III SA/Wa 189/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi V. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2009 Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania podatkowego oraz kwoty podatku podlegającego wpłacie w podatku od towarów i usług za grudzień 2005 r. 1) przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca – V. sp. z o.o. w W., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, złożyła na formularzu PPPr wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazała, iż nie posiada jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. Poinformowała, że działa od 1992 r.; została "zniszczona nielegalną kontrolą UKS"; od 1 września 2009 r. nie prowadzi działalności i nie zatrudnia pracowników; nie posiada majątku i środków trwałych. Skarżąca określiła wysokość kapitału zakładowego na 50.000 zł, a stratę na 46.000 zł. Dołączyła: "aktualny wykaz majątku", z którego wynika posiadanie przez nią gotówki w kwocie 4.000 zł; bilans na 31 grudnia 2009 r. oraz rachunek zysków i strat za okres 1 stycznia – 31 grudnia 2009 r. W udzielonej pismem z 4 marca 2010 r. odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych informacji o jej sytuacji majątkowej, Skarżąca przedstawiła zbiorcze zestawienie transakcji w latach 2008–2009. Poinformowała, że w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie wystawiała i nie przyjmowała żadnych faktur VAT z uwagi na zawieszenie wszelkiej działalności gospodarczej (uwidocznione w KRS). Wyjaśniła, iż nie ponosi żadnych kosztów obsługi księgowej i prawnej. Koszty wynajęcia skrzynki adresowej i korespondencji ponosi osoba prywatna – poprzedni udziałowiec spółki. Skarżąca nie posiada rachunku bankowego i nie posiadała go w ostatnich 6 miesiącach. Nie posiada również żadnych nieruchomości. Skarżąca wyjaśniła, że dysponuje gotówką w kwocie 3.000 zł. Dołączyła również zeznania CIT-8 za lata 2008 i 2009; bilans na 31 grudnia 2008 r. oraz rachunek zysków i strat za 2008 r. Skarżąca wyjaśniła, że możliwości uiszczenia wpisu nie posiada również jedyny wspólnik. Postanowieniem z 17 marca 2010 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżąca złożyła sprzeciw. Uznała je za krzywdzące i nieprawidłowe. Podniosła między innymi, iż nie posiada żadnych dokumentów, wyciągów bankowych, faktur itp., ponieważ zostały bezprawnie zabrane przez Urząd Kontroli Skarbowej w K. Wyjaśniła, że przedłożone wykazy miały charakter przybliżony. W opinii Skarżącej, skoro istnieje instytucja prawa pomocy dla osób prawnych, to zniszczonej spółce z wieloletnią tradycją pomoc taka po prostu się należy. Podniosła, iż nie posiada środków finansowych i majątku trwałego. Jej zdaniem przez Sąd nie jest traktowana na równi ze swoim przeciwnikiem procesowym. Skarżąca wyjaśniła, że wniosła do tut. Sądu 32 wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji, których akta do Sądu organ przekazał jednym pismem. Nie zgodziła się z połączeniem akt z uwagi na korzystniejsze przy stwierdzeniu nieważności opłaty sądowe. Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w pełnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) – dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza Sądowego, tj. postanowienia z 17 marca 2010 r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Wbrew twierdzeniom Skarżącej sam fakt istnienia instytucji prawa pomocy nie przesądza o konieczności jej udzielenia. Ustawodawca określił przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest zastosowanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osobie prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadą jest bowiem, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Rozpoznanie wniesionej przez Skarżącą skargi zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 1.500 zł. W ocenie Sądu przyznanie Skarżącej prawa pomocy w całości, tj. w żądanym zakresie nie jest zasadne. Jest ona w stanie uiścić powyższy wpis. Skarżąca dysponuje bowiem gotówką, aczkolwiek istotnie jest to jedynie kwota 3.000 zł. Nie prowadzi jednak żadnej działalności gospodarczej i nie ponosi związanych z tym kosztów. Jak przyznała, koszty korespondencji i utrzymania skrzynki pocztowej ponosi inny podmiot. Skarżąca nie twierdziła przy tym, aby ponosiła jakieś inne wydatki. Tym niemniej Sąd uwzględnił okoliczność, że rozpatrywana sprawa jest jedną z 32 spraw Skarżącej w tut. Sądzie. Oznacza to, że w sprawach tych ciąży na niej obowiązek uiszczenia wpisu. Łączna kwota naliczonych wpisów to 49.116 zł. W tej sytuacji Sąd za zasadne uznał zwolnienie Skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi należnego w niniejszej sprawie ponad kwotę 100 zł. Zdaniem Sądu uiszczenie kwoty 100 zł leży w możliwościach finansowych Skarżącej. Sąd wziął przy tym pod uwagę i to, że w niektórych innych sprawach Skarżąca również została zwolniona od wpisu ponad kwotę 100 zł, a w dwóch sprawach (sygn. akt III SA/Wa 200/10 i III SA/Wa 201/10 zł) Skarżącą w całości zwolniono od wpisu. Sąd uznał zatem za spełniony warunek przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Posiadane przez nią środki nie są dostateczne do poniesienia pełnych kosztów postępowania. Skarżąca wnosiła o przyznanie jej adwokata. Zdaniem Sądu brak jest podstaw, aby wniosek ten uwzględnić. Sąd stwierdza, że Skarżąca nie wykazała, iż podjęła starania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie i starania te zakończyły się niepowodzeniem z powodu braku możliwości spełnienia jego żądań finansowych. Zauważyć ponadto należy, że istnieje możliwość ułożenia stosunków z wybranym przez siebie profesjonalnym pełnomocnikiem w taki sposób, że wypłata należnego temu pełnomocnikowi wynagrodzenia nastąpi po zakończeniu postępowania i uzależniona będzie od jego wyników. Sąd, odmawiając ustanowienia adwokata z urzędu, za zasadne uznał poinformowanie Skarżącej o specyfice postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażającej się w obowiązku Sądu udzielania stronom występującym bez profesjonalnego pełnomocnika wskazówek co do czynności procesowych, a także uprzedzania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Ponadto Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnienia również okoliczności, wprawdzie nie wskazanych w skardze jako zarzut, ale mających wpływ na tę ocenę (por. art. 134 § 1 p.p.s.a.). Jakkolwiek istnienie powyższych gwarancji procesowych nie może przesądzać o rozstrzygnięciu w zakresie prawa pomocy, którego udzielenie oparte jest na innych przesłankach, jednakże zdaniem Sądu informacja o tych gwarancjach może mieć dla strony znaczenie. Wyjaśnić również należy, że o wysokości wpisu sądowego w danej sprawie decyduje nie żądanie strony skarżącej, np. stwierdzenia nieważności decyzji, a przedmiot sprawy, czyli inaczej przedmiot rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Wydana w niniejszej sprawie decyzja Dyrektora Izby Skarbowej dotyczyła określenia wysokości zobowiązania podatkowego, a podjęta została po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej. Postępowanie w tej sprawie było tzw. postępowaniem zwykłym, od którego odróżnić należy postępowania w trybach nadzwyczajnych (stwierdzenie nieważności decyzji, wznowienie postępowania). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.