III SA/Wa 1944/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2008 r. wniosku J. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia[...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie targowej postanawia: – odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 3 grudnia 2007 r., J. A. (dalej "skarżący" lub "strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że od kilku lat pobiera zasiłek przedemerytalny wysokości netto 786 złotych miesięcznie i nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, posiada nieruchomość rolną o powierzchni 2.600 m. kw. i 10-letni samochód o wartości 15.000 złotych. Z oświadczenia wynika także, iż jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości 757 złotych i jest współwłaścicielką opisanej działki. Łączny dochód rodziny wynosi 1.543 złote. Skarżący wskazał również, że ponosi koszty użyczenia mieszkania w wysokości około 300 złotych miesięcznie. Pismem z dnia 6 grudnia 2007 roku Sąd wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji i nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Odpowiadając na pismo, skarżący poinformował, że nie nabywał i nie zbywał przez ostatnie dwa lata żadnej nieruchomości i ruchomości, nie korzystał z pomocy opieki społecznej, mieszkanie, które zajmują wraz z żoną nie jest jego własnością i ponosi on jedynie część kosztów jego utrzymania, a nieruchomość rolna ze względu na jej powierzchnię (1.125 m. kw.) nie jest uprawiana, nie przynosi dochodów i służy jako działka rekreacyjna. Skarżący przedstawił wyciąg bankowy oraz rozliczenie podatku za 2006 rok wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśnił też, że zeznanie roczne za 2006 rok dostarczy niezwłocznie po jego uzyskaniu z Urzędu Skarbowego, natomiast uzyskanie kopii zeznania PIT-28 nie było możliwe ze względu na okres świąteczny. W dniu 16 stycznia 2008 roku skarżący złożył zaświadczenie Urzędu Skarbowego W. o dochodach za 2006 rok. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a, Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że poniesienie kosztów sądowych, może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Przede wszystkim skarżący nie dopełnił w sposób należyty, ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do przedstawienia dokumentów źródłowych przedstawił wyciąg z własnego konta bankowego, przygotowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych roczne rozliczenie podatku za rok 2006 oraz zaświadczenie Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego również w 2006 roku. Oświadczył też, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie zbywał i nie nabywał nieruchomości i ruchomości w ciągu dwóch ostatnich lat, nie posiada mieszkania i zajmuje z żoną mieszkanie na podstawie umowy użyczenia, ponosząc z tego tytułu koszt w wysokości około 300 złotych miesięcznie, posiadana działka o powierzchni 1.125 m.kw. pełni funkcję działki rekreacyjnej. Pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów źródłowych potwierdzających złożone oświadczenia dotyczące dochodów uzyskiwanych w 2007 roku, co uniemożliwia ocenę ich wpływu na ogólną sytuację majątkową strony. Ponadto nie przedstawił dokumentów wskazujących wysokość stałych kosztów utrzymania oraz dokumentów stwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez jego żonę. Wątpliwości dotyczą również informacji, że skarżący nie mógł przedstawić deklaracji PIT-28, które składają podatnicy uzyskujący przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, lub z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze. Zauważyć bowiem należy, że w formularzu PPF skarżący nie wskazał prowadzenia jakiejkolwiek działalności. Zaświadczenie Urzędu Skarbowego wskazuje, że dochód skarżącego - po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i należnego podatku wyniósł w 2006 roku – 9.509,51 złotych. Przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego wskazuje wpływy z tytułu świadczenia ZUS w kwocie 791,81 złotych, spłatę kredytu i wpływ środków z tytułu pożyczki. Nie przedstawiono jednak bliższych informacji na temat zaciągniętych zobowiązań. Ponadto skarżący posiada samochód oraz 1/2 udziału we własności działki o powierzchni 2.600 m.kw. , która jest wykorzystywana jako działka rekreacyjna. Przedstawione informacje wskazują więc, że skarżący nie jest pozbawiony źródeł dochodu oraz majątku, do którego należy działka rekreacyjna przedstawiająca znaczną wartość z uwagi na aktualne ceny nieruchomości. Nie jest ona wykorzystywana, ale stanowi niewątpliwe potencjalne źródło dochodu. Ponadto skarżący posiada samochód, którego utrzymanie i eksploatacja wiąże się z ponoszeniem kosztów i oznacza konieczność dysponowania środkami pieniężnymi. Niezależnie od powyższego, powtórzyć należy, że skarżący uniemożliwił pełną ocenę sytuacji majątkowej w kontekście przesłanki wskazanej w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ nie przedstawił wszystkich informacji i dokumentów, o które był wzywany (dotyczących zarówno skarżącego jak i jego żony), a informacje przedstawione w formularzu PPF nie okazały się wystarczające do przyznania prawa pomocy. W postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która – poddana ocenie Sądu – może być, przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak – tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, strona utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Powtórzyć należy, iż przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to skarżący musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Sąd natomiast ocenia powołane informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. W sytuacji, kiedy skarżący nie wykazał należycie swojej sytuacji majątkowej przyznanie prawa pomocy byłoby nadużyciem uprawnień Sądu do stosowania tej instytucji. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.