III SA/Wa 1832/07

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie III SA/Wa 1047/07 jest kwota wpisu, którą skarżąca powinna uiścić w wysokości 1500,- zł, zatem w tym zakresie – w tej sprawie - należy rozpoznać wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy zauważa ponadto, że w sprawie III SA/Wa 1768/07 wpis jest wymagany w kwocie 400,- zł, zatem łącznie, w obu sprawach, skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia kwoty niespełna 2 tys. zł Zdolność do ponoszenia przez stronę postępowania ciężarów finansowych powinna być oceniania z każdorazowym uwzględnieniem jej aktualnej sytuacji finansowej, która może zmieniać się, chociażby na skutek uzyskania środków finansowych podczas procesu realizacji zobowiązań, czy zapłaty należności przez dłużników. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż skarżąca nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a. Spółce można przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym, o który zwraca się, a zatem, np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPR z 5 listopada 2007 r. spółka zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku poinformowała, że "kwota zapłaty wpisu w wysokości 1500,- zł jest kwotą niebagatelną, której zapłata wiąże się z uzasadnionymi trudnościami. Za zwolnieniem spółki z kosztów sądowych przemawiają okoliczności takie, jak: wykazanie przez spółkę w ostatnim roku obrotowym straty w wysokości 249461,76 zł; ograniczone środki na rachunkach bankowych; toczenie się w stosunku do spółki równoległego postępowania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2002 r., brak jakichkolwiek nadwyżek pieniężnych, które mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie kwoty wpisu". Spółka poinformowała ponadto o wysokości kapitału zakładowego (50 tys zł), wartości środków trwałych (18856,82 zł), wysokości straty za ostatni rok obrotowy według bilansu (- 249461,76 zł) oraz o stanie konta (18,75 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 19 listopada 2007 r. r., spółka nadesłała poprawiony wniosek o przyznanie prawa pomocy, wyciągi z rachunku bankowego, deklaracje VAT-7 za okresy od stycznia do sierpnia 2007 r., bilans rachunków zysków i strat za 2005 r. i 2006 r., zestawienie należności i zobowiązań. Poinformowała o tym, że pełnomocnik otrzymuje wynagrodzenie na zasadach "success fee", uzasadnione trudności w uiszczeniu wpisu sądowego spowodowane są brakiem środków w dyspozycji Spółki na sfinansowanie tej opłaty, spółka nie posiada udziałów w innych podmiotach, a finansowanie straty nastąpi z zysków z lat przyszłych. Ponadto spółka zwróciła uwagę na to, że referendarz sądowy nie ma kompetencji do pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania na skutek niewywiązania się przez spółkę z obowiązku przedstawienia przez nią informacji o jej kondycji majątkowej w tym niewywiązania się z obowiązku podpisania formularza PPR przez osoby uprawnione. Powołała się przy tym na "utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych". W treści nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego w okresie od 31 lipca 2007 r do 1 października 2007 r. widnieje niezmiennie saldo w wysokości 18,75,- zł. Ponadto skarżąca złożyła oświadczenie, z którego wynika, że wobec Urzędu Skarbowego w R. dysponuje należnością w wysokości 948,- zł, a względem A. W.– w wysokości 2408,- zł. Wysokość zobowiązań skarżącej wynosi 74040,89m zł W analizowanej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w części obejmującej opłaty sądowe i wydatki. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 u.p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. W analizowanej sprawie rozpoznanie skargi przez Sąd Administracyjny zależy od uiszczenia wpisu we wskazanej kwocie. Referendarz sądowy zauważa przy tym, że skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której została wskazana wartość przedmiotu zaskarżenia, została złożona 27 września 2007 r. Zatem co najmniej od tej daty spółka powinna liczyć się z obowiązkiem zapłaty wpisu sądowego, ponieważ podjęła decyzje o prowadzeniu sporu sądowego. Referendarz sądowy zauważa przy tym, że zobowiązania wskazane przez spółkę nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu wpisu sądowego od skargi, co oznacza, że obowiązek zapłaty zobowiązań na rzecz kontrahentów nie oznacza niemożności partycypowania spółki w kosztach postępowania. Majątek przedsiębiorcy zorganizowany jest w formie przedsiębiorstwa i z tego też względu charakteryzuje się on wysoką zmiennością, zarówno po stronie pasywów, jak i aktywów, co utrudnia jego ocenę. Jednakże, zdaniem referendarza sądowego, z treści nadesłanego bilansu wynika, że spółka dysponowała zarówno należnościami pieniężnymi od innych podmiotów, jak zapasami materiałowymi. W szczególności spółka wskazała, iż dysponowała niezrealizowanymi należnościami od innych podmiotów, na kwotę 3356,- zł – niezależnie od wartości zawartych w bilansie - co nie uchybia obowiązkowi oceny zdolności do uiszczenia wymaganych kosztów sądowych przez spółkę na dzień złożenia przez wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od argumentów przywołanych powyżej, zdaniem referendarza sądowego, spółka nie wykazała w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, czym uniemożliwiła korzystną dla niej ocenę wniosku. W szczególności referendarz sądowy zwraca uwagę na to, że skarżąca nie wskazała w treści nadesłanego formularza żadnych wolnych środków finansowych, podobnie, jak nie wskazała takich środków na rachunku bankowym – oprócz stałej kwoty 18,75 zł. Tymczasem w okresie, którego dotyczyło wezwanie spółka dokonywała, przy niezmienionym stanie na rachunku bankowym, transakcji gospodarczych, co wynika z dołączonych faktur VAT, które musiały powodować zmiany w wielkości środków do dyspozycji. Stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05), co było niemożliwe z przywołanych wyżej powodów. Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Wskazane powyżej rozbieżności między stanem zdeklarowanym przez stronę, a stanem rzeczywistym, uniemożliwiają ocenę sytuacji majątkowej skarżącej w korzystny dla niej sposób. Niezależnie od powyższego referendarz sądowy zauważa, że skarżąca została wezwana do nadesłania odpisów z wyciągów bankowych za ostatnich sześć miesięcy, czego nie uczyniła, czym uniemożliwiła zbadania jej sytuacji majątkowej, w tym przepływów finansowych na rachunku. Nadesłane odpisy wyciągów z rachunku dotyczą tylko dwóch miesięcy – a nie, jak żądał referendarz, sześciu miesięcy - i nie obrazują ciągłości operacji, ponieważ dotyczą tylko wskazanych w nagłówku okresów czasu (7-13.08, 28.08-3.09, 4.09 – 10.09, 11.09-17.09, 18.09 – 24.09, 25.09 – 1.10), nie wspominając już o tym, że skarżąca nadesłała – jak wynika ze stopki – tylko pierwszą część wydruku bankowego. Druga strona – względnie inne strony - pozostały nieznane, stąd sytuacja skarżącej, została wykazana w sposób niepełny, uniemożliwiający pozytywną dla niej ocenę w zakresie przyznania prawa pomocy. W każdym razie spółka nie nadesłała odpisów zeznań podatkowych spółki za 2006 r. i nie wskazała – w sposób wyraźny – wyników finansowych za poszczególne miesiące 2007 r. Braki te, ze względu na to, że to spółka miała obowiązek uprawdopodobnić swoją sytuację majątkową, nie są okolicznościami, które mogłyby być przyczyną uwzględnienia wniosku. W ocenie referendarza sądowego przedstawienie jedynie elementów sytuacji majątkowej korzystnych dla spółki, z pominięciem innych elementów wezwania, nie można uznać za rzetelne przedstawienie sytuacji finansowej spółki. Zdaniem referendarza sądowego, badając kondycję majątkową skarżącej, należy poddawać analizie wszystkie elementy, które składają się na tą kondycję majątkową, a nie jedynie te, które mogłyby skutkować przyznaniem dla strony prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Referendarz sądowy zwraca także uwagę na to, że z zestawienia należności zawartych w treści bilansu i należności wskazanych w nadesłanym oświadczeniu, wynika, że skarżąca jest w stanie je wyegzekwować. Oznacza to - mając na uwadze datę złożenia oświadczenia, datę złożonego bilansu, a także dane wynikające z deklaracji VAT - że skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi, którymi mogła rozporządzać w sposób zgodny z jej wyborem, podobnie, jak posiada – obecnie – takie należności. Referendarz sądowy ma wprawdzie uprawnienie, przewidziane w art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., do przyznania stronie prawa pomocy, lecz prawo to jest uwarunkowane wykazaniem przez skarżącą braku pełnych lub dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest jednak niedopuszczalne, jeżeli strona nie uprawdopodobni swojej sytuacji majątkowej lub z przedstawionych przez nią okoliczności wynika możliwość dysponowania przez stronę środkami finansowymi – tak, jak w analizowanej sprawie. W takim stanie sprawy, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., był zobowiązany rozstrzygnąć, jak w sentencji.