III SA/Wa 1947/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 20 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. w zwolnić od kosztów sądowych oraz ustanowić adwokata Skarżący T. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, motywując to trudną sytuacją materialną. Skarżący mieszka sam. Do majątku zaliczył mieszkanie, udział w mieszkaniu w którym mieszka jego rodzina oraz środki na rachunkach maklerskich o wartości ponad 8.400 zł. Skarżący wyjaśnił, że środki te są pożyczone od brata, co dokumentują przepływy pieniężne. Pożyczkę tę Skarżący będzie musiał zwrócić. Podał, że źródłem jego utrzymania jest zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 529 zł. Opłaty mieszkaniowe, wyżywienie, lekarstwa, odzież i inne niezbędne wydatki pochłaniają ok. 1.150 zł miesięcznie. Różnicę między wydatkami a dochodem pokrywa najbliższa rodzina. Zadłużenie to Skarżący będzie musiał zwrócić. Przedstawił zeznanie PIT-38, decyzję w sprawie zasiłku stałego, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, dokumenty obrazujące wydatki, wyciągi bankowe, dokumenty w sprawie posiadanych papierów wartościowych. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że kontami maklerskimi zarządza brat i to w jego gestii jest decyzja kiedy i ile z tych kont będzie chciał pobrać środków pieniężnych. Środki te w przyszłości mogą umożliwić Skarżącemu ewentualne wzięcie udziału w akcjonariacie obywatelskim. Skarżący nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających świadczoną na jego rzecz pomoc. Wyjaśnił, że matka po wypłacie środków finansowych z rachunku, "ze względów bezpieczeństwa za pośrednictwem brata, a brat po wypłatach ze swoich rachunków inwestycyjnych", kupują żywność, lekarstwa, środki higieny, opłacają rachunki. Wszystkie niezbędne do egzystencji rzeczy dowozi Skarżącemu brat. Skarżący nie korzysta z innych – oprócz zasiłku stałego – form pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 24 września 2014 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, iż charakter niniejszej sprawy, jej złożoność i wielowątkowość powoduje, iż nie jest w stanie sam bronić swoich interesów z uwagi na brak wykształcenia prawniczego. Skarżący cierpi na [...]. Ponadto podniósł, iż jego brat nie wyraża zgody na inne wydatkowanie środków pożyczonych od niego niż zakup akcji i sprzedaż akcji, a w ostateczności na zakup lekarstw i wyżywienia. Skarżący otrzymuje dochód w wysokości 6.348 złotych rocznie netto , co w jego ocenie, narusza prawo do życia oraz art. 67 Konstytucji RP, gdyż dochód w wysokości 529 złotych netto miesięcznie nie wystarczy na wegetację. Do sprzeciwu załączył oświadczenie brata oraz opinię neurologa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z unormowań prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których jest zobowiązana na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu ( por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki Sąd uznał, że zasługuje on na uwzględnienie. Z nadesłanych materiałów wynika, że źródłem utrzymania Skarżącego jest zasiłek stały wynoszący 529 zł. Środki te nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Sam tylko czynsz za mieszkanie wynosi 398 zł (z jego płatnością Skarżący zresztą zalega). Do tego dochodzą jeszcze opłaty za energię elektryczną (113 zł), telefon (61 zł), gaz (24 zł). Jak oświadczył sam Skarżący różnicę powstałą między uzyskiwanym dochodem a ponoszonymi wydatkami pokrywa najbliższa rodzina (matka i brat). Pomoc ta przybiera formę zakupu żywności, leków, środków higieny oraz dopłat do rachunków. Ponadto Skarżący posiada na rachunku maklerskim papiery wartościowe, których wartość wycenił na ponad 8.400 zł. Z wyjaśnień Skarżącego wynika, iż środki zgromadzone na powyższym rachunku pochodzą z pożyczki udzielonej Skarżącemu przez jego brata. Brat Skarżącego posiada pełnomocnictwo do rachunku maklerskiego, z którego dokonuje wypłat środków celem zakupu dla Skarżącego żywności, lekarstw, opłat rachunków, środków czystości. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego środki zgromadzone na powyższym rachunku są przeznaczone na określony cel wskazany przez brata Skarżącego (zakup i sprzedaż akcji). Sąd zauważa, iż pożyczka ta, może być cofnięta w każdej chwili w związku z tym może okazać się, iż Skarżący nie będzie posiadać żadnych środków. Zdaniem Sądu z powyższego wynika zatem, że obecne dochody Skarżącego nie są wystarczające, aby mógł on we własnym zakresie pokryć ciążące na nim obecnie koszty sądowe, do których zalicza się wpis od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Tym samym zasadne jest zwolnienie od kosztów sądowych. Wygospodarowanie takiej kwoty nie pozostałoby bowiem bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego. Biorąc pod uwagę opisaną przez wnioskodawcę sytuację majątkową oraz porównując ją z obciążeniem wynikającym z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą także przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie obejmującym wynagrodzenie adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.