III SA/Wa 1934/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2018 r. w sprawie ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego R. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, iż jej działalność skupiła się na transakcji dotyczącej zakupu nieruchomości, sprzedaży jej części i pobieraniu pożytków cywilnych z pozostałej części. Transakcja ta zakładała zysk pod warunkiem płynnego jej zrealizowania, co wiązało się z koniecznością otrzymania zarówno ceny za sprzedaż, jak i zwrotu podatku VAT. Odmowa zwrotu tego podatku jest czynnikiem decydującym o braku możliwości zapłacenia wpisu sądowego oraz braku środków pieniężnych. Znaczenie ma również znacząca strata za lata 2014-2017. Skarżąca zaznaczyła, że wprawdzie prowadzi działalność gospodarczą polegającą na wynajmie, lecz roczny przychód z tego tytułu w wysokości 48.000 zł nie jest wystarczający by zagwarantować jej płynność finansową i krótkoterminowe środki obrotowe. Dodała, że majątek podlegał zabezpieczeniom, a posiadane należności są przeterminowane. Podała, iż kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych na koniec 2017 r. 1.362.286,18 zł. Strata za 2017 r. wyniosła 33.309,96 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że posiada jeden czynny rachunek bankowy, zaś pozostałe zostały zlikwidowane. Wskazała, iż jedynym aktywem jest nieruchomość zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, a etap prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego nie zmienił się. Wspólnik nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca ujawniła, że na rachunku bankowym znajdują się niewielkie środki z wynajmu nieruchomości. Znaczna ich część mogła zostać przeznaczona na niniejsze postępowanie, tj. wynagrodzenie dla pełnomocnika. Wysokość wpływów odpowiada kosztom stałym oraz kosztom związanym z obsługą sporów. Skarżąca przesłała m. in. zeznania podatkowe, zestawienie przychodów i kosztów, wyciąg bankowy, deklaracje VAT, bilans, rachunek zysków i strat. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia sobie środków na pokrycie kosztów sądowych. Referendarz zauważył, że Skarżąca przeznaczyła znaczne środki na wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika, a także dokonała płatności w kwocie ok. 40 tys. zł na rzecz F. sp. z o.o. Zdaniem referendarza sądowego również z dokumentacji finansowej znajdującej się w aktach sprawy wynika, że Skarżąca jest w stanie ponieść koszty obrony swoich praw. Pismem z dnia 23 marca 2018 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, w którym wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ponad kwotę 2500 zł. W uzasadnieniu podniosła, że zapłata zobowiązań wobec spółki F. nie ma charakteru bieżącego, systematycznie spłacanego zobowiązania. Ponadto, jest to zobowiązanie, którego termin płatności upłynął przed powstaniem zagrożenia sporem przed sądem administracyjnym. Skarżąca wskazała również, że wypłata wynagrodzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi jest kosztem związanym z prowadzonym postępowaniem i jest znacznie mniejsze niż wynikające z przepisów dotyczących kosztów zastępstwa procesowego - wynosi ok. 2400 zł netto. Pozostałe kwoty przelewane na rachunek bankowy doradcy podatkowego dotyczą zaś innych spraw podatkowych i administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że ocena sytuacji finansowej Spółki dokonana przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowa. Na wstępie należy wskazać na pogląd dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż w procedurze planowania wydatków związanych z prowadzoną działalnością podmioty, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Strona jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (tak: postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 131/04, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podziela powyższe wywody i przyjmuje je jako własne. W tym kontekście należy stwierdzić, że słusznie referendarz sądowy wskazał, że Skarżąca mogła zgromadzić środki konieczne do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 8.395 zł. Znajduje to potwierdzenie w dokumentach źródłowych nadesłanych przez Skarżącą. Z rachunku zysków i strat wynika, że w 2017 r. Skarżąca osiągnęła przychód kwocie 90 492,65 zł, zaś w zeznaniu podatkowym CIT-8 za 2016 r. zadeklarowała przychód w kwocie 276 036,66 zł. Ponadto z deklaracji VAT – 7 nadesłanych przez Skarżącą wynika, że w drugiej połowie 2017 r. odnosiła ona stałe przychody z tytułu sprzedaży towarów i usług. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z pozytywnym rezultatem (w styczniu 2018 r. Skarżąca odnotowała zysk w wysokości 11.393,41 zł). Mając na względzie wysokość uzyskiwanych przez Spółkę przychodów, nie sposób zatem przyjąć, że Skarżąca nie była w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów sądowych. Należy bowiem zważyć, że to przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Przy ocenie sytuacji Skarżącej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna także jest okoliczność, że Spółka, pomimo akcentowanych twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej prowadzi działalność gospodarczą w sposób ciągły. Dodać należy, iż wobec Spółki nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie Spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08 dostępne w centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak jest podstaw do traktowania Spółki w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Należy również zgodzić się z referendarzem sądowym, iż skoro Spółka była w stanie przygotować się finansowo na pokrycie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika oraz zapłatę należności cywilnoprawnej na rzecz F. sp. z o.o. w znacznej wysokości, to nie można twierdzić, że zapłata wpisu od skargi kasacyjnej może negatywnie wpłynąć jej płynność finansową. Podnoszona w sprzeciwie okoliczność, iż wynagrodzenie pełnomocnika zostało ustalone w kwocie niższej niż przewidziana wg stawek za czynności doradców podatkowych nie zmienia tego stanu rzeczy. Także argument Skarżącej podniesiony w sprzeciwie, iż termin płatności zobowiązania wobec ww. spółki upłynął przed powstaniem zagrożenia sporem przed sądem administracyjnym nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych koszty postępowania sądowoadministracyjnego korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi (tak np. postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. I FZ 189/12, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższego należy wyprowadzić logiczny wniosek, że zasada pierwszeństwa obejmuje zarówno należności cywilnoprawne, które powstały w trakcie sporu sądowego, jak i przed jego zainicjowaniem. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, iż referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.