III SA/Wa 1902/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2003 r., sygn. akt III SA 112/02 oddalającego skargę B. sp. z o. o. na postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2001 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – B. sp. z o.o. we wniosku z dnia 31 stycznia 2008 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Do formularza spółka załączyła pismo z dnia 17 listopada 2007 r., w którym wniosła o kompleksowe rozstrzygnięcie, czy B. sp. z o.o., pomimo nieprowadzenia od 1995 r. działalności gospodarczej, nie uzyskuje dochodu, nie posiada rachunku bankowego, zeznań podatkowych, bilansu i rachunku zysków – ma dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto skarżąca oświadczyła, że "ani w tym, ani w żadnym innym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy spółka nie przedstawi innych dokumentów wskazanych w wezwaniu Sądu, których nie ma, bo nie ma obowiązku ich prowadzić". Jako jedyny wspólnik B. W. – reprezentujący spółkę – od 1995 r. zajmuje się wychowywaniem dzieci i nie uzyskuje dochodu. Koszty korespondencji obciążają budżet wspólnika i jego rodziny. Nieruchomością obciążoną hipoteką jest lokal stanowiący siedzibę spółki. Skarżąca wskazała również na inne roszczenia w stosunku do niej dochodzone na drodze sądowej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej spółki strona powołała się na pismo z 17 listopada 2007 r. Oświadczyła, iż sytuacja finansowa spółki nie uległa zmianie i poprzednie oświadczenie jest nadal aktualne. Dodatkowo wskazała, że okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy jest błąd Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, za który spółka odpowiedzialności nie ponosi. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2008 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ strona nie wskazała żadnych okoliczności, które umożliwiłyby ocenę jej sytuacji majątkowej. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca spółka i pismem z dnia 5 marca 2008 r. wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że do odrzucenia skargi w tej sprawie doszło w wyniku zawinionego, niezgodnego z prawem działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W tych okolicznościach strona nie znajduje uzasadnienia dla odmowy przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), a zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest regułą, natomiast zwolnienie z ich uiszczania stanowi odstępstwo od niej. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Wykładnia językowa art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że to wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie ma żadnych środków lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na podkreślenie zasługuje także to, iż Sąd nie jest zobligowany do prowadzenia odrębnego postępowania mającego na celu ustalenie faktycznych możliwości finansowych Skarżącej. To na skarżącej spółce spoczywa ciężar dowodzenia, iż nie jest w stanie ponieść należnych, ustawowych kosztów postępowania. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak już wspomniano wcześniej ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych, wezwano spółkę do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji finansowej. Na wezwanie to skarżąca wyjaśniła jedynie, że oświadczenie z dnia 17 listopada 2007 r. jest nadal aktualne. Strona nie nadesłała więc bilansu i rachunku zysków i strat, zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata, wyciągów z rachunków bankowych. Nie przedstawiła także zestawienia należności i zobowiązań, w tym informacji o ich spłatach. Nie wskazała źródeł finansowania prowadzonej działalności (kosztów lokalu, korespondencji). Nie podała również posiadanych nieruchomości, źródeł utrzymania członków zarządu. Nie wskazała czynności podjętych w celu uzyskania dopłat od wspólników. Wskazać w związku z tym należy na stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, w którym stwierdzono, że "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Skarżąca zarówno w sprawie niniejszej, jak i w innych sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem nie przedłożyła dokumentów potwierdzających argumentację wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro spółka uchyla się od udzielenia żądanych przez Sąd informacji, to powinna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z takiego postępowania. Należy także stwierdzić, iż w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka ta nie może powoływać się na brak środków finansowych, gdyż może ona pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1937r., C.II 618/37, Zb. Urz. 1938, poz. 193). Spółka winna była wykazać niemożność uzyskania dopłat od jedynego wspólnika, czego nie uczyniła. Dodatkowo należy wskazać, że nieprzedstawienie przez spółkę bilansu i rachunku zysku i strat, uniemożliwiło pełną ocenę sytuacji finansowej strony. Należy natomiast podkreślić, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 694 ze zm.) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest obowiązana do sporządzania sprawozdania finansowego za okresy obrachunkowe. W piśmie z dnia 17 listopada 2007 r. strona skarżąca podniosła, że spółka ma zobowiązania, które są dochodzone na drodze sadowej. Jednakże nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających powyższą okoliczność. Sąd wskazuje, iż należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Zatem ich uiszczenie skarżąca powinna traktować równorzędnie z opłaceniem innych swoich zobowiązań. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. W konsekwencji przedstawione Sądowi informacje nie pozwalają stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżąca nie przedstawiła informacji wymaganych przez Sąd, uniemożliwiając w konsekwencji dokonanie analizy jej sytuacji finansowej. Powtórzyć należy, że przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to strona skarżąca musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. W ocenie Sądu, w żaden sposób nie można bowiem uznać, że wykazano, zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., istnienie przesłanek umożliwiających przyznania prawa pomocy, wyłącznie poprzez podanie wysokości kapitału zakładowego oraz stwierdzenie, że strona nie prowadzi działalności. We wniosku nie wskazano bowiem żadnych okoliczności faktycznych, które pozwalałyby przyjąć, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wskazać można również, iż w postanowieniu z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy uznać należy, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie bez pomocy państwa sfinansować swojego udziału w niniejszym postępowaniu. Jednocześnie zauważyć należy, iż w kontekście przedstawionych na wstępie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, argumentem przemawiającym za przyznaniem spółce prawa pomocy nie może być przekonanie strony, iż " do odrzucenia skargi doszło w wyniku zawinionego, niezgodnego z prawem działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie". W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.