III SA/Wa 1894/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi B.B., J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2004 r., [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości oraz umorzenia odsetek za zwłokę od tych zaległości 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z [...] sierpnia 2004 r., działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 18 ust. 1 i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 13 § 1 pkt 3 i art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania B.B. i J.B., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta H. z [...] maja 2004 r., w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 1999-2003 oraz umorzenia odsetek za zwłokę od tych zaległości. Organ odwoławczy nie podzielił tym samym argumentacji przedstawionej przez skarżących. Uznał bowiem, powołując się na art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, że nie wystąpiły przesłanki powodujące konieczność umorzenia zaległości podatkowych. Nie dopatrzył się również takich uchybień ze strony organu I instancji, które powodowałyby konieczność uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów przedstawionych przez skarżących w odwołaniu, SKO podniosło, że to na nich, jako właścicielach wskazanej nieruchomości – pomimo jej wynajęcia Spółce z o. o. B. [...] – ciążył obowiązek podatkowy, którego nie można przenieść z właściciela na najemcę w drodze czynności cywilnoprawnej (na podstawie umowy). Ponieważ należne podatki nie zostały zapłacone, to słusznie organ I instancji domaga się od skarżących uregulowania zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 1999–2003. Organ odwoławczy stwierdził jednocześnie, że przewlekłość postępowania administracyjnego miała wpływ na umorzenie odsetek od zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości. Nie stanowiła natomiast wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległości podatkowych. Uzasadniając swoje stanowisko, SKO podniosło, że "decyzje podatkowe za lata 1999 – 2003 wystawiane były na podatników o czym świadczą znajdujące się w aktach kserokopie". Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż obowiązek podatkowy powstał, gdyż "zgodnie z prośbą Pana J.B. decyzje podatkowe kierowane były na adres: K. N., ul. [...]. Wnosząc pismem z [...] września 2004 r. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] sierpnia 2004 r., skarżący ponownie podnieśli zarzuty dotyczące "braku doręczenia im jakiejkolwiek decyzji czy też wezwania do zapłaty przez okres pięciu lat". Zakwestionowali zasadność stwierdzenia zawartego w decyzji organu I instancji, podtrzymanego następnie przez SKO, iż "zgodnie z sugestią właściciela nakazy płatnicze dotyczące podatków od działalności gospodarczej były doręczane na adres prowadzenia tejże działalności". Skarżący wyrazili pogląd, iż "decyzja skuteczna to decyzja odebrana przez adresata i przez niego pokwitowana". W konsekwencji uznali za wadliwe doręczanie nakazów płatniczych najemcy, a nie zobowiązanym. Podkreślili, że organ I instancji prowadził korespondencję z najemcą, nie powiadamiając ich o zaistniałej sytuacji. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. W pismach procesowych z [...] listopada 2004 r. oraz [...] kwietnia 2005 r. skarżący powtórzyli argumenty przedstawione w trakcie postępowania administracyjnego oraz wskazane w skardze na decyzje organu odwoławczego. Podkreślili, że "bez zwłoki" płacili podatki wynikające z doręczanych im prawidłowo decyzji. Nie byli natomiast informowani o powstaniu zaległości podatkowych. Podkreślili, że decyzje ustalające wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1999 – 2003 "były wystawiane na nazwisko właściciela, ale nigdy nie doręczane temuż, jak również nie było żadnej informacji w tej sprawie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z dyspozycjami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej stanowi nieefektywny sposób wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, którego istotą jest ostateczne odstąpienie przez wierzyciela podatkowego od poboru podatku po upływie terminu jego płatności. Z dyspozycji powołanego przepisu wynika, że w trakcie postępowania podatkowego wszczętego na wniosek podatnika, na którym ciążą zaległości podatkowe, organ podatkowy obowiązany jest ustalić wysokość tych zaległości oraz wysokość należnych odsetek za zwłokę. Są to bowiem elementy stanu faktycznego sprawy w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2000 r., I SA/Łd 1884/98, ONSA 2001, nr 3, poz. 129), a niewłaściwe wypełnienie tego obowiązku może doprowadzić do rażącego naruszenia prawa. Zobowiązanie podatkowe osoby fizycznej w podatku od nieruchomości powstaje z dniem doręczenia decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania, tj. zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Dzień doręczenia decyzji jest zatem dniem powstania zobowiązania, które może następnie przekształcić się w zaległość podatkową, jeżeli podatek wynikający z decyzji nie zostanie wpłacony w przewidzianym terminie. Postępowanie podatkowe wszczynane jest i prowadzone w celu rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Organa podatkowe obowiązane są zatem do podjęcia co najmniej inicjatywy w celu odpowiedniego zgromadzenia materiału dowodowego, którego ocena pozwoli na właściwe rozstrzygnięcie sprawy. W sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wykazania konkretnych faktów, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe i lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie zainteresowanego do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń (zob. wyrok NSA z 2 lipca 1997 r., SA/Sz 942/96, Temida (CD), Sopot 2002). Kierując się zasadą prawdy obiektywnej, która została wyrażona w art. 122 Ordynacji podatkowej, organa podatkowe mają zatem obowiązek podejmować w toku postępowania wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Rozwinięcie zasady prawdy obiektywnej stanowi przepis art. 187 Ordynacji podatkowej, który formułuje regułę przeprowadzenia postępowania dowodowego, nazwaną zasadą zupełności (kompletności). Materiał dowodowy jest zupełny, jeśli zebrano i rozpatrzono wszystkie dowody, przeprowadzono wnioski dowodowe, a udowodniony stan faktyczny stanowi pełną, spójną i logiczną całość. Organ, rozpatrując materiał dowodowy, nie może pominąć żadnego dowodu (zob. C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla: Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz, Warszawa 2003, s. 497). Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdził, że rozpoznając wniosek skarżących o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 1999 – 2003 z odsetkami za zwłokę od tych zaległości, organa podatkowe nie ustaliły w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy. Prowadząc postępowanie podatkowe w trybie art. 67 Ordynacji podatkowej bezpodstawnie stwierdziły, że istnieją zaległości podatkowe obciążające skarżących. Z akt sprawy wynika natomiast, że decyzje ustalające zobowiązanie w podatku od nieruchomości nie zostały skarżącym prawidłowo doręczone. Nie powstało zatem zobowiązanie podatkowe. Sąd nie podzielił argumentacji organu odwoławczego, iż "wystawienie na podatników decyzji", a następnie doręczenie tych decyzji najemcy (osobie prawnej), a nie podatnikom, powoduje powstanie zobowiązania podatkowego. Nie sposób podzielić argumentacji organu I instancji wyrażonej w uzasadnieniu decyzji z 6 maja 2004 r., iż decyzje ustalające wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości były prawidłowo doręczane najemcy, "zgodnie z sugestią właściciela". Na podstawie art. 145 § 1 Ordynacji podatkowej, pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela – temu przedstawicielowi. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi (art. 145 § 2). Z dyspozycji art. 148 Ordynacji podatkowej wynika natomiast, że osobom fizycznym doręcza się pisma w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Pisma mogą być również doręczane w siedzibie organu podatkowego lub w miejscu pracy adresata – osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Przepisy Ordynacji podatkowej (art. 147 i art. 150) przewidują również inne możliwości doręczenia stronie pisma, jednak przepisy te nie mają zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Skoro skarżący nie ustanowili pełnomocnika, a organa podatkowe nie posiadają dowodów na to, iż jako adres do doręczeń wskazali wynajmowany osobie prawnej lokal, to uznać należy, że decyzje ustalające skarżącym zobowiązanie w podatku od nieruchomości nie zostały im prawidłowo doręczone, tj. zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej (art. 144 – art. 154). Nie powstało zatem zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za lata 1999 – 2003. Skoro nie powstało zobowiązanie podatkowe, to nie mogła wystąpić zaległość podatkowa i odsetki za zwłokę z tego tytułu. Za bezprzedmiotowe należało w tej sytuacji uznać wszczęte na wniosek skarżących postępowanie w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 1999 – 2003. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł, jak w sentencji. Zgodnie z art. 210 § 1 u.p.p.s.a., skoro skarżący nie złożyli w przewidzianym terminie wniosku o przyznanie należnych kosztów, to Sąd odstąpił od orzekania w tym zakresie.