III SA/Wa 1899/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 25 sierpnia 2003 r. M. M. zwany dalej Skarżącym wystąpił do Prezydenta W. o umorzenie zaległości podatkowej w podatku od środków transportowych za pojazd o numerze rejestracyjnym [...]. W dniu 4 czerwca 2004 r. organ skierował do Skarżącego wezwanie do przedstawienia w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dowodów. Pismo to (awizowane w dniach 18 czerwca i 25 czerwca 2004 r.) pozostawiono w aktach ze skutkiem doręczenia. Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Prezydent W. odmówił Skarżącemu umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od środków transportowych za okres od stycznia 1999 r. do czerwca 2000 r. wraz z należnymi odsetkami. W motywach uzasadnienia organ podniósł, że Skarżący, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie dostarczył dokumentów, świadczących o trudnej sytuacji finansowej, uzasadniającej otrzymanie ulgi w spłacie zaległości podatkowej. W konsekwencji uniemożliwił organowi rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy stosownie do brzmienia art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia powoływana jako Ordynacja Podatkowa). Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył wyrok NSA z dnia 29 listopada 2001 r. (sygn. akt III SA 3293/00). Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004 r., doręczonym Skarżącemu w dniu 31 sierpnia 2004 r., organ I instancji wyznaczył mu siedmiodniowy termin do zapoznania się z aktami sprawy oraz do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa. Od decyzji tej Skarżący złożył odwołanie, w którym wyjaśnił, że nie przedstawił dokumentów obrazujących jego trudną sytuację finansową, gdyż nie otrzymał pisma z dnia 4 czerwca 2004 r. Zaznaczył że nie przebywał w tym czasie w W. i nie wiedział o nadejściu korespondencji. Natomiast żaden z domowników nie przekazał mu awiza. Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy powtórzył, że mimo prawidłowo doręczonego wezwania z dnia 4 czerwca 2004 r. (awizowanego dwukrotnie tj. 18 czerwca i 25 czerwca 2004 r.), Skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających swoją trudną sytuację finansową. Nie dołączył ich również do odwołania. W skardze na tę decyzję Skarżący podniósł, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie odniosło się w niej w żaden sposób do złożonych przez Skarżącego przed wydaniem tej decyzji dokumentów o jego sytuacji finansowej. Wskazał ponadto, że oświadczenia w tym zakresie składał wcześniej wielokrotnie w trakcie wizyt w Urzędzie Miejskim. Skarżący nie był świadomy tego, że wyjaśnienia te są niewystarczające, organ nie poinformował go bowiem o wymogach, jakim te oświadczenia powinny odpowiadać. W skardze Skarżący wyjaśnił również przyczyny powstania zaległości podatkowej, o której umorzenie wystąpił. Winą za ten stan rzeczy obarczył przedsiębiorstwo, które na podstawie umowy przedmiotowy pojazd użytkowało i mimo obowiązku nie regulowało należnego z tego tytułu podatku od środków transportowych. Skarżący przedstawił ponadto swoją sytuację materialną. Na tej podstawie wniósł o umorzenie zaległości podatkowej, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę zgodnie z zakresem swojej właściwości stwierdził, iż skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, natomiast zgodnie z art. 67 § 3 umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. Umorzenie zaległości podatkowej jest więc instytucją wyjątkową, obwarowaną spełnieniem przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. W rozpatrywanej sprawie znaczenie będzie miała ocena spełnienia przesłanki ważnego interesu podatnika. Użyte w treści przepisu pojęcie jest pojęciem niedookreślonym, którego interpretacji na potrzeby danej sprawy dokonuje każdorazowo organ podatkowy. Organ podatkowy dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu do oceny sytuacji faktycznej i wobec wystąpienia zdarzeń, które zdaniem organu uzasadniają ważny interes podatnika może wydać decyzję umorzeniową. W związku z tym , że przy podejmowaniu decyzji na podstawie art. 67 Ordynacji podatkowej organ podatkowy działa w granicach uznania administracyjnego, szczególnie istotne znaczenie ma wyczerpująca ocena stanu faktycznego sprawy i sytuacji materialnej, rodzinnej oraz osobistej podatnika. W doktrynie słusznie zauważa się, iż "w sytuacjach wątpliwych bądź wynikających z nieznajomości prawa, należy oczekiwać od organu podatkowego, żeby nie tylko udzielał stronie stosownych informacji, ale także sam podejmował inicjatywę dowodową" (Ordynacja podatkowa – Komentarz, s. 255 S.Babiarz, B.Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Warszawa 2004). W prowadzonym w sprawie postępowaniu organ podatkowy ma obowiązek zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej sformułowaną w art. 122 Ordynacji podatkowej podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, co znajduje odzwierciedlenie w art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, w myśl którego organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a w myśl 123 § 1 Ordynacji podatkowej ma także obowiązek respektować prawo strony do czynnego udziału w każdym studiu postępowania – przez co należy rozumieć, iż powinna ona mieć wpływ na ustalenia stanu faktycznego poprzez możliwość składania dowodów i wyjaśnień a także wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji w sprawie zebranego materiału dowodowego. W rozpatrywanej sprawie organ podatkowy miał obowiązek ustalić czy sytuacja życiowa skarżącego uzasadnia umorzenie zaległości podatkowej ze względu na zaistnienie przesłanek określonych w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej. Niewątpliwie mógł to uczynić jedynie w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie, w tym dokumentów o które wezwał skarżącego. Jednakże dokumenty te nie zostały przez skarżącego przedstawione w I instancji, ponieważ wezwanie doręczono w sposób zastępczy i skarżący dowiedział się o nim, dopiero gdy otrzymał decyzję wydaną w I instancji .W związku z czym oświadczenie o stanie majątkowym i dokumenty przestawiające jego sytuacje finansową złożył dopiero do organu II instancji. Słusznie podnosi skarżący, iż w postępowaniu odwoławczym nikt się do nich nie ustosunkował i przedstawione przez skarżącego okoliczności nie zostały rozważone w decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ustosunkowało się ani do wyjaśnień skarżącego dotyczącego niezłożenia dokumentów w organie I instancji ani nie rozważyło jego wniosku merytorycznie. Ograniczyło się właściwie do stwierdzenia, że nie udokumentował okoliczności wskazanych we wniosku, chociaż miał taki obowiązek. Ciężar dowodu spoczywa na tym , który z danego faktu wywodzi skutki prawne. W świetle powyższego należy zauważyć, iż przepisy Ordynacji podatkowej przyjmując w art.189 zasadę, że organ może wezwać podatnika do przedstawienia dowodu znajdującego się w jego posiadaniu ma zastosowanie w zasadzie w następujących stanach faktycznych. Pierwszy gdy strona poinformowała o posiadaniu dowodów lub się na nie powołuje, lecz ich nie przedstawia w prowadzonym postępowaniu. Drugi, gdy organ podatkowy domniemuje na podstawie okoliczności faktycznych sprawy, że strona powinna mieć dowody lecz ich nie przedstawia. Trzeci stan faktyczny zachodzi wtedy, kiedy organ podatkowy wyczerpał swoje możliwości uzyskania dowodów z urzędu i przed zakończeniem postępowania wyznacza stronie termin do przedstawienia dowodów ewentualnie będących w jej posiadaniu.(Ordynacja podatkowa - komentarz S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Wydawnictwo Prawnicze "Lexis Nexis" Warszawa 2005 str.526 i 527 ).Nie budzi wątpliwości, że strona powinna współpracować z organem a nie przedstawienie dowodu w postępowaniu instancyjnym pozbawia ją możliwości podnoszenia zarzutu niezgodności z prawem decyzji w postępowaniu przed Sądem lub w postępowaniu nadzwyczajnym. Nie oznacza to jednak, iż nie dostarczenie dowodu przez podatnika zwalnia organ od przeprowadzenia postępowania. W przedmiotowej sprawie ponadto brak jest podstaw do przyjęcia, iż strona odmówiła przedstawienia dowodu. Strona usprawiedliwia się, iż wezwanie do niej nie dotarło a w dodatku przedstawiła dokumenty organowi odwoławczemu, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania ma obowiązek ponownie merytorycznie zbadać sprawę. Na podstawie art.235 ord. pod. w postępowaniu przed organami odwoławczymi w sprawach nieuregulowanych w przepisach dotyczących odwołań mają zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami I instancji. Na organie odwoławczym spoczywa więc tak jak w I instancji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej jak i wnikliwe i wszechstronne rozpatrzenie sprawy. Ponadto organ odwoławczy ma prawo na żądanie strony lub z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję (art.229 Ordynacji podatkowej). Skoro więc strona złożyła dodatkowe dokumenty w trakcie postępowania odwoławczego to obowiązkiem organu odwoławczego było dokumenty te zbadać i rozpatrzeć sprawę ponownie z uwzględnieniem całości materiału dowodowego. Tak się jednak nie stało i tym samym organ odwoławczy nie dopełnił ciążących na nim obowiązków nałożonych przez przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące prowadzenia postępowania podatkowego w art. 122 oraz 187 § 1. W świetle rozpatrywanej sprawy należy uznać iż naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, szczególnie ze względu na specyficzny charakter postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej wymagający daleko idącej wnikliwości w wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy. Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwaną u.p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 u.p.p.s.a, a o wykonalności decyzji na podstawie art.152 u.p.p.s.a.