III SA/Wa 1878/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 24 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. l. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej W. z dnia [...] czerwca 2008 r., [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: 1. Przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (adwokata) z urzędu; 2. Odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. A. l. – Skarżący w niniejszej sprawie, na formularzu PPF z 14 sierpnia 2008 r., nadesłanym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego wniósł o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia tego wpisu oraz ustanowienie mu adwokata. Wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 54 m2. Jego dochód miesięczny brutto to 1700 zł należny mu z umowy o pracę, żony 1800 zł, a syna z umowy zlecenia 1000 zł. Na wezwanie Referendarza Sądowego, Skarżący nadesłał dodatkowe dokumenty, z których wynika, iż jego średni dochód miesięczny brutto to 4.146 zł, a netto 2.917 zł. W piśmie z 26 sierpnia 2008 r. Skarżący zwrócił uwagę na to, że w Sądzie Rejonowym dla W. poinformowano go o zwolnieniu z opłat podatkowych – bezterminowego. Do pisma przewodniego załączył zaświadczenie o wynagrodzeniu, o potrącaniu rat pożyczek w wysokości 970,- zł miesięcznie, faktury za energię elektryczną, zestawienie opłat eksploatacyjnych za mieszkanie. Mając tak przedstawiony stan faktyczny Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. ustanowił Skarżącemu pełnomocnika z urzędu i odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Referendarz sądowy podniósł w uzasadnieniu swojego stanowiska, iż Skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na wynagrodzenie dla adwokata, ale poniesienie kosztu 185 zł jest w ocenie Referendarza możliwe do wygospodarowania przez Skarżącego, zwłaszcza w świetle tego, iż Skarżący co miesiąc kwoty o podobnej wielkości reguluje z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych. We wniesionym w terminie sprzeciwie z dnia 22 września 2008 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy i przyznanie prawa pomocy również w zakresie zwolnienia od wpisu. Nadmienił, że bieżące opłaty uniemożliwiają mu wygospodarowanie kwoty 185 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Przechodząc do analizy przepisów prawnych regulujących prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje. W świetle powyższego stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że jego warunki finansowe nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, iż prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z żoną i pracującym synem, posiada mieszkanie. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.103 zł brutto (średnie dochody netto z 3 miesięcy wynoszą 2.917 zł.). Przy czym Skarżący oświadczył, że ponosi wydatki na spłatę pożyczek w łącznej kwocie 970 zł. Skarżący udokumentował miesięczne wydatki za telefon, opłaty eksploatacyjne, energię elektryczną, które łącznie wynoszą ok. 800 zł. W przedmiotowej sprawie zważyć należy, że jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania sądowego, który Skarżący musi ponieść, jest koszt wpisu od skargi w kwocie 185 zł. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz złożonych informacji dotyczących sytuacji finansowej Sąd stwierdza, że przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych nie mają zastosowania w odniesieniu do Skarżącego. Zauważyć bowiem należy, iż Skarżący dysponuje miesięcznie kwotą w wysokości ok. 2.917 zł. Kwota ta w połączeniu z dochodami żony i syna pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym daje 5.717 zł i pozostaje do dyspozycji trzech osób. Po odliczeniu od kwoty wynagrodzenia Skarżącego stałych miesięcznych wydatków w wysokości [...] zł, Skarżący dysponuje wolnymi środkami w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie. Mając na względzie to, iż pozostali członkowie rodziny również uzyskują dochody i mają obowiązek partycypować w kosztach utrzymania mieszkania nie można uznać, iż Skarżący nie jest w stanie wygospodarować 185 zł tytułem wpisu od skargi. Nadmienić należy, że Skarżący załączył potwierdzenia kosztów pogrzebu na łączną kwotę 5.400 zł, jednakże są to koszty, które Skarżący musiał ponieść w 2007 r., były to koszty jednorazowe i obecnie nie mają wpływu na sytuację finansową Skarżącego. Zdaniem Sądu Skarżący jest w stanie ponieść koszt wpisu sądowego w kwocie 185 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny zwłaszcza w świetle tego, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że Skarżący uzyskuje stałe dochody ze stosunku pracy, jak również jego pozostali członkowie rodziny. Podnieść należy, że prawo pomocy, jest "prawem ubogich", ma być stosowane w wyjątkowych sytuacjach, które są uzasadnione trudną sytuacją materialną, w której znalazła się strona. Skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i może w ocenie Sądu wygospodarować kwotę 185 zł i nie będzie to stanowiło uszczerbku koniecznego utrzymania jego i rodziny. Podsumowując podkreślić należy, że rozpatrując wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd nie uwzględnia dochodów oraz wydatków strony w skali miesiąca. Sąd ma na względzie ogólną sytuację materialną strony i w świetle tego sytuacja Skarżącego nie daje podstaw do uznania, że można dokonać odstępstwa od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe i przyznać jej prawo, które ze swojej natury należne jest ubogim. Natomiast Sąd postanowił przyznać Skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, mając na względzie wątpliwości Skarżącego co do prawidłowości zastosowania przepisów prawa i fakt, iż wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika może przekraczać zdolności płatnicze Skarżącego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.