III SA/Wa 1940/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2006 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Pismem z 28 stycznia 2006 r., skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, R. K. wniósł o umorzenie zaległości z tytułu składek. Wyjaśnił, iż prowadził działalność gospodarczą tj. handel odzieżą używaną pochodzenia zagranicznego, przy czym działalność ta przynosiła niskie dochody. Ostatecznie prowadzoną działalność musiał zlikwidować. Od tamtego czasu nie pracuje, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, nie ma żadnych dochodów. Wnioskodawca wskazał, iż pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców inwalidów. Nie ma więc możliwości zapłacenia powstałych zaległości. Wskazał również na możliwość otrzymania dotacji z funduszy unijnych na podjęcie działalności. Jednakże otrzymanie dotacji możliwe jest dla osób, które nie mają zaległości. Decyzją z [...] marca 2006 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej - "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od kwietnia do lipca 1999 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do lipca 1999 r. Organ wskazał, iż okoliczność taka jak dochodowość prowadzonej działalności gospodarczej nie może być zaliczona do sytuacji szczególnych, uzasadniających zastosowanie ulgi. Jest to bowiem ryzyko związane z prowadzeniem działalności. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż sytuacja finansowa zobowiązanego nie może samoistnie stanowić przesłanki do umorzenia zobowiązań. Organ stwierdził, iż zobowiązany jest współwłaścicielem samochodu osobowego, z którego możliwe jest dochodzenie należności. Ponadto w uzasadnieniu wskazano, iż za odmową umorzenia składek przemawia młody wiek zobowiązanego oraz minimum 10-letni okres możliwości dochodzenia należności. W ocenie organu, umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne, jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Pismem z 19 marca 2006 r. R. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał na dodatkowe okoliczności przemawiające, jego zdaniem, za umorzeniem zaległości, a mianowicie: znaczne pogorszenie zdrowia jego matki po przebytym wylewie, zły stan zdrowia jego ojca, konieczność opieki nad matką. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż samochód, o którym w mowa w decyzji, został zakupiony, z uwagi na konieczność wożenia matki na leczenie. Samochód ten stanowi w 4/5 jej własność i to ona spłaca zaciągnięty na jego zakup kredyt. Samochód ten nie jest nowy i wymaga częstych remontów. Decyzją z [...] marca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2006 r. Prezes ZUS wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zobowiązany nie przedstawił okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. Wskazał, iż informacja o inwalidztwie rodziców była już zawarta we wniosku o umorzenie zaległości. Zdaniem organu, nadal brak jest podstaw prawnych do umorzenia należności. We wniesionej skardze, R. K. ponowienie opisał trudną sytuację materialną i zdrowotną swojej rodziny. Wniósł o umorzenie zaległości, uzasadniając powyższe zaprzestaniem prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego mogłaby nastąpić egzekucja. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych skarżącego, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi ZUS. Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa ZUS, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej - "K.p.a.") dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes ZUS związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Ma zatem obowiązek prawidłowego zastosowania przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego. Decyzje Prezesa ZUS należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 K.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji (podkreślenie Sądu). Podkreślić należy, iż istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym, uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes ZUS) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z kolei w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS poprzestał na lakonicznym odniesieniu się do argumentacji przedstawionej przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił skarżącemu, iż nie przedstawił żadnych nowych okoliczności uzasadniających umorzenie. Prezes ZUS w ogóle nie odniósł się do okoliczności podnoszonych we wniosku o umorzenie należności, czyli nie dokonał ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Ponadto za niewystarczające, z punktu widzenia prawidłowości wskazania podstawy prawnej, Sąd uznał zamieszczenie w sentencji zaskarżonej decyzji jedynie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Należało bowiem powołać również art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Sąd stwierdza również, że Prezes ZUS, nie umożliwił stronie w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Naruszył tym samym w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy treść art. 10 § 1 K.p.a., który wyraża ogólną zasadę czynnego udziału strony w każdym (podkreślenie Sądu) stadium postępowania oraz nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udział w każdym stadium postępowania. Warto również zauważyć, że prawidłowe zastosowanie art. 10 K.p.a. ma szczególne znaczenie przed wydaniem zaskarżonej decyzji, na mocy której organ administracyjny może naprawić wszelkie wadliwości, których dopuścił się organ pierwszej instancji. Wyznaczenie stronie odpowiedniego terminu do zapoznania się i wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodowego jest także istotne, gdyż okoliczność faktyczna - stosownie do art. 81 K.p.a., normującego przebieg prowadzonego przez organ administracyjny postępowania wyjaśniającego - może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Jest to szczególnie istotne w sprawach, w których dochodzi do wydania rozstrzygnięcia o uznaniowym charakterze. Wezwanie przez Prezesa ZUS do ustosunkowania się w sprawie zebranych dowodów może doprowadzić do uzyskania informacji koniecznych do przeprowadzenia prawidłowej analizy sytuacji materialnej i osobistej strony. Uchybienia powyższe stanowią więc naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 K.p.a. i czynią postępowanie prowadzone przed Prezesem ZUS wadliwym. Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i to w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem, wypełnione zostały przesłanki do uchylenia tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes ZUS, obowiązany będzie do całościowej i wnikliwej oceny argumentacji przedstawionej przez skarżącego zarówno we wniosku o umorzenie zaległości, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oraz przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego jak i uzasadnienia prawnego, a po dokonaniu tej oceny, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Ponadto przed wydaniem decyzji Prezes ZUS obowiązany będzie umożliwić skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do art. 152 wyżej powołanej ustawy, Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.