III SA/Wa 186/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2016r. III SA/Wa 186/15 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący J.P., w pismach z 31 maja 2016 r., 22 czerwca 2016 r, z 29 czerwca 2016 r., wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak stałych źródeł dochodu, wydatki na działalność społecznie użyteczną, wysoki koszt obsługi zadłużenia. Poinformował o tym, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i dwójką dzieci. Posiada, m. in., dom, samochód, udziały. Udziały i akcje posiada również żona Skarżącego. Źródłem jej utrzymania jest natomiast wynagrodzenie wynoszące 1.500 zł. Skarżący posiada zaległość podatkową, zobowiązania wobec banku oraz spółek. Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego, przedłożył zeznania podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki, porozumienie dotyczące spłaty zobowiązań wobec żony, umowy komisowe, umowy sprzedaży samochodów, zaświadczenie o zatrudnieniu, wyciągi bankowe. Zwrócił się nadto o przedłużenie terminu (o siedem dni) na przedstawienie dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego i dochodów Skarżącego. Referendarz sądowy, postanowieniem z 29 czerwca 2016 r. przedłużył Skarżącemu termin sądowy do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń o siedem dni. Skarżący, pismami z 29 czerwca 2016 r., 6 lipca 2016 r. oraz 13 lipca 2016 r. zwrócił się o dalsze przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentacji. Referendarz sądowy, postanowieniem z 22 lipca 2016 r., odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. Referendarz sądowy zauważył, że chociaż argumentacja Skarżącego koncentruje się wokół takich okoliczności jak brak źródła dochodu, wydatki na "działalność społecznie użyteczną", wysoki koszt obsługi zadłużenia, to brak stałego źródła dochodu oraz niewielki, bo wynoszący zaledwie 370 zł brutto miesięcznie dochód jego żony, nie przeszkadza mu w regulowaniu bieżących wydatków, wśród których same tylko czesne za naukę dzieci wynosi 3.300 zł. Referendarz sądowy powołał się na zadeklarowane przez Skarżącego wydatki związane z kredytem mieszkaniowym (1.700 zł miesięcznie), czy zaległościami podatkowymi (por. dowody wpłat na łączną kwotę 96.000 zł). Zdaniem referendarza sądowego, fakt, że Skarżący spłaca swoje zobowiązania, oznacza, iż dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe. Referendarz sądowy wskazał, że Skarżący dysponuje mieniem ruchomym o znacznej wartości, ponieważ posiada udziały w spółkach, podobnie zresztą jak żona. Wartość tych ostatnich wycenił na 10 mln zł. Stąd – w ocenie referendarza sądowego – zdolność Skarżącego do wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 5.283 zł. Powołał się przy tym na wydane wobec Skarżącego postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Referendarz sądowy uznał też, że Skarżący dysponował wystarczającą ilością czasu na przedłożenie wnioskowanej dokumentacji, zatem kolejne wnioski Skarżącego w tym przedmiocie zmierzają do nadmiernego przedłużenia postępowania. Skarżący, w sprzeciwie z 4 sierpnia 2016 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 5283 zł. Zarzucił zakwestionowanemu postanowieniu z 22 lipca 2016 r. naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz 718, dalej jako p.p.s.a.). oraz naruszenie art. 84 u.p.p.s.a. Podkreślił, że przedstawił w postępowaniu szereg okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy i był w trakcie gromadzenia dodatkowych dokumentów potwierdzających zasadność zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. Zdaniem Skarżącego, nie może on zaniechać spłaty kredytów, ponieważ będzie to skutkowało postepowaniem egzekucyjnym. Nadto, niemożliwe jest spieniężenie rzeczy ruchomych o dużej wartości w krótkim okresie czasu. Nieuprawnione jest także przerzucanie odpowiedzialności za zobowiązania jednego członka rodziny na pozostałych jej członków w tak dużym wymiarze jak kwota 5283 zł. W ocenie Skarżącego, nieuwzględnienie wniosku o przedłużenie terminu do przedłożenia dokumentacji jest wyrazem naruszenia art. 84 u.p.p.s.a. i art. 45 Konstytucji RP, ponieważ Skarżący nie mógł zgromadzić dokumentacji z uwagi na nieprzewidziane wyjazdy zagraniczne. Skarżący, pismem z 23 sierpnia 2016 r., złożył uzupełnienie sprzeciwu, w którym wniósł o dopuszczenie, jako dowodów, wydruków z rachunku bankowego J.P. za wskazane w piśmie okresy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Należy odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści przepisu art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu, które zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r., poz. 658) znajduje zastosowanie w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Skarżący wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej, tj. w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, w tym ustanowienia pełnomocnika, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. W ocenie Sądu, Skarżący nie wykazał w niniejszej sprawie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, tj. wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 5283 zł. Skarżący, pomimo zadeklarowania braku uzyskiwania (osobiście) stałych przychodów oraz niskiego dochodu żony (1500 zł miesięcznie netto), posiada bowiem – wraz z małżonką - chociażby papiery wartościowe o wartości ok. 10 mln zł, czy nieruchomości o znacznej wartości (700 tys zł). Skarżący powołał się na wysokie koszty ciążącego na nim zadłużenia (tj. wydatki związane z kredytem mieszkaniowym czy zaległościami podatkowymi). Zasygnalizował nadto prowadzenie "na szeroką skalę" działalności "społecznie użytecznej". W ocenie Sądu, wydatki związane z prowadzoną działalnością pokrywane przez Skarżącego z nie do końca wyjaśnionych źródeł nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z kosztami wszczętego przez nią postępowania sądowego. Skarżący winien pokryć wydatki związane z prowadzonym postępowaniem sądowym w pierwszej kolejności z posiadanych do dyspozycji środków. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). W ocenie Sądu, już sam fakt posiadania przez Skarżącego akcji i udziałów o wartości 10 mln. zł nakazuje uznać, że jednorazowe wygospodarowanie kwoty niespełna sześciu tysięcy zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym, nie spowoduje widocznego uszczerbku w środkach zabezpieczających utrzymanie Skarżącego. Według Sądu, podnoszone przez Skarżącego okoliczności, takie jak krótki termin do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiada obiektywnej możliwości wygospodarowania środków finansowych celem uiszczenia wymaganego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że czas trwania postępowania o przyznanie prawa pomocy wydłużył podnoszony przez Skarżącego siedmiodniowy termin, podobnie, jak to, że Skarżący, dysponując podczas postępowania profesjonalną pomocą prawną, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania. Ponadto ponownie wskazać należy w tym miejscu, że zadeklarowane przez Skarżącego przeznaczenie posiadanych przez niego środków pieniężnych (spłata należności, czesne, wynajem, etc), nie może korzystać z pierwszeństwa w stosunku do kosztów postępowania jakie musi on ponieść w niniejszej sprawie. Oceny powyżej dokonanej, wobec dysponowania przez Skarżącego majątkiem znacznej wartości, nie zmieniają złożone wyciągi z rachunku bankowego, w treści których zostały odzwierciedlone regularne przepływy finansowe. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 84 p.p.s.a. i art. 45 Konstytucji RP Sąd wskazuje, że Skarżącemu, zarządzeniem z 29 czerwca 2016 r. został przedłużony termin do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń. Dalsze przedłużanie terminu, w obliczu taktyki procesowej Skarżącego i ustalonego w zarysowanym powyżej zakresie stanu faktycznego, nie byłoby wyrazem realizacji prawa do Sądu. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.