III SA/Wa 1919/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha, po rozpoznaniu w dniu 10 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 września 2016 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi H.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy - Skarżący – H.K. wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, że sąd odebrał mu opiekę nad córką. Zobowiązany jest obecnie do płacenia alimentów w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Wskazał, że w związku z tym wyprzedał majątek i popadł w długi. Obecnie pomagają mu rodzice, którzy również są zadłużeni. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wskazał, że sytuacja wymusiła na nim poszukiwanie pracy za granicą. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką oraz że nie posiada żadnego majątku. Skarżący oświadczył również, że jego zadłużenie z tytułu alimentów wynosi około 40.000 zł, a zadłużenie na karcie kredytowej 33.000 zł. Skarżący wskazał, że nie posiada żadnych dochodów. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego, wezwano Skarżącego do nadesłania zeznań podatkowych za 2014 i 2015 r., wyjawienia wszystkich źródeł utrzymania, przesłania kopii wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej oraz dokumentów świadczących o posiadanych zobowiązaniach, a także wykazanie wysokości kosztów miesięcznego utrzymania. W odpowiedzi Skarżący przesłał zaświadczenie z urzędu pracy o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zeznanie podatkowe za 2015 r., z którego wynika, że w 2015 r. Skarżący uzyskał dochód w kwocie 84.000 zł. nadesłał także informacje ogólne o koncie osobistym oraz informację o zadłużeniu karty kredytowej wraz z informacją o dokonanej spłacie 1.450 zł wskazał także, że jego konto bankowe i karta kredytowa zostały zablokowane przez komornika. Postanowieniem z dnia 12 września 2016 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Referendarz sądowy uznał, iż Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej co w konsekwencji skutkowało odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 21 września 2016 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że przez blisko 2,5 roku nie udało mu się znaleźć pracy w Polsce. Utrzymuje się i spłaca kartę kredytową z pomocą najbliższych. Wyjaśnił, że popadł w "niedostatek" w wyniku zasądzonego obowiązku alimentacyjnego w wysokości 2.000 zł miesięcznie na małoletnią córkę. Dodatkowo szczegółowo przedstawił okoliczności odebrania mu opieki nad dzieckiem i traumę z tym związaną. Wskazał na konieczność "emigracji zarobkowej" przez poszukiwanie pracy za granicą. Podkreślił, iż na podstawie podobnego uzasadnienia i załączników do wniosków Sąd Rejonowy dla W. w dniu [...] czerwca 2016 r. udzielił mu całkowitego zwolnienia od kosztów w sprawie alimentacyjnej postanowieniem Sądu, (sygn. akt [...]). Również na podstawie podobnego uzasadnienia i załączników do wniosków Naczelnik Urzędu Skarbowego W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., dotyczącą umorzenia spornego i rzekomego zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym w kwocie 19.540 zł, zgodnie z wnioskiem o umorzenie z dnia 30 grudnia 2015 r. zwolnił go od zapłaty odsetek od należności podatkowych. Podsumowując zaznaczył, iż nie ma pieniędzy na opłacanie kosztów sądowych czy podróże z zagranicy na rozprawy sądowe, ani realnych możliwości pożyczkowe, szczególnie wskutek prowadzonej egzekucji komorniczej z tytułu zaległych alimentów. Końcowo wniósł o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, tj. również o rozpoznanie przez Sąd wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wyjaśnił, że pomimo prawniczego wykształcenia nie jest praktykującym prawnikiem, ostatni raz wykonywał pracę prawnika ponad 15 lat temu. Od kilkunastu lat był menadżerem. W szczególności nie ma wystarczającej wiedzy w zakresie prawa podatkowego oraz procedury administracyjnej i podatkowej. Ponadto stały pobyt za granicą, brak wiedzy podatkowej i procesowej oraz brak doświadczenia w zakresie spraw przed sądem administracyjnym skutkować będzie brakiem zabezpieczenia jego uprawnień procesowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w we wnioskowanych zakresie. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienie NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy Skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (postanowienie z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05). Jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania jest koszt wpisu od skargi w wysokości 587 zł. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości których Skarżący nie wyjaśnia. Jak już wskazano na wstępie to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Wymaga podkreślenia, iż Skarżący twierdził, że nie posiada żadnych dochodów i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, następnie wyjaśnił, że "zmuszony" został do podjęcia pracy za granicą, nie ujawniając osiąganych z tego tytułu dochodów. Wątpliwości Sądu budzi również okoliczność powoływania się na pomoc rodziców. Skarżący nie wskazał faktycznej wielkości pomocy od nich uzyskiwanej. Zasadne było zatem stwierdzenie referendarza, iż nie wiadomo więc zatem czy rodzice w ogóle są w stanie udzielić mu pomocy finansowej. Wątpliwości Sądu budzi, skąd Skarżący, przy zadeklarowanym braku dochodów, czerpie środki na koszty codziennego utrzymania, przebywając m.in. za granicą. W ocenie Sądu okoliczności, na których Skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały jedynie opisane, a nie wykazane. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia Skarżącego prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 .p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.