III SA/Wa 1898/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Krystyna Kleiber po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2005 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości; 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt 1 wyroku nie może być wykonana w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2005r. Nr [...] po rozpatrzeniu na zasadzie art. 138§1 pkt 1 kpa wniosku J.T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2005r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005r. odmówił J. T. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł obejmujące ubezpieczenia społeczne - za okres od stycznia 2000r. do marca 2000r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek [...] oraz odsetek - [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne - za okres od stycznia 2000r. do marca 2000r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek - [...]zł oraz odsetek - [...]zł, Fundusz Pracy i FGŚP za okres od stycznia 2000r. do marca 2000r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek - [...] zł oraz odsetek - [...]zł. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki wymagane do stwierdzenia całkowitej nieściągalności dodając ponadto, iż w tym przypadku nie ma zastosowania zapis art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami) gdyż wnioskodawca nie jest osobą ubezpieczoną będącą jednocześnie płatnikiem składek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując sprawę ponownie wyjaśnił, że brak jest podstaw do umorzenia w/w należności, ponieważ na dzień 19 kwietnia 2005r. nie jest ona całkowicie nieściągalna w myśl art. 28 ust. 3 powoływanej wyżej ustawy. J. T. w dniu [...] czerwca 2005r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie decyzji z dnia [...] maja 2005r. bądź jej zmianę poprzez zwolnienie go od obowiązku zapłaty składek lub tylko odsetek od zaległych składek. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż o zaległościach w opłacaniu składek za 2000r wraz z odsetkami z tego tytułu został powiadomiony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopiero w marcu 2005r. Skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku i nie jest w stanie spłacić istniejącego zadłużenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uznając podniesione w niej zarzuty za nieuzasadnione i powołał argumentację z decyzji wydanych w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004r. Nr 162, poz. 1692). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie więc od zarzutów zawartych w skardze J. T. , Sąd badając legalność decyzji, stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w II instancji została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została wprowadzona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264). Przepis artykuł 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004r. - brzmienie art. 83 ust. 4 ustawy. Pierwotną treść "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmownej odwołanie nie przysługuje" zastąpił treścią "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznanie takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie nie przysługuje". W ten sposób ta kategoria spraw została wyłączona z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych, jako wyjatek od stosowanej ustawą reguły. Podstawą więc wydanej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2004r., a przed dniem 24 sierpnia 2005r., kiedy to został zmieniony art. 1-szym ustawy z dnia 1 lipca 2005r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 150, poz. 248). Aczkolwiek przepis ten stanowił, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie nie przysługuje to zważyć należy, że przepisy następne zamieszczone w art. 83a i 83b przewidywały, iż w każdym przypadku wzruszenie decyzji ostatecznej lub konieczność wydania postanowienia należały stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (kpa). Zgodnie też z klauzulą generalną, wyrażoną w art. 123 ustawy, iż w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej, a więc kiedy przepis ustawy odsyła do innej aniżeli kodeks postępowania administracyjnego podstawy. Jednocześnie art. 180 § 1 kpa wskazuje, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Zgodnie z art. 127 § 3 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, stronie niezadowolonej z tej decyzji służy do tegoż organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przy zasadzie z art. 15 kpa, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne - odwołanie winien rozpoznać organ wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (art. 127 § 1 kpa). W przedmiotowej sprawie decyzję w pierwszej instancji wydał Prezes Zakładu Ubezpieczeń. Tymczasem przepis art. 83 ust. 4 stanowił, że decyzja należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zaś do Prezesa. Stosownie więc do przepisów powołanej ustawy Prezes mógł wydać tę decyzję nie w imieniu własnym - lecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Potwierdza to Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) przypisując kompetencje Zakładowi Ubezpieczeń. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wchodzi w skład Zarządu i kieruje działalnością Zakładu, reprezentując go na zewnątrz (art. 72 i 73 cytowanej ustawy). Oznacza to, że Prezes Zakładu jest uprawniony i zobowiązany w imieniu Zakładu do wydawania przewidzianych ustawą decyzji w tym określonych w art. 28 ustawy. Błąd zawarty w nagłówku w oznaczeniu autora decyzji nie miał znaczenia dla istoty sprawy. Natomiast z całą pewnością Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być dla swej decyzji drugą instancją gdyż nie jest osobą wymienioną w przepisie art. 127 § 3 kpa. Tak więc pouczenie zawarte pod decyzją z dnia 28 kwietnia 2005r. o ponownym rozpatrzeniu sprawy, było błędne. Dla rozpatrzenia odwołania od przedmiotowej decyzji właściwy rzeczowo jest zgodnie z art. 17 pkt 3 kpa właściwy minister - w tym przypadku Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, Właściwość rzeczowa jest to zdolność organu administracji publicznej do rozpoznawania i rozstrzygania danej kategorii spraw (B. Adamiak,[w:]B. Adamiak..., dz. cyt., str. 123). Ustala się ją według przepisów o zakresie jego (organu) działania(art. 20 kpa). Konsekwentnie zatem należy uznać, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił także dyspozycji art. 19 kpa stanowiącemu, że organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Naruszenie wskazanego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Wynika to z literalnego brzmienia cytowanego przepisu. Zważyć należy, że w dacie orzekania w tej sprawie przepis art. 83 ustawy, jak już podkreślono, uległ dalszej zmianie. Strona niezadowolona z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może złożyć wniosek do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tak więc w stanie prawnym istniejącym po dniu 24 sierpnia 2005r. - Prezes Zakładu byłby uprawniony do rozpatrzenia wniosku W. K. Sad jednak bada legalność decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie wydania decyzji ostatecznej, a więc w tej sprawie w dacie rozpatrzenia sprawy przez druga instancję. Miało to miejsce w dniu [...] maja 2005r. Z podanych względów Sąd nie oceniając materialno - prawnych argumentów podniesionych w decyzji z dnia [...] maja 2005r. oraz w skardze - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.