III SA/Wa 1950/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim - Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od maja do czerwca 2008 roku postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżący S. Z., we wniosku załączonym do skargi, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na: brak majątku, zajęcia komornicze na kwotę 120 tys. zł, sytuację rodzinną oraz wysokość kosztów sądowych. Oświadczył, że z tytułu zatrudnienia uzyskuje dochód 4400 zł miesięcznie netto oraz utrzymuje narzeczoną w siódmym miesiącu ciąży. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 7 lipca 2014r. o nadesłanie, m.in. wyciągów z rachunku bankowego, oznaczenie źródeł utrzymania, transakcji zbycia i nabycia nieruchomości Skarżący poinformował, że jego źródłem dochodu jest umowa o pracę. W 2014r. uzyskał pożyczkę od siostry w wysokości 6400 zł. Jego rachunek bankowy został zajęty przez komornika, który prowadzi egzekucję z jego wynagrodzenia do 50 % wysokości wynagrodzenia. Posiada również zobowiązania wobec osób prywatnych w wysokości 15 tys. zł. Ponadto, Skarżący przedłożył odpis umowy o pracę wraz z aneksami, PIT-11 za 2012r. i za 2013r., PIT – 37, zestawienie dochodów i wydatków od 1 kwietnia 2014r. do 31 czerwca 2014r., wyciąg z rachunku bankowego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat. Postanowieniem z 17 lipca 2014r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że kwota 2100 do 2400 zł, którą Skarżący dysponuje co miesiąc jest wystarczająca na pokrycie wymagalnych w sprawie kosztów sądowych w kwocie 500 zł. Natomiast koszty usług adwokackich oraz zobowiązania na rzecz osób trzecich nie mają pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. W sprzeciwie Skarżący podniósł, że nie posiada żadnych oszczędności, ani większego majątku, przy czym ponosi poważne koszty związane z codzienną egzystencją. Zdaniem Skarżącego, referendarz sądowy niewłaściwie ocenił jego sytuację. Natomiast koszty obsługi prawnej obejmują także inne liczne postępowania. Uznając oświadczenia Skarżącego za niewystarczające do pozytywnego rozpoznania wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał Skarżącego do przedłożenia aktualnych informacji obrazujących jego sytuację majątkową, między innymi do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Ponadto Skarżący został zobowiązany do przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego o numerze wskazanym w wezwaniu. Jednocześnie w wezwaniu wyjaśniono Skarżącemu, że z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego w A. Banku wynika, że Skarżący 24 lutego 2014r. dokonał na wskazany w wezwaniu numer rachunku transakcji zatytułowanej "zasilenie" na kwotę 400 zł. Wezwanie z 22 sierpnia 2014r. zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżącego 25 sierpnia 2014r. (k. 27 akt sądowych). Skarżący jednak, ani jego pełnomocnik wymaganych dokumentów ani wyjaśnień nie przedłożyli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "P.p.s.a.". Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że należny jest wpis od skargi w wysokości 500 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. np. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Skarżący złożył oświadczenie o posiadanym majątku oraz na potwierdzenie tych okoliczności przedłożył stosowną dokumentację (wyciąg z rachunku bankowego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, zestawienie dochodów i wydatków). Jednakże analizując akta sprawy Sąd dopatrzył się nieścisłości. Otóż z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego w A. Banku wynika, że Skarżący 24 lutego 2014r. dokonał transakcji zatytułowanej "zasilenie", przelewając na inny rachunek kwotę 400 zł. Z opisu transakcji wynika, że przelew nastąpił na rachunek Skarżącego w innym banku. Sąd chcąc wyjaśnić zaistniałą wątpliwość, wezwał Skarżącego do przedłożenia wyciągu z tego rachunku bankowego, a także o inne aktualne dokumenty i wyjaśnienia obrazujące sytuację materialną Skarżącego. Jednakże mimo doręczenia wezwania (k. 27 akt sądowych) Skarżący nie przedłożył wyciągu z wymienionego rachunku bankowego, ani też zaistniałej sytuacji nie wyjaśnił. Ponadto Skarżący nie przedstawił żadnych innych dokumentów i oświadczeń, do których przedstawienia był zobowiązany przez Sąd. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Jak już wskazano, przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonał wezwania Sądu i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożył. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż nieprzedłożenie stosownej dokumentacji uniemożliwia weryfikację złożonych przez Skarżącego oświadczeń, co z kolei uznać należy za przeszkodę wykluczającą przyznanie jemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z oświadczenia Skarżącego zawartego w urzędowym formularzu PPF wynika, że tytułem wynagrodzenia za pracę Skarżący uzyskuje miesięcznie 4400 zł netto, a na jego utrzymaniu pozostaje narzeczona w 7 miesiącu ciąży. Skarżący wyjaśnił, że jego wynagrodzenie jest zajęte w 50%. Ponadto Skarżący sporządził szczegółowe wyliczenie stałych wydatków oraz wskazał dochód za miesiące od kwietnia do czerwca 2014r. Z informacji tych wynika, że w marcu otrzymał wynagrodzenie w wysokości 4.287,77 zł (przelew z 27 marca 2014r.). W kwietniu Skarżący dysponował kwotą wynagrodzenia wolną od zajęcia 2.194,81 zł, w maju 2.456,27 zł, a w czerwcu – 2.194,81 zł. Do swoich miesięcznych kosztów Skarżący zaliczył natomiast kwotę 3.750 zł w kwietniu oraz 2.250 zł w maju i w czerwcu. Z informacji tych, w ocenie Sądu wynika, że Skarżący ma stały dochód w wysokości 4.400 zł netto miesięcznie (z czego od kwietnia 2014r. połowa wolna jest od zajęć komorniczych), a wydatki Skarżącego przewyższają jego dochody. Podkreślenia również wymaga, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych (w tym udzielonych pożyczek) nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną jaką jest wpis sądowy. Zdaniem Sądu, wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania z dnia 22 sierpnia 2014r. - niemożliwa jest na podstawie zgromadzonych informacji rzetelna analiza zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 stycznia 2005r., sygn. akt OZ 1115/04 dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał jednoznacznie, iż nie dysponuje środkami finansowymi na poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W ocenie Sądu dokonanej po dogłębnej analizie akt sprawy, przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest możliwe, ponieważ oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku oraz przedłożone dokumenty okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Mając powyższe na uwadze, w szczególności uznając, iż Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania jemu prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 260, art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.