III SA/Wa 1923/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 26 lutego 2018 r. sygn. III SA/Wa 1923/17 w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji w sprawie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Skarżący – S.K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powołał się na to, że jest emerytem i prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne. Jest zadłużony na kwotę ponad 10.000 zł i spłaca raty w wysokości 1.596 zł miesięcznie. Leczenie stomatologiczne kosztuje go 400 zł miesięcznie, a pozostałe koszty utrzymania to wydatek rzędu 1.000 zł. Koszty wiosennej uprawy i zasiewu Skarżący wyliczył na 15.000 zł, co finansuje zaciągając na ten cel kredyty. Oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 3.336,28 zł oraz dopłaty z ARiMR. Jako majątek wskazał gospodarstwo rolne o pow. 12 ha, dom i oborę do generalnego remontu, działkę w J. z domem o pow. 23 a (dom do generalnego remontu), dwie działki na wsi o pow. 0,09 ha i 0,5 ha, łąkę. Skarżący złożył wyciągi z rachunków bankowych, roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT-40a za 2016 r., zeznanie podatkowe PIT-37 za 2016 r. wraz z załącznikami. Referendarz sądowy, zaskarżonym postanowieniem z 26 lutego 2018 r., odmówił przyznania Stronie prawa pomocy. Jego zdaniem, skoro Skarżący oprócz dochodu z tytułu emerytury w wysokości ok. 3.300 zł, otrzymuje również dopłaty z ARiMR (o oznaczonej w postanowieniu wysokości), to posiada środki na uiszczenie wymagalnych kosztów sądowych w sprawie w wysokości 500 zł. Skarżący, w sprzeciwie z 8 marca 2018 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ "(...) łączna kwota do zapłaty za dwie toczące się sprawy (...) to koszt 1000 zł". Wskazał, że nie dysponuje wolnymi środkami, zaś jego zadłużenie w [...] wynosi około 70 tys. zł., zaś w [...] – 5500 zł. Nadto będzie musiał ponieść koszty zasiewów w kwocie ok 15-20 tys. zł. Nadto, w piśmie z 15 marca 2018 r., Skarżący powołał się na obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 1938 zł w sprawie o sygnaturze II C 164/18. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369; dalej: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie w zakresie częściowym (np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) - gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Sąd wskazuje, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym względzie Sąd zarówno daje wiarę oświadczeniom Skarżącego złożonym pod groźbą odpowiedzialności karnej w treści formularza PPF oraz informacjom wynikającym ze złożonych dokumentów, jak też bierze pod uwagę fakt możliwego ponoszenia przez Stronę dotychczas występujących kosztów postępowania w innych sprawach. W ocenie Sądu, wobec dysponowania przez Skarżącego stałym dochodem o wskazanym wyżej rozmiarze, ani zobowiązania Skarżącego wobec banków, ani inne zobowiązania względem sądów, nie są okolicznościami uniemożliwiającymi zgromadzenie środków na poczet kosztów postępowania w sprawie. Referendarz sądowy odmówił zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych z tego powodu, że dysponuje stałymi, miesięcznymi dochodami z emerytury oraz korzysta z dopłat z ARiMR oraz ze świadczeń kompensacyjnych z tytułu utraty prawa do bezpłatnego węgla (w grudniu 2017 r. wpłynęła z tego tytułu na rachunek bankowy kwota 10 tys zł). Sąd zauważa, że okoliczności tych Skarżący nie zakwestionował, natomiast postępowanie sądowe w sprawie toczy się od blisko roku: koszty związane z tym postępowaniem nie są zatem "kosztami nieoczekiwanymi". W treści któregokolwiek z pism złożonych w ramach sprzeciwu Skarżący nie wykazał okoliczności uniemożliwiających mu przeznaczenia środków na poczet kosztów postępowania w sprawie. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). Zdaniem Sądu, z uwagi na treść sprzeciwu, jaki wniósł Skarżący, brak jest podstaw do przyjęcia poglądu zarówno o braku środków finansowych, który uniemożliwia mu pokrycie kosztów postępowania, jak i poglądu o innych, koniecznych wydatkach, które korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu kosztów postępowania. Trafnie zauważył referendarz sądowy (a błędu w podjętej ocenie nie wykazał Skarżący), że takich wydatków jak tytułem "opłaty od pary w sali bankietowej (...) na zabawę sylwestrową" z 22 grudnia 2017 r. - 570 zł czy też dokonanych w dniu 27 grudnia 2017 r. - 2.000 zł na cele kultu religijnego, nie sposób zaliczyć do wydatków tzw. "pierwszej potrzeby". Również zdaniem Sądu, wydatki "za zabawę sylwestrową" nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wydatkami z tytułu kosztów sądowych. Te względy zadecydowały, że Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.