III SA/Wa 1880/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Owsiak po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1880/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do października 2013 r. postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - P.K. (dalej Skarżąca) w dniu 25 kwietnia 2017 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...]. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 19 681 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. W dniu 30 lipca 2017 r. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej w zakresie [...], ze względu na cofnięcie koncesji przez [...]. Skarżąca wskazała, że na utrzymaniu ma dwoje dzieci, w tym jedno niepełnosprawne. Ponadto, z mężem ma podpisaną umowę o rozdzielności majątkowej. Mąż Skarżącej nie ma stałej pracy. Skarżąca wskazała, że na koszty utrzymania mieszkania oraz rodziny przeznacza 2.000 zł a na koszty leczenia dzieci 1.000 zł. Na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2017 r. Skarżąca została wezwana do udzielenia dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego oraz dochodów. W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie Skarżąca złożyła m.in.: PIT- 36 L za 2015 r. oraz 2016 r. wraz z informacją PIT/B, deklaracje VAT-7 za okres od stycznia 2017 r. do maja 2017 r., Decyzję Wójta Gminy L. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 13 października 2017 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu za niemożliwe uznał dokonanie rzetelnej analizy zdolności płatniczych Skarżącej w sytuacji, gdy niemożliwa jest weryfikacja twierdzeń Skarżącej o utrzymywaniu się z prac dorywczych, ponieważ nieznany jest charakter tych prac oraz wysokość uzyskiwanego z nich dochodu. Starszy referendarz sądowy wskazał również, że nie jest znana pełna sytuacja majątkowa męża Skarżącej, gdyż nie zostały nadesłane dokumenty finansowe dot. jego osoby a Skarżąca tłumaczyła się istnieniem rozdzielności majątkowej między małżonkami. Skarżąca sprzeciwem z 9 listopada 2017 r., zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej "P.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W przedmiotowej sprawie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny realnej kondycji finansowej Skarżącej. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że Skarżąca w żadne sposób nie udowodniła twierdzeń o utrzymywaniu rodziny z prac dorywczych. Nie wskazała charakteru tych prac oraz wysokości osiągalnego z nich dochodu. Ponadto, godzi się zauważyć, że miesięczne wydatki Skarżącej to około 3.000 zł. Skarżąca w ramach pomocy państwa uzyskuje świadczenia w wysokości 653 zł (środki z programu 500+, dodatek pielęgnacyjny). Z tego wynika wniosek, że z prac dorywczych musi uzyskiwać dochód w wysokości około 2.300 zł miesięcznie. Powyższe podważa wiarygodność twierdzeń Skarżącej, gdyż zdaniem Sądu w polskich realiach gospodarczych uzyskiwanie takiego dochodu tylko z prac dorywczych jest bardzo rzadkie. Dlatego też Skarżąca powinna przedstawić dokumenty np. wyciągi z kont bankowych, umowy o dzieło potwierdzające jej twierdzenia. Sąd pragnie podkreślić, że do sprzeciwu Skarżąca nie złożyła żadnych nowych dokumentów dot. jej sytuacji finansowe, a przecież na pewno Skarżąca zapoznała się z treścią argumentacji starszego referendarza sądowego, zawartej w przedmiotowym postanowieniu. W ocenie Sądu rację należy przyznać starszemu referendarzowi sądowemu, iż weryfikacja sytuacji finansowej Skarżącej jest niemożliwa również ze względu na brak informacji o sytuacji finansowej jej męża. Bez znaczenia jest okoliczność pozostawiania Skarżącej oraz jej męża w ustroju rozdzielności majątkowej (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16, 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenia). Podkreślić należy, że Skarżąca poprzestała tylko na informacji o nieposiadaniu stałej pracy przez jej męża. Skarżąca nie wskazała, z jakiego powodu jej mąż nie ma stałej pracy, w obecnej sytuacji, gdy jest odnotowane rekordowo niskie bezrobocie. W przypadku starania się o przyznanie prawa pomocy bardzo ważną okolicznością jest, czy osoba wnioskująca wykorzystuje w pełni swoje możliwości finansowe. To samo tyczy się osób pozostających z nią w jednym gospodarstwie domowym. Dlatego też Sąd musi w niniejszej sprawie mieć informację również o dochodach męża Skarżącej a w przypadku, gdyby byłyby one bardzo niskie również informację, czy mąż Skarżącej aktywnie poszukuje pracy, co mogłoby zostać udowodnione poprzez zaświadczenie o zarejestrowaniu się w urzędzie pracy. Podkreślić bowiem trzeba, że udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego oznacza, iż koszty sądowe obciążają Skarb Państwa, czyli ogół obywateli. Mając na względzie powyższe, Sąd działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.