III SA/Wa 1866/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2017 r. w zakresie wniosku V.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi V.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca V.J. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wskazała, iż jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, bez oszczędności i źródeł dochodu – na utrzymaniu rodziny i konkubenta, który uzyskuje łączny dochód w wysokości 8.629,59 zł. Podkreśliła, że wielkość ciążących na niej zobowiązań przekracza możliwości wynajęcia pomocy prawnej. Do zobowiązań tych zaliczyła kredyty i pożyczki (ich spłata pochłania miesięcznie 5.502,19 zł) oraz koszty bieżącego utrzymania w łącznej wysokości 2.900 zł. Skarżąca oświadczyła, że posiada dom (zajęty przez urząd skarbowy), zaś jej konkubent udział spadkowy po ojcu oraz samochód. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 23 sierpnia 2017r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że Skarżąca posiada pełnomocnika z wyboru w osobie adwokata K.M. Ponadto zapłata ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej nie wywoła negatywnego wpływu na możliwość utrzymania Skarżącej i jej konkubenta. Następnie Skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo adwokatowi z wyboru, o czym adwokat K.M. poinformował Sąd pismem z 30 sierpnia 2017r. po czym ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, bez oszczędności i źródeł dochodu – na utrzymaniu rodziny i konkubenta, który uzyskuje łączny dochód w wysokości 8.629,59 zł. Podkreśliła, że wielkość ciążących na niej zobowiązań przekracza możliwości wynajęcia pomocy prawnej. Do zobowiązań tych zaliczyła kredyty i pożyczki (ich spłata pochłania miesięcznie 5.502,19 zł) oraz koszty bieżącego utrzymania w łącznej wysokości 2.900 zł. Skarżąca oświadczyła, że posiada dom (zajęty przez urząd skarbowy), zaś jej konkubent udział spadkowy po ojcu oraz samochód. Ponadto skarżąca nadesłała oświadczenia, z których wynika, że Skarżąca nie posiada rachunków bankowych, nie uzyskuje dochodów i nie składa zeznań podatkowych. Nadesłała oświadczenie majątkowe swojego konkubenta, z którego wynika między innymi, że posiada on środki w walucie polskiej w wysokości 40.000 zł. Nadesłała także wyciąg z rachunku bankowego swojego konkubenta. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 23 sierpnia 2017 r. W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia starszy referendarz sądowy wskazał, iż w przedmiotowym przypadku nie nastąpiła zmiana okoliczności, będąca warunkiem zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, gdyż dochód uzyskiwany przez konkubenta Skarżącej oraz zgromadzone przez niego oszczędności w kwocie 40.000 zł pozwalają na uiszczenie należnych w sprawie kosztów sądowych oraz pokrycie kosztu usług profesjonalnego pełnomocnika. Od ww. postanowienia Skarżąca wniosła sprzeciw, w którym podniosła, iż na dzień złożenia wniosku w przedmiocie prawa pomocy ona i jej konkubent nie posiadali środków w kwocie 40.000 zł, gdyż zostały one wydatkowane na pokrycie zobowiązań kredytowych oraz opłacenie usług adwokata. Skarżąca wskazała również, iż zakończyła współpracę z pełnomocnikiem z wyboru w maju 2017 r., z uwagi na fakt, iż adwokat zażądał dodatkowego wynagrodzenia, o czym adwokat poinformował Sąd dopiero 30 sierpnia 2017 r.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego sąd wydaje postanowienie, w którym postanowienie referendarza zmienia lub utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w tym przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika z akt sprawy aktualny wniosek Skarżącej był kolejnym wnioskiem w tej sprawie o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym podlegał ocenie w trybie art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te okoliczności są bowiem decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że taka zmiana nie nastąpiła. Skarżąca zarówno w pierwotnie złożonym formularzu PPF, jak i w formularzu PPF złożonym w ramach wniosku o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2017 r., wskazała, iż dochody uzyskiwane w jej gospodarstwie domowym stanowią kwotę 8.629,59 zł, a wydatki kształtują się na poziomie 8402,19 zł. Dodatkowo zaś Skarżąca wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w trybie art. 255 p.p.s.a. przedłożyła oświadczenie majątkowe konkubenta z dnia 27 kwietnia 2017 r. złożone w związku z pełnieniem przez niego funkcji Radnego Rady Miasta P., z którego wynika, iż dysponuje on środkami pieniężnymi w kwocie 40.000 zł. Skoro zatem Skarżąca wskazała, iż pomimo licznych zobowiązań kredytowych dysponuje bieżącą nadwyżką finansową oraz oszczędnościami, to należało podzielić zapatrywanie Starszego referendarza sądowego, iż może ona bez uszczerbku dla utrzymania swojego i swojej rodziny uiścić należne koszty sądowe oraz pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Odnosząc się natomiast do twierdzeń Skarżącej w sprzeciwie Sąd stwierdza, iż skarżąca nie wykazała, że posiadane przez nią środki pieniężne w wysokości 40.000 zł zostały rzeczywiście w całości wydane na spłatę zobowiązań kredytowych oraz koszty usług adwokata. Skarżąca nie złożyła bowiem do akt sprawy dokumentów, które potwierdzałyby wydanie tej kwoty na ww. cele tj. potwierdzeń dokonanych przelewów lub wpłat, czy też wyciągów z rachunków bankowych dokumentujących operacje na łączną kwotę 40.000 zł. W zakresie okoliczności dotyczących pełnomocnika z wyboru wskazać należy, iż referendarz sądowy trafnie zauważył, iż skarżąca dobrowolnie zrezygnowała z usług adwokata reprezentującą jej interesy, co potwierdza pismo pełnomocnika z dnia 30 sierpnia 2017 r., co niezależnie od okoliczności w jakich zostało wypowiedziane pełnomocnictwo, nie może zostać uznane za zmianę stanu faktycznego umożliwiającą przyznanie skarżącej pełnomocnika z urzędu. Podkreślić bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję dostępu do sądu wyłącznie dla tych podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Takiej sytuacji Skarżąca, wbrew swym deklaracjom, nie wykazała. Z tych względów, Sąd na podstawieart. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.