III SA/Wa 1947/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi T. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 100 zł (sto złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący T. R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, motywując to trudną sytuacją materialną. Skarżący mieszka sam. Do majątku zaliczył mieszkanie, udział w mieszkaniu w którym mieszka jego rodzina oraz środki na rachunkach maklerskich o wartości ponad 8.400 zł. Skarżący wyjaśnił, że środki te są pożyczone od brata, co dokumentują przepływy pieniężne. Pożyczkę tę Skarżący będzie musiał zwrócić. Podał, że źródłem jego utrzymania jest zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 529 zł. Opłaty mieszkaniowe, wyżywienie, lekarstwa, odzież i inne niezbędne wydatki pochłaniają ok. 1.150 zł miesięcznie. Różnicę między wydatkami a dochodem pokrywa najbliższa rodzina. Zadłużenie to Skarżący będzie musiał zwrócić. Przedstawił zeznanie PIT-38, decyzję w sprawie zasiłku stałego, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, dokumenty obrazujące wydatki, wyciągi bankowe, dokumenty w sprawie posiadanych papierów wartościowych. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że kontami maklerskimi zarządza brat i to w jego gestii jest decyzja kiedy i ile z tych kont będzie chciał pobrać środków pieniężnych. Środki te w przyszłości mogą umożliwić Skarżącemu ewentualne wzięcie udziału w akcjonariacie obywatelskim. Skarżący nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających świadczoną na jego rzecz pomoc. Wyjaśnił, że matka po wypłacie środków finansowych z rachunku, "ze względów bezpieczeństwa za pośrednictwem brata, a brat po wypłatach ze swoich rachunków inwestycyjnych", kupują żywność, lekarstwa, środki higieny, opłacają rachunki. Wszystkie niezbędne do egzystencji rzeczy dowozi Skarżącemu brat. Skarżący nie korzysta z innych – oprócz zasiłku stałego – form pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że częściowo zasługuje on na uwzględnienie. Z nadesłanych materiałów wynika, że źródłem utrzymania Skarżącego jest zasiłek stały wynoszący 529 zł. Środki te nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Sam tylko czynsz za mieszkanie wynosi 398 zł (z jego płatnością Skarżący zresztą zalega). Do tego dochodzą jeszcze opłaty za energię elektryczną (113 zł), telefon (61 zł), gaz (24 zł). Jak oświadczył sam Skarżący różnicę powstałą między uzyskiwanym dochodem a ponoszonymi wydatkami pokrywa najbliższa rodzina (matka i brat). Pomoc ta przybiera formę zakupu żywności, leków, środków higieny oraz dopłat do rachunków. Z powyższego wynika zatem, że obecne dochody Skarżącego nie są wystarczające, aby mógł on we własnym zakresie pokryć ciążące na nim obecnie koszty sądowe, do których zalicza się wpis od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. Tym samym zasadne jest zwolnienie go od tego wpisu. Wygospodarowanie takiej kwoty w krótkim okresie czasu nie pozostałoby bowiem bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego. Poza tym zwolnienie to zabezpieczy jego dostęp do Sądu i umożliwi rozpoznanie sprawy. Jednocześnie referendarz sądowy nie dopatrzył się podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy w szerszym zakresie. Nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, iż Skarżący posiada papiery wartościowe, których wartość wycenił na ponad 8.400 zł. Papierami tymi może on swobodnie dysponować i nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena sposobu, w jaki to czyni. Wyłącznie do niego należy decyzja na jaki cel środki te przeznaczy. Niemniej okoliczność ta nie może być pominięta przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro Skarżący posiada papiery wartościowe, to nie może oczekiwać, że ciężar poniesienia pełnych kosztów sądowych (także tych potencjalnych) zostanie przerzucony na Skarb Państwa. Odnosząc się dodatkowo do wniosku Skarżącego o ustanowienie pełnomocnika należy zwrócić uwagę, że jego ustanowienie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ 570/13). W związku z powyższym, za całkowicie pozbawione podstaw należało uznać obawy Skarżącego, że fakt działania w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika stawia go na z góry przegranej pozycji w sporze z organami podatkowymi. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.