III SA/Wa 1941/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Hanna Kamińska, sędzia WSA Jerzy Płusa (spr.), Protokolant Karolina Zawadzka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego W. z dnia [...] lutego 2004r., Nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 13 § 1 pkt 3, art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania J.L. – skarżącego w niniejszej sprawie, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. W. z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w dniu 12 listopada 2003 r. J.L. wystąpił o zwrot nienależnie pobranej opłaty skarbowej od zezwolenia na zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jego żony V[...] [...] - obywatelki rosyjskiej. We wniosku o stwierdzenie nadpłaty skarżący podważył zasadność pobrania opłaty skarbowej od przedmiotowego zezwolenia oraz właściwość organu podatkowego. Skarżący twierdził, że opłatę skarbową uiszcza się jedynie w znaczkach, a Urząd m.st. W. dla [...] nie ma nic wspólnego z opłatą od tego zezwolenia. Do wniosku dołączono podanie, skierowane przez skarżącego do Wojewody M. w W., o zwolnienie z opłaty skarbowej z uwagi na posiadany przez wnioskodawcę status inwalidy wojennego. Zdaniem skarżącego, inwalidzi wojenni są ustawowo zwolnieni z opłat podatkowych i administracyjnych. Prezydent m.st. W. decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. odmówił stwierdzenia nadpłaty z tytułu uiszczenia opłaty skarbowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że opłata skarbowa została zasadnie pobrana od małżonki skarżącego V[...] [...], a opłatę tę pobrał właściwy organ podatkowy. Od powyższej decyzji J. L. wniósł odwołanie, w którym podkreślił m.in., że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Podniósł również, że na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 86, poz. 960 z późn. zm.) nie był zobowiązany do zapłaty opłaty skarbowej. Zgodnie z tym przepisem, opłacie skarbowej nie podlegają podania i załączniki do podań wnoszone przez osoby, które stan ubóstwa udokumentują organowi mającemu rozpatrzyć podanie, czynności urzędowe dokonywane na wniosek tych osób, a także wydawane im zaświadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w decyzji z dnia [...] czerwca 2004 r. wskazało również, że nie istnieje podstawa prawna do stwierdzenia nadpłaty z tytułu uiszczenia opłaty skarbowej za wydane zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony. Opłata skarbowa została bowiem wniesiona przez V[...] [...] Wydane na jej wniosek zezwolenie nie dotyczyło jej męża J. L.. Organ odwoławczy podał, że zgodnie z obowiązującymi w dniu wydania zezwolenia, przepisami ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach ( Dz. U z 2001 r. Nr 127, poz. 1400 z późn. zm.), cudzoziemcy będący małżonkami obywateli polskich, byli zobowiązani uzyskać zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony. Natomiast w załączniku do ustawy o opłacie skarbowej zostały wymienione rodzaje zezwoleń, wraz określonymi dla nich stawkami opłat. Stosownie do zapisów części IV pkt 2 tego załącznika, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony podlegało opłacie skarbowej w wysokości 300 zł. Z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od powyższego zezwolenia zwolnione były jedynie osoby posiadające status uchodźcy oraz osoby będące członkami najbliższej rodziny repatrianta. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. ponownie podkreśliło, że po stronie J. L. nie wystąpiła nadpłata w opłacie skarbowej, gdyż nie był on adresatem wydanego zezwolenia na zamieszkanie cudzoziemca na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. J. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 6 i art. 6 pkt 3 ustawy o opłacie skarbowej. Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że to on w imieniu jego małżonki uiścił wszystkie opłaty związane z wydaniem stosownych zezwoleń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów, niż wskazywane przez skarżącego. Oceniając zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. W. stwierdzić należy, że obie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy przytoczyć, wskazywane również w zaskarżonej decyzji, przepisy ustawy o opłacie skarbowej. I tak, zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d) tej ustawy, opłacie skarbowej podlegają w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej zezwolenia (pozwolenia, koncesje) wydawane na wniosek zainteresowanego. Natomiast w myśl przepisu art. 4 ust. 1, obowiązek zapłaty opłaty skarbowej ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych i jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej, jeżeli wystawiają (sporządzają) dokumenty, składają podania i załączniki do podań albo jeżeli na ich wniosek dokonuje się czynności urzędowych lub wydaje zaświadczenia lub zezwolenia. Przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1997 r. o cudzoziemcach, stwarzały możliwość udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, m.in. w przypadku zawarcia przez niego małżeństwa z obywatelem polskim ( art. 16 pkt 1 i art. 17 ust. 2 pkt 6). Wydawane na wniosek cudzoziemca zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony podlegało obowiązkowi uiszczenia opłaty skarbowej, zgodnie z przepisem części IV pkt 2 załącznika do ustawy o opłacie skarbowej - w wysokości 300 zł. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 30 czerwca 2003 r. V[...] I[...] - obywatelka rosyjska, wniosła opłatę skarbową w kwocie 300 zł za wydane na jej wniosek zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z dnia [...] listopada 2003 r. skarżący J.L. zwrócił się o zwrot uiszczonej opłaty skarbowej od wydanego, na rzecz jego małżonki V[...] [...], zezwolenia. Organ podatkowy pierwszej instancji potraktował powyższe pismo jako wniosek o stwierdzenie nadpłaty w opłacie skarbowej, wszczynający postępowanie podatkowe w tym przedmiocie i wydał decyzję odmowną, która następnie została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. Dokonując oceny decyzji wydanych w niniejszej sprawie, należy przede wszystkim wskazać na te przepisy Ordynacji podatkowej, które dotyczą wszczęcia postępowania. Stosownie do art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej, postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl przepisu §3 tego artykułu, datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165 a, który z kolei stanowi, iż gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z przepisów tych wynika, iż skuteczne zainicjowanie postępowania, zgodnie z zasadą skargowości, może nastąpić tylko na skutek wniesienia żądania przez legitymowany do tego podmiot, czyli stronę postępowania. Obowiązkiem organu podatkowego przed podjęciem jakichkolwiek dalszych czynności procesowych zmierzających do rozpatrzenia sprawy, jest zatem ustalenie, czy wniesione żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od uprawnionego podmiotu, któremu przysługuje przymiot strony. Pojęcie strony zdefiniowane zostało w art. 133 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z unormowaniami zawartymi w tym przepisie, stroną postępowania jest podatnik, płatnik , inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110 –117, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka niemająca osobowości prawnej inna niż wymieniona w § 1, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa. Jak wynika z powołanych wcześniej przepisów ustawy o opłacie skarbowej oraz ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie przez organy podatkowe - osobą, na której wniosek wydane zostało, podlegające opłacie skarbowej, zezwolenie na pobyt na czas oznaczony i która będąc osobą zobowiązaną opłatę tę uiściła - była V[...] [...]. Tylko ona zatem, jako podatniczka, a tym samym strona postępowania, była legitymowana do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty z tytułu uiszczonej opłaty skarbowej. Tymczasem z wnioskiem takim, powołując się między innymi na swój status inwalidy wojennego, wystąpił mąż podatniczki J.L.. W świetle brzmienia art. 133 Ordynacji podatkowej nie mógł być on uznany za stronę postępowania, ponieważ to nie on był podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty skarbowej, a zatem nie był podatnikiem, ani żadną inną osobą wymienioną w art. 133 § 1 i § 2. Sam fakt, iż jako mąż osoby zobowiązanej skarżący, jak można wnosić z jego pism, faktycznie sfinansował tę opłatę i w sensie ekonomicznym był zainteresowany jej zwrotem, nie pozwalał jednak uznać go za stronę postępowania dotyczącego stwierdzenia nadpłaty z tytułu uiszczenia opłaty skarbowej. W niniejszej sprawie nie mógł również znaleźć zastosowania przepis art. 133 § 3 Ordynacji podatkowej, stanowiący o tym, iż w przypadku, o którym mowa w art. 92 § 3, jedną stroną postępowania są małżonkowie i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga. Zobowiązanie z tytułu opłaty skarbowej za udzielenie zezwolenia na pobyt na czas oznaczony nie jest bowiem zobowiązaniem podatkowym, za które małżonkowie ponoszą solidarną odpowiedzialność. Tym samym wniosek skarżącego nie mógł w niniejszej sprawie skutecznie zainicjować postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej. Organy podatkowe chcąc uczynić przedmiotem postępowania merytoryczne rozpatrzenie takiego wniosku, musiałyby uznać, żądając stosownego pełnomocnictwa, iż skarżący działa jako pełnomocnik swojej żony. Wówczas jednak, również wydawane decyzje powinny być adresowane do V[...] [...]. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby organy podatkowe w tym aspekcie rozpatrywały ten wniosek, a okoliczność, iż zezwolenie na pobyt na czas oznaczony i uiszczona w związku z tym opłata nie dotyczy skarżącego, lecz jego żony, była organom tym znana, gdyż wspominają o tym w uzasadnieniu decyzji. W tej sytuacji działaniem urzeczywistniającym, wyrażone w art. 121 Ordynacji podatkowej zasady - pogłębiania zaufania do organów podatkowych oraz obowiązku organów podatkowych udzielania informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego, byłoby poinformowanie wnioskodawcy o tej okoliczności prawnej i wezwanie go do sprecyzowania, czy występuje z wnioskiem we własnym imieniu, czy też jako pełnomocnik w imieniu swojej żony. Tymczasem w sytuacji, gdy organ podatkowy uznał, iż skarżący występował z wnioskiem w swoim własnym imieniu i wniosek ten uczyniono przedmiotem postępowania i rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, naruszony został przez to przepis art. 165a § 1, nakazujący w takiej sytuacji wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten naruszył również organ odwoławczy poprzez utrzymanie w mocy decyzji o odmowie stwierdzenia nadpłaty, wydanej w pierwszej instancji przez Prezydenta m. st. W. Niezależnie od powyższego, należy również wskazać, iż organy podatkowe przed wydaniem decyzji nie wyznaczyły, osobie traktowanej jako strona postępowania, terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, przez co naruszono także art. 200 Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski Sąd, na podstawie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzekł jak w sentencji