III SA/Wa 1938/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia podania bez rozpatrzenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych K. G., dalej jako Skarżący, w piśmie z 16 listopada 2009 r., zakwalifikowanym jako wniosek o przyznanie prawa pomocy, zakwestionował potrzebę uiszczania wpisu od skargi. Referendarz sądowy, pismem z 23 listopada 2009 r., zwrócił się do Skarżącego o wskazanie dochodów osiągniętych w 2009 r. przez Skarżącego i przez osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nadesłanie odpisów zeznań podatkowych – strony i tych osób za 2008 r.; nadesłanie odpisów wyciągów z rachunków bankowych i osób wskazanych w punkcie 1 za ostatnie 3 miesiące; wskazanie innych okoliczności, z których może wynikać konieczność przyznania prawa pomocy (ponoszenie przymusowych wydatków, kalkulacja kosztów życia, wskazanie niezbędnych wydatków na poratowanie zdrowia, obowiązek świadczeń alimentacyjnych, należności, do zapłaty których jest zobowiązany – w tym wobec organów państwa oraz inne okoliczności ważne według skarżącego) oraz o nadesłanie wypełnionego formularza PPF. Skarżący, odpowiadając na to wezwanie, poinformował, że jego dochód jest "zerowy". Wskazał, że nie prowadzi działalności rolniczej ze względu na pozbawienie go "działki siedliskowej". Nie ma rachunków bankowych. Nadto poinformował, ze sprawuje "stałą opiekę" nad swoją matką (84 lata), która jest osobą "niezdolną do samodzielnej egzystencji". Skarżący, w nadesłanym formularzu PPF, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ze względu na konieczność całodobowej opieki nad chorą matką. Skarżący wskazał, że czeka na wydanie "własności budynków", a nakazu płatniczego nie odbiera. Jego matka nic nie posiada, ponieważ wszystko "przekazała na syna K. G. cały swój udział". Poinformował, że wraz z matką, utrzymuje się z emerytury KRUS w wysokości 769,- zł. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2009 r. Referendarz Sądowy M. P. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających sytuację materialną Skarżącego. Od powyższego postanowienia Skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do meritum sprawy Sąd wyjaśnia, że na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie Skarżącej. Do sądu należy natomiast ocena przytoczonych przez stronę okoliczności. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Jedynym wymaganym na tym etapie postępowania kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 100 zł, a zatem w zakresie zwolnienia od tego właśnie obciążenia należy rozpoznać wniosek Skarżącego. Art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje Sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Sąd stwierdził, iż Skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do nadesłania dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną w tym m.in. zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2008 r., szczegółowego wskazania i udokumentowania wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Skarżący nie nadesłał żadnego dokumentu potwierdzającego jego sytuację majątkową, poza wypełnionym dokumentem PPF. Skarżący nie przesłał zeznań podatkowych. Nie wskazał, a nadto nie udokumentował wysokości bieżących wydatków. W opinii Sądu Skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Również do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Skarżący – znając powody odmowy przyznania mu prawa pomocy - nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która – poddana ocenie Sądu – może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Uchylanie się przez Skarżącego od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową w jakiej się znajduje nie jest działaniem, które spowoduje przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ Sąd nie ma do tego podstaw. Nie jest bowiem w stanie ocenić rzeczywistej sytuacji majątkowej strony i odnieść ją do wysokości wymagalnych od strony kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, w szczególności uznając, iż Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.