III SA/Wa 1947/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 14 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia adwokatowi M. K. Postanowieniem z 20 października 2014 r. zwolniono Skarżącego T.R. od kosztów sądowych oraz ustanowiono na jego rzecz adwokata, którym wyznaczona została M. K. . Wyrokiem z 7 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Skarżącego. Odpis tego wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi w dniu 23 lipca 2015 r. W piśmie z 30 lipca 2015 r. pełnomocnik zawiadomił o sporządzeniu opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, informując równocześnie o jej przesłaniu Skarżącemu i Dziekanowi Okręgowej Rady Adwokackiej w W. . W związku z tym pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej polegającej na przygotowaniu wspomnianej opinii. Oświadczył także, iż koszty tej pomocy nie zostały opłacone ani w części, ani w całości. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik przesłał dowód nadania i odbioru przez Skarżącego przesyłki zawierającej powyższą opinię. Odmówił natomiast jej przedłożenia Sądowi, powołując się m. in. na brak podstaw prawnych oraz tajemnicę zawodową i zasadę zakazu działania na szkodę klienta. Podkreślił także, iż w razie wątpliwości Sąd może zwrócić się do Skarżącego, jak i Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej o potwierdzenie jej sporządzenia i doręczenia. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Na wstępie należy zgodzić się z pełnomocnikiem, iż ani przepis § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), ani też żaden z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") nie przewidują obowiązku przedkładania Sądowi sporządzonej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zwrócił już na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w swoim postanowieniu z 22 grudnia 2004 r. (OZ 720/04). Zmianę w tym zakresie wprowadziła dopiero ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), która weszła w życie 15 sierpnia 2015 r. W nowym stanie prawnym kwestię przedkładania opinii reguluje art. 177 § 4 p.p.s.a. Stanowi on mianowicie, iż w sytuacji gdy pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Przy orzekaniu o wynagrodzeniu pełnomocnika za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie można jednak – zdaniem referendarza sądowego – zapominać o dominującym w orzecznictwie poglądzie, zgodnie z którym Sąd ma obowiązek oceniać rzetelność udzielonej pomocy prawnej. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 czerwca 2015 r. (I OZ 648/15) stosownie do art. 250 P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Przepis ten nie nakłada na Sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu takiej pomocy oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (zob. też przywołane tam orzeczenia). Stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej jest również prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia SN przytoczone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2013 r., SK 14/13). W niniejszej sprawie referendarz sądowy podjął czynności mające na celu ustalenie faktu udzielenia Skarżącemu takiej właśnie realnej pomocy prawnej. Zobowiązał mianowicie pełnomocnika do przedłożenia sporządzonej przezeń opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Wezwanie do jej złożenia podyktowane było jego dalekim od profesjonalizmu działaniem na wcześniejszym etapie postępowania. Stawający na rozprawie pełnomocnik (upoważniony przez niego aplikant adwokacki) w żaden bowiem sposób nie wykazał się znajomością przedmiotu sprawy, co znalazło odzwierciedlenie w treści protokołu rozprawy. Pełnomocnik uniemożliwił jednak zbadanie tego, czy po wydaniu wyroku pomoc prawna została w niniejszej sprawie udzielona. Odmówił bowiem przedstawienia Sądowi wspomnianej opinii. W rezultacie nie sposób stwierdzić czy opinia ta spełnia standardy opinii prawnej, przez którą - jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 9 stycznia 2014 r. (I OZ 1226/13) - rozumieć należy stanowisko jej autora, zawierające ocenę prawną danego stanu faktycznego, wydane osobie uprawnionej z odniesieniem się do argumentacji Sądu, zawartej w uzasadnieniu zapadłego w sprawie wyroku. Zdaniem referendarza sądowego poprzestanie na samym tylko oświadczeniu pełnomocnika, czy też zwrócenie się – jak chciałby tego pełnomocnik - do Skarżącego lub Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej o potwierdzenie sporządzenia i doręczenia opinii nie jest – w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - wystarczające do uznania, że w sprawie tej doszło do udzielenia Skarżącemu profesjonalnej pomocy prawnej. Odnosząc się na koniec do obaw pełnomocnika dotyczących naruszenia zasady zakazu działania na szkodę klienta należy zauważyć, że w kwestii tej wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym postanowieniu z 22 grudnia 2004 r. Wskazał mianowicie, że u podstaw uprawnienia adwokatów i radców prawnych do odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej leży właśnie dobro osób, którym pomoc prawna jest udzielana. Przyznanie prawa pomocy nie zwalnia bowiem strony od obowiązku zwrotu kosztów postępowania (art. 248 p.p.s.a.). Pełnomocnik będący adwokatem powinien zatem ocenić zasadność i celowość wniesienia skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy, uwzględniając powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.