III SA/Wa 194/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca M.K. wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że od listopada 2015r. prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodów. Skarżąca wskazała, że Ona i czworo dzieci pozostają na utrzymaniu męża. Łącznie Skarżąca ma [...] dzieci. Wskazała, że nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Posiada jedynie udział w domu o powierzchni 167 m² o szacunkowej wartości 600.000 zł. W domu tym Skarżąca warz z mężem i dziećmi zamieszkuje. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej mąż uzyskuje miesięczny dochód w kwocie około 6.000 zł (netto). Do swoich miesięcznych wydatków Skarżąca zaliczył wydatki na: gaz – około 1000 zł, energię elektryczną – około 300 zł, szambo – około 500 zł, wodę – około 200 zł, Internet i telewizję kablową – około 130 zł, żywność – około 2.400 zł, oraz ubrania i środki czystości – około 1.200 zł. Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej stan majątkowy jednakże, mimo doręczenia wezwania 4 lutego 2016r. (k. 24 akt sądowych) nie przedłożyła żadnych dokumentów, ani informacji. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 1.119 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego i żadnych dokumentów źródłowych nie przedłożyła. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o informacje znajdujące się w aktach sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedłożonych informacji wynika, że mąż Skarżącej posiada stałe dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 6.000 zł. Skarżąca natomiast prowadzi działalność gospodarczą i nie uzyskuje dochodów. Uzyskiwane dochody małżonkowie przeznaczają na utrzymanie. Jednakże informacje te są niewystarczające dla pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie wynika z nich bowiem czy Skarżąca uzyskuje przychody z prowadzonej działalności gospodarczej oraz w jakich rozmiarach małżonkowie prowadzą działalność gospodarczą. Ponadto kwota miesięcznych wydatków została określona o w kwocie około 5.730 zł, a nie w kwocie faktycznie ponoszonej. Również swoje miesięczne dochody Skarżący określił w kwocie około 6.000 zł, a nie w kwocie faktycznie uzyskiwanej. Wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z 2 lutego 2016 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącej, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.