III SA/Wa 1911/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz w dniu 20 listopada 2009 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku D.Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi D.Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. [...] w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od wpisu od skargi w wysokości powyżej 500,- zł; 2. odmówić przyznania prawa pomocy skarżącej w pozostałym zakresie Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie III SA/Wa 1911/09 jest kwota wpisu, którą skarżąca powinna uiścić w wysokości 10436,- zł, zatem w tym zakresie należy rozpoznać wniosek skarżącej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zdolność do ponoszenia przez stronę postępowania ciężarów finansowych powinna być oceniania z każdorazowym uwzględnieniem jej aktualnej sytuacji finansowej, która może zmieniać się. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż skarżąca nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a. Spółce można przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym, a zatem, np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, jeżeli wykaże, ze nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr nadesłanym w następstwie wezwania o wpis, D. Sp. z o.o. – dalej jako skarżąca lub spółka – wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że ze względu na postępowanie podatkowe, toczące się względem niej, spółka znalazła się "na krawędzi bankructwa", a organy podatkowe egzekwują - względem niej – kwotę ok. 17 mln. zł. Skarżąca poinformowała o tym, że na skutek toczących się od 11 stycznia 2006 r. postępowań podatkowych spółka znalazła się na krawędzi bankructwa, ponieważ organy podatkowe określiły i egzekwują kwotę ok. 17 mln. zł. Spółka wskazała, że przeprowadzona egzekucja ze środków obrotowych oraz z majątku trwałego uniemożliwiła działalność spółki. Spółka utraciła płynność finansową i nie reguluje zobowiązań wobec wierzycieli, jak też nie posiada środków na zakup towarów. Zdaniem spółki, ze względu na raptowny brak środków finansowych nie może ona przeprowadzić procedury likwidacyjnej.. Także wspólnicy nie mogą wnieść dopłat do spółki w celu pokrycia długu, ponieważ maksymalna wysokość dopłat, określona w akcie notarialnym, została przez wspólników już wniesiona. Skarżąca oznaczyła wysokość kapitału zakładowego na kwotę[...] tys. zł, wartość środków trwałych na dzień 31 grudnia 2008 r., na kwotę[...] tys. zł, a stratę za 2008 r. na kwotę 982 tys. zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka załączyła zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym, zawiadomienie o zamknięciu rachunku bankowego, wykaz zobowiązań i należności spółki na 30 września 2009 r., odpisy tytułów wykonawczych, deklaracje VAT za poszczególne miesiące 2009 r., PIT za 2008 r. G. G., członka zarządu, oświadczenie G. G. o wysokości pobranego wynagrodzenia w 2009 r., wyciąg z rachunku bankowego spółki w P., zawiadomienie o zamknięciu rachunku bankowego C., wniosek o zamkniecie rachunku rozliczeniowego w Banku [...], rachunek zysków i strat skarżącej za 2008 r, bilans na 31 grudnia 2008 r., bilans za okres od 1 stycznia 2009 r do 30 września 2009 r., zeznanie CIT za 2008 r. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz 1270 ze zm, dalej jako u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie referendarza sądowego, spółka rzetelnie przedstawiła swoją sytuację finansową, tak, że wezwanie referendarza sądowego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, jak zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie zysku i strat, bilans – nie było konieczne. Przebieg działalności gospodarczej w szczególności obrazują nadesłane deklaracje VAT za okres wskazany powyżej., nie wspominając o deklaracjach CIT oraz nadesłanym bilansie spółki wraz kserokopiami pism z banków. W badanej sprawie rozpoznanie skargi przez Sąd Administracyjny zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 10436,- zł. W ocenie referendarza sądowego, dokonanej po analizie akt sprawy, przyznanie skarżącej prawa pomocy w całości w żądanym zakresie nie jest zasadne. W szczególności, jak wynika z nadesłanych faktur VAT, spółka uczestniczy w obrocie gospodarczym, dokonuje płatności i posiada wierzytelności. Stąd miarkowaniu powinna podlegać jedynie wysokość zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy zwraca uwagę, że pozytywne zakończenie sporu będzie mieć mniejsze znaczenie, kiedy skarżąca zakończy uprzednio jakąkolwiek działalność, w tym podejmowaną w celu dochodzenia praw – np. ze względu na konieczność uiszczenia wpisu sądowego. Z tego powodu, chociaż na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi, to – mając na uwadze jego wysokość - należy spółkę z niego zwolnić w części umożliwiającej jej prowadzenie sporu sądowego, bez konieczności rezygnacji ze wspomnianych wydatków na podtrzymanie istnienia spółki. Za powyżej wyrażonym poglądem przemawia także ilość spraw skarżącej (cztery), których rozpoznania oczekuje spółka od Sądu. Z nadesłanych dokumentów wynika, że spółka uprawdopodobniła fakt braku wolnych środków, którą – w ocenie referendarza – może przeznaczyć na potrzeby postępowania sądowego – jeśli ma zabezpieczyć istnienie spółki. Wprawdzie z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że spółka dysponowała środkami finansowymi, lecz - jak wspomniano – ciążył na niej obowiązek ponoszenia wydatków na podtrzymanie egzystencji, chociażby związanych z pomocą prawną – tak, by ewentualna pomoc Sądu była realna i rzeczywista, a nie – iluzoryczna.. Analiza akt spółki prowadzi do wniosku, że postępowania administracyjne były przyczyną ograniczania rozmiaru i intensywności działalności gospodarczej spółki, ze skutkiem dla zdolności ponoszenia ciężarów związanych z obroną jej praw. Na fakt ten wskazują zmiany dochodowości działań spółki i wysokość obrotów wynikające z odpisów bilansów, akt podatkowych i sądowych dostępnych w Sądzie. Jednocześnie referendarz sądowy zauważa, że zabezpieczenie środków finansowych w wysokości spornego zobowiązania podatkowego na wypadek niekorzystnego wyniku sporu ze Skarbem Państwa i brak płynności finansowej z tego powodu nie powinien być powodem uznania zdolności spółki do pełnego uczestnictwa w kosztach sądowych. Sprzeczne z zasadami przyzwoitości życiowej byłoby przywołanie jako uzasadnienia postanowienia o odmowie prawa pomocy działań skarżącej w zakresie gospodarowania środkami finansowymi, podjętych w celu uregulowania ciążących na niej zobowiązań publicznoprawnych. Na ocenę zdolności spółki do ponoszenia kosztów postępowania ma też wpływ liczba spraw zawisłych przed sadem, w których spółka była stroną i obciążenia związane z kontynuowanie sporów w szesnastu sprawach, w tym w zakończonych, przez dłuższy okres czasu. Wysokość kwoty, do zapłaty której spółka będzie zobowiązana, referendarz sądowy wyważył mając na uwadze wielkość transakcji, w których stroną jest spółka. Referendarz sądowy ma na uwadze tak treść postanowień o prawie pomocy, zapadłych uprzednio w stosunku do spółki, jak i wpływ przedłużających się postępowań egzekucyjnych oraz postępowań sądowych na kondycje spółki. Z tych powodów, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., referendarz sądowy uznał, jak w sentencji.