 10, art. 11, art. 107 § 1 i § 3 w zw. z art. 127 § 3 i 140 k.p.a. w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.