III SA/Wa 1908/07

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku O. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2007 r. r. Nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za następny okres rozliczeniowy od lipca do grudnia 2002 r. p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie III SA/Wa 1908/07 jest kwota wpisu od skargi kasacyjnej, którą skarżąca powinna uiścić w wysokości 1039,- zł, zatem w tym zakresie – w tej sprawie - należy rozpoznać wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Zdolność do ponoszenia przez stronę postępowania ciężarów finansowych powinna być oceniania z każdorazowym uwzględnieniem jej aktualnej sytuacji finansowej, która może zmieniać się, chociażby na skutek uzyskania środków finansowych podczas procesu realizacji zobowiązań, czy zapłaty należności przez dłużników. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż skarżąca nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a. Spółce można przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym, o który zwraca się, a zatem, np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr 22 stycznia 2008 r. O.sp. z o.o. – dalej jako skarżąca lub spółka – zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że kwota wymagana tytułem wpisu "(...) jest kwotą niebagatelną, której zapłata łączy się z uzasadnionymi trudnościami". Spółka wskazała, że za zwolnieniem jej z kosztów sądowych przemawiają takie okoliczności, jak: - środki na rachunku bankowym są konieczne i niewystarczające do prowadzenia postępowania upadłościowego; - w stosunku do spółki toczą się, równolegle, postępowania podatkowe w podatku VAT, a to spowodowało utratę płynności finansowej spółki; brak jest jakichkolwiek nadwyżek pieniężnych, które mogłyby zostać przeznaczone w celu uiszczenia kwoty wpisu. Ponadto spółka oświadczyła, że pełnomocnik spółki oświadczył o nie wiązaniu z jego działaniami jakichkolwiek kosztów dotyczących masy upadłości spółki. W ostatnim roku obrotowym spółka zadeklarowała stratę w wysokości 217717,29 zł, a wysokość kapitału zakładowego oznaczyła na kwotę 50 tys. zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego spółka nadesłała zestawienie wpłat uiszczonych z tytułu należności podatkowych, listę wierzytelności skarżącej, odpisy z wyciągów bankowych za ostatnie 6 miesięcy, zeznania CIT-8 za 2006 r. oraz za I połowę 2007 r., bilans na 27 czerwca 2007 r. oraz na dzień 31 grudnia 2006 r., rachunki zysków i strat z dnia 3 lipca 2007 r. za 2006 r. oraz I połowę 2007 r. Dokumenty te zostały dołączone do akt. Z treści nadesłanych rachunków bankowych wynika, że skarżąca posiada, na dzień 24 stycznia 2008 r. kwotę 7796,82 zł. Deklaracje podatkowe potwierdzają oświadczenia skarżącej, co do wysokości straty. Jednocześnie wynika z nich, ze w 2007 r. osiągnęła przychód w wysokości ok. 10 tys. zł, przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości około 55 tys. zł. Z nadesłanego bilansu 2007 r. (27 czerwca 2007 r) wynika fakt posiadania przez spółkę należności krótkoterminowych, środków i aktywów pieniężnych we wskazanych w bilansie kwotach wielokrotnie przewyższających wysokość wymaganych kosztów sądowych w sprawie. Zadeklarowane, dokonywane do 20 sierpnia 2008 r. wpłaty z tytułu należności podatkowych, ze względu na wielkość kwot wpłat, nie mogą być przyczyną kontastacji o niemożliwości uczestnictwa w ponoszeniu kosztów postępowania. Przyczyną taką, z tego samego powodu, nie jest także uznanie przez syndyka wierzytelności z września 2007 r. W analizowanej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 u.p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. W analizowanej sprawie rozpoznanie skargi przez Sąd Administracyjny zależy od uiszczenia wpisu we wskazanej kwocie. Referendarz sądowy zauważa, że zobowiązania wskazane przez spółkę nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu wpisu sądowego od skargi, co oznacza, że obowiązek zapłaty zobowiązań na rzecz kontrahentów, czy innych podmiotów nie oznacza niemożności partycypowania spółki w kosztach postępowania. Stąd uwagi skarżącej "o braku nadwyżek pieniężnych", które mogłyby być przeznaczone na potrzeby postępowania sadowego nie mogą być skuteczne w ubieganiu się o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca, posługując się cennym zwrotem "niebagatelnej kwoty", co do wysokości wpisu, zdeklarowała posiadanie sumy pięciokrotnie ją przewyższającej, który mogłaby przeznaczyć, choćby w części na potrzeby postępowania sądowego. W żadnym natomiast wypadku nie uprawdopodobnione zostały okoliczności uniemożliwiające skarżącej zagospodarowanie posiadanych środków z uwzględnieniem potrzeb postępowania sądowego. Majątek przedsiębiorcy zorganizowany jest w formie przedsiębiorstwa i z tego też względu charakteryzuje się on wysoką zmiennością, zarówno po stronie pasywów, jak i aktywów, co utrudnia jego ocenę. Jednakże, zdaniem referendarza sądowego, jeśli z treści nadesłanego bilansu wynika, że spółka dysponowała zarówno należnościami pieniężnymi od innych podmiotów, jak zapasami materiałowymi, a w szczególności spółka wskazała, iż dysponowała należnościami pieniężnymi w wysokości wielokrotnie przekraczającej wymagane koszty sądowe, to zwolnienie jej od kosztów sądowych byłoby nieuzasadnione. Stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05), co było przyczyna podjęcia poglądu wyrażonego w sentencji. Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Z uwagi na informacje zawarte w nadesłanych dokumentach zbyteczne było odnoszenie się do kwestii rzetelności wykonania wezwania referendarza sądowego, choć Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Referendarz sądowy zauważa zarazem, z uwzględnieniem wykazanej sytuacji majątkowej spółki, że zbyteczna– dla rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych -, choć zwracająca uwagę, była deklaracja profesjonalnego pełnomocnika skarżącej o tym, że "pełnomocnictwo (...) udzielone zostało po uzyskaniu oświadczenia o nie wiązaniu się działań z niego wynikających z żadnymi kosztami wobec masy upadłości O. Sp. z o.o." Jeżeli zakres wniosku o prawo pomocy dotyczy jedynie zwolnienia od kosztów sadowych, to niekonieczna jest deklaracja z punktu 11 formularza PPPr o nie zatrudnianiu i nie pozostawaniu w innym stosunku prawnych z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym, rzecznikiem patentowym, ponieważ wymóg taki nie został ustanowiony w przepisach prawa, w szczególności w art. 246 § 3 u.p.p.s.a. W takim stanie sprawy, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., był zobowiązany rozstrzygnąć, jak w sentencji.