III SA/Wa 1883/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2008 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Pismem z dnia 31 stycznia 2008 r. Skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Do formularza Spółka załączyła pismo, w którym wniosła o kompleksowe rozstrzygnięcie, czy B. sp. z o.o., pomimo nieprowadzenia od 1995 r. działalności gospodarczej, nie uzyskuje dochodu, nie posiada rachunku bankowego, zeznań podatkowych, bilansu i rachunku zysków – ma dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto skarżąca oświadczyła, że "ani w tym, ani w żadnym innym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy spółka nie przedstawi innych dokumentów wskazanych w wezwaniu Sądu, których nie ma, bo nie ma obowiązku ich prowadzić". Jako jedyny wspólnik B. W. – reprezentujący spółkę – od 1995 r. zajmuje się wychowywaniem dzieci i nie uzyskuje dochodu. Koszty korespondencji obciążają budżet wspólnika i jego rodziny. Nieruchomością obciążoną hipoteką jest lokal stanowiący siedzibę spółki. Skarżąca wskazała również na inne roszczenia w stosunku do niej dochodzone na drodze sądowej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej spółki strona nie nadesłała żadnych informacji. Postanowieniem z dnia 21 marca 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ strona nie wskazała żadnych okoliczności, które umożliwiłyby ocenę jej sytuacji majątkowej. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca spółka i pismem z dnia 2 kwietnia 2008 r. wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca wskazała, iż postanowienie Sądu Okręgowego w W. z [...] stycznia 2008 r. o sygn. akt [...] oraz bezskuteczne wezwanie z 27 marca 2008 r. do wypłaty dowodzi, że w chwili obecnej sytuacja finansowa nie pozwala jej na uiszczenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W niniejszej sprawie należało zatem zbadać, czy sytuacja majątkowa skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co jest możliwe w sytuacji, gdy strona wykaże (podkreślenie własne), że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Ponadto należało rozważyć, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże (podkreślenie własne), że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Stosownie bowiem do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że co do zasady każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 P.p.s.a.). Jest istotne, że opłaty sądowe, czyli wpisy i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa (art. 212 P.p.s.a.). W konsekwencji zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia, oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływy z innych źródeł. Dlatego też oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy uwzględnić okoliczność, że państwo wykorzystuje uzyskiwane środki na realizację określonych celów i zadań. Należy rozważyć realizację zasady prawa do Sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości obywateli w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 powołanej ustawy, a przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Podkreślić również należy, iż każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny oraz z powodu zawiłości sprawy, konieczne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów przez profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową skarżącej oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Zatem w celu podjęcia decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie konieczna jest w niniejszej sprawie ocena informacji przedstawionych przez skarżącą w pismach kierowanych do Sądu. Zdaniem Sądu zauważyć należy, iż przedstawiona przez skarżącą w przesłanych do tut. Sądu pismach sytuacja majątkowa nie świadczy o trudnościach finansowych uniemożliwiających jej poniesienie kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie wezwano skarżącą do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego oraz dochodów, a także przesłania dokumentów potwierdzających sytuację przedstawioną przez nią w pismach złożonych w tut. Sądzie. Podkreślić należy, iż mimo wielokrotnego występowania do tut. Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy, a tym samym świadomości skarżącej konsekwencji nienależytego udokumentowania sytuacji finansowej opisanej we wniosku, skarżąca w odpowiedzi na wezwanie Sądu nie przedstawiła żadnych dokumentów na poparcie oceny własnej sytuacji materialnej przedstawionej w pismach składanych do Sądu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych, wezwano spółkę do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. Na wezwanie to skarżąca nie nadesłała żądnych dokumentów. Strona nie nadesłała więc bilansu i rachunku zysków i strat, zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, wyciągów z rachunków bankowych. Nie przedstawiła także zestawienia należności i zobowiązań, w tym informacji o ich spłatach. Nie wskazała źródeł finansowania prowadzonej działalności (kosztów lokalu, korespondencji). Nie podała również posiadanych nieruchomości, źródeł utrzymania członków zarządu. Nie wskazała czynności podjętych w celu uzyskania dopłat od wspólników. Wskazać w związku z tym należy na stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, w którym stwierdzono, że "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Skarżąca zarówno w sprawie niniejszej, jak i w innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem nie przedłożyła dokumentów potwierdzających argumentację wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro spółka uchyla się od udzielenia żądanych przez Sąd informacji, to powinna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z takiego postępowania. Należy także stwierdzić, iż w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka ta nie może powoływać się na brak środków finansowych, gdyż może ona pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1937r., C.II 618/37, Zb. Urz. 1938, poz. 193). Spółka winna była wykazać niemożność uzyskania dopłat od jedynego wspólnika, czego nie uczyniła. Dodatkowo należy wskazać, że nieprzedstawienie przez spółkę bilansu i rachunku zysku i strat, uniemożliwiło pełną ocenę sytuacji finansowej strony. Należy natomiast podkreślić, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 694 ze zm.) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest obowiązana do sporządzania sprawozdania finansowego za okresy obrachunkowe. W piśmie z dnia 17 listopada 2007 r. strona skarżąca podniosła, że spółka ma zobowiązania, które są dochodzone na drodze sadowej. Jednakże nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających powyższą okoliczność. Sąd wskazuje, iż należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Zatem ich uiszczenie skarżąca powinna traktować równorzędnie z opłaceniem innych swoich zobowiązań. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. W konsekwencji przedstawione Sądowi informacje nie pozwalają stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżąca nie przedstawiła informacji wymaganych przez Sąd, uniemożliwiając w konsekwencji dokonanie analizy jej sytuacji finansowej. Powtórzyć należy, że przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to strona skarżąca musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. W ocenie Sądu, w żaden sposób nie można bowiem uznać, że wykazano, zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., istnienie przesłanek umożliwiających przyznania prawa pomocy, wyłącznie poprzez podanie wysokości kapitału zakładowego oraz stwierdzenie, że strona nie prowadzi działalności. We wniosku nie wskazano bowiem żadnych okoliczności faktycznych, które pozwalałyby przyjąć, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wskazać można również, iż w postanowieniu z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy uznać należy, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie bez pomocy państwa sfinansować swojego udziału w niniejszym postępowaniu. Jednocześnie zauważyć należy, iż w kontekście przedstawionych na wstępie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, argumentem przemawiającym za przyznaniem spółce prawa pomocy nie może być przekonanie strony, iż " do odrzucenia skargi doszło w wyniku zawinionego, niezgodnego z prawem działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie". W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.