III SA/Wa 1886/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 23 listpada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. sp. z o.o. w likwidacji poprzednio: D. sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 października 2017 r. w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. w likwidacji poprzednio: D. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od kwietnia do sierpnia 2015 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego Skarżąca C. sp. z o.o. w likwidacji poprzednio: D. sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi (w kwocie 17.651 zł), wskazując, iż Spółka powstała w wyniku przekształcenia D. Sp. z o.o. i jest jej następcą prawnym na zasadach sukcesji uniwersalnej. Połączenie spółek zostało zaplanowane na etapie postępowania podatkowego, w ramach którego urząd skarbowy zatrzymał kaucję gwarancyjną w wysokości 1.000.000 zł należącą do majątku Spółki. Ponadto zajęto jej rachunek bankowy, co uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności w zakresie obrotu paliwami ciekłymi. Pomimo tego, inwestorzy dokończyli proces łączenia się spółek, albowiem w ich ocenie, kaucja gwarancyjna w wysokości 1.000.000 zł została zatrzymana niezasadnie. Z uwagi na fakt, iż Spółka nie mogła liczyć na odblokowanie kaucji gwarancyjnej, a przejęty od przekształcanej spółki rachunek bankowy dalej pozostaje zajęty, wspólnicy postanowili postawić Spółkę w stan likwidacji. W związku z powyższym, 2017 rok jest pierwszym rokiem funkcjonowania Spółki, a co za tym idzie nie składała ona jeszcze żadnych sprawozdań finansowych. Jedynym dokumentem, jakim dysponuje jest bilans otwarcia likwidacji. Brak możliwości prowadzenia działalności z zakresu obrotu paliwami powoduje, że Spółka od momentu wpisania jej do KRS nie generuje przychodów, nie jest zarejestrowana jako płatnik VAT i nie składa miesięcznych deklaracji w celu jego rozliczenia. Ponadto, umowa spółki nie przewiduje dopłat od wspólników. Spókła nie posiada również zdolności kredytowej. Wspólnicy rozważali udzielenie Spółce pożyczki, niemniej z uwagi na fakt, iż w momencie nabycia udziałów od poprzednich wspólników wydali całość przewidzianych na tę inwestycję środków, nie posiadają możliwości udzielenia takiej pożyczki. Wskazano również, że zarząd Spółki podjął starania, aby zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika. Było to możliwe wyłącznie dzięki odroczonej płatności części honorarium oraz bardzo niekorzystnej z punktu widzenia Spółki wysokości honorarium zakładającego procent dla pełnomocnika od odzyskanej kaucji gwarancyjnej. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 130.400 zł, wartość środków trwałych to 3.956,41, strata bilansowa za ostatni rok obrotowy wyniosła – 8.479 zł. Spółka nie posiada wolnych środków w kasie. Z uwagi na nieprowadzenie bieżącej działalności gospodarczej nie ma stałych dochodów, ani stałych wydatków, poza kosztami wirtualnego biura, które było opłacone z gry jeszcze przed połączeniem spółek. Do wniosku Spółka dołączyła bilans otwarcia likwidacji sporządzony na dzień 9 maja 2017 r., wyciągi z rachunków bankowych oraz umowę spółki. Postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu na wstępie wskazał, że rozpoznawany wniosek jest drugim z kolei wnioskiem Skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 14 lipca 2017 r. odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy, a po rozpoznaniu sprzeciwu od tego postanowienia, Sąd utrzymał je w mocy. Następnie referendarz sądowy wskazał, że aktualnie rozpoznawany wniosek również nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Skarżąca mimo wszczętej procedury likwidacyjnej, nadal pozostaje w obrocie prawnym. Ponadto referendarz sądowy zauważył, że kwota należnego wpisu (17.651 zł), w odniesieniu do przychodów uzyskiwanych przez Spółkę w latach przednich (w 2015 r. ponad 43 mln zł, w 2016 r. ponad 21 mln zł) jest w istocie kwotą symboliczną, przy czym na powyższą ocenę nie może mieć wpływu kwestia przejęcia Spółki, bowiem następstwo prawne nastąpiło na zasadzie sukcesji uniwersalnej. W postanowieniu wskazano również, że tak wysokie przychody Spółki miały niewątpliwie znaczący wpływ na sytuację finansową udziałowców, bowiem jedynym wspólnikiem spółki D. Sp. z o.o. i jednocześnie prezesem jej zarządu był pan O.B., który w nowoutworzonej spółce – C. Sp. z o.o. jest również jedynym udziałowcem i likwidatorem. W ocenie referendarza sądowego, w sprawie nie wykazano, aby jedyny udziałowiec spółki nie mógł ponieść kosztu wpisu sądowego. Niezależnie od powyższego w postanowieniu wskazano, że mając na uwadze, iż przedmiotem sporu toczącego się przed organami podatkowymi jest m.in. wystawianie i odliczenie podatku naliczonego na podstawie nierzetelnych faktur VAT, Spółka powinna była wygospodarować środki na pokrycie kosztów przyszłych sporów sądowych. Pismem z dnia 7 listopada 2017 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 16 października 2017 r., w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że Spółka nie miała możliwości wygospodarowania środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych z uwagi na zajęcie komornicze jej rachunków bankowych oraz konieczność uiszczenia kaucji gwarancyjnej w kwocie 1.000.000 zł. Ponadto wskazano, że pomimo wysokich przychodów zysk Spółki wyniósł w 2015 r. 167.949,27 zł, zaś w 2016 r. odnotowano stratę w wysokości 85.359,73 zł. Skarżąca podniosła, że powołanie się przez referendarza sądowego na przesłankę wykazania braku możliwości uzyskania środków finansowych od wspólników stanowi rozszerzenie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i z tego względu zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że ocena sytuacji finansowej Spółki dokonana przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, w konkluzji sprowadzająca się do stwierdzenia, że Skarżąca posiada środki finansowe na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jest prawidłowa. Kondycja finansowa Spółki została już szczegółowo rozważona przez Sąd w postanowieniu z dnia 22 sierpnia 2017 r. W ocenie Sądu okoliczności podniesione przez Spółkę zarówno w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i sprzeciwie od postanowienia z dnia 16 października 2017 r. nie wnoszą nic nowego do sprawy. Argumentacja Skarżącej nadal koncentruje się wokół nieprowadzenia działalności gospodarczej, braku przychodów czy nieuprawnionego rozszerzania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym zakresie aktualność zachowują uwagi Sądu zawarte w postanowieniu z dnia 22 sierpnia 2017 r., stąd ponowne rozważanie tychże kwestii Sąd uznał za zbędne. Należy wskazać, że połączenie spółek i postawienie Spółki w stan likwidacji również nie zmienia sytuacji finansowej Skarżącej, bowiem pomimo zaprzestania aktywnej działalności gospodarczej, spółka w okresie likwidacji nie pozostaje w zupełnym bezruchu, lecz podejmuje określone działania nakierowane na wygaszenie działalności, co wymaga dokonywania przesunięć majątkowych i przede wszystkim spłaty wierzytelności. Zgodnie z art. 282 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz.1030 ze zm.), likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne). Nowe interesy mogą wszczynać tylko wówczas, gdy to jest potrzebne do ukończenia spraw w toku. Nieruchomości mogą być zbywane w drodze publicznej licytacji, a z wolnej ręki - jedynie na mocy uchwały wspólników i po cenie nie niższej od uchwalonej przez wspólników. Wpis sądowy, od którego uzależnione jest rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie Spółka zdaje się traktować jako ujawniony nagle wydatek, na pokrycie którego musiałaby pozyskać środki w toku nowo podjętych działań gospodarczych, których w związku z likwidacją już nie prowadzi. Wpis taki stanowi tymczasem jedno z wielu zapewne zobowiązań Spółki, które ta jest zobowiązana uregulować. Należy pamiętać, że wpis sądowy jest rodzajem zobowiązania spółki względem Skarbu Państwa i nie ma powodu, aby było ono dyskryminowane względem innych zobowiązań cywilnoprawnych. Ponadto, referendarz sądowy słusznie zauważył, że wysokie przychody Spółki miały niewątpliwie wpływ na sytuację finansową jej jedynego udziałowca – Pana O.B., który jest również jedynym wspólnikiem nowopowstałej spółki C. sp. z o.o. w likwidacji. Nie wyklucza to zatem dokapitalizowania Spółki przez wspólnika. Mając również na uwadze wielomilionowe przychody Spółki nie sposób przyjąć, że nie była ona w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów sądowych. W tym miejscu Sąd wskazuje, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z prowadzoną działalnością podmioty, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Tak więc strona jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (tak: postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 131/04). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, iż referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.