III SA/Wa 1951/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Pinkowski, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.), sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2006 r. spraw ze skarg B. C. na decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...]oraz nr [...] (bez daty) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżone decyzje, 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącej kwotę 70 zł (słownie: siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. III SA/Wa 1951/06 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. nr 7,, poz. 25 ze zm. dalej u.u.s.r.) po rozpatrzeniu wniosku B. C. o umorzenie składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników postanowił odmówić umorzenia składki za I kwartał 2006 r. w kwocie 240,80 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że "ze względu na brak nieprzewidzianych i nie zawinionych przez Panią zdarzeń losowych, które miałyby bezpośredni wpływ na stan rozliczeń z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, postanawiam jak wyżej. Udzielenie umorzenia byłoby równoznaczne ze zwolnieniem Pani z obowiązku składkowego i stawiałoby Panią w sytuacji uprzywilejowanej wobec innych rolników". Ponadto zaproponowano wnioskodawczyni możliwość rozłożenia należności na raty. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej k.p.a.) i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. utrzymał w mocy w/w decyzję i odmówił umorzenia składki za I kwartał 2006 r. w kwocie 240,80 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni od kilku lat jest trudna, jednakże nie można stwierdzić, iż żyje ona w ubóstwie a opłacenie składek nie spowoduje upadku jej gospodarstwa. W I kwartale 2006 r. nie wystąpiły udokumentowane zdarzenia losowe, które mogłyby mieć wpływ na pogorszenie sytuacji bytowej wnioskodawczyni. Ponadto wnioskodawczyni korzystała z ulgi umorzenia składek za II kwartał 2005 r. oraz przesunięcia terminów płatności wcześniejszych należności. W pozostałej części uzasadnienia powtórzono argumenty z uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 2006 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. po rozpatrzeniu wniosku B. C. o umorzenie składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników postanowił odmówić umorzenia składki za II kwartał 2006 r. w kwocie 251,00 zł. Uzasadnienie decyzji jest identyczne jak decyzji z dnia [...] marca 2006 r. Decyzją bez daty (doręczoną skarżącej 12.06.2006 r.) nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. utrzymał w mocy w/w decyzję i odmówił umorzenia składki za II kwartał 2006 r. w kwocie 251,00 zł. W uzasadnieniu podano, iż konieczność ponoszenia kosztów postępowania sądowego, (od których skarżąca została zwolniona) oraz ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem własnego gospodarstwa rolnego i wzajemne układanie relacji z sąsiadami nie uzasadnia umorzenia kolejnej składki z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Ulga polegająca na umorzeniu składki ma charakter wyjątkowy i nie może zastępować zasady, że płacenie składek następuje w sposób i w terminie przewidzianym przez odpowiednie przepisy. Przeprowadzane u wnioskodawczyni wizytacje w kolejnych latach potwierdziły utrzymującą się jej trudną sytuację materialną i w związku z tym dwukrotnie rozłożono spłaty zadłużenia na raty oraz raz umorzono należności. W ostatnim okresie nie zaistniały szczególne okoliczności, któryby uzasadniały umorzenie składek za II kwartał 2006 r. Ponadto zaproponowano wnioskodawczyni możliwość rozłożenia należności na raty. Skargi na decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. i decyzję nr [...] (bez daty) do sądu administracyjnego złożyła wnioskodawczyni. Treść skarg jest podobna, zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonych decyzji z uwagi na krytyczną sytuację materialno-finansowa skarżącej powstałą bez jej winy. W odpowiedzi na skargi Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o ich oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem (legalności) zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w sprawie umorzenia należności z tytułu należnych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W art. 41a u.u.s.r., zachowując konstrukcję uznania administracyjnego, określono, co prawda w sposób ogólny, kryteria dotyczące umarzania należności z tytułu składek. Stosownie do treści tego przepisu, Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik KRUS może, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, m.in. umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie w całości lub w części. Poza tym w art. 41a ust. 2 przewidziano również dla Prezesa KRUS możliwość umorzenia z urzędu części lub całości należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, określając jednocześnie sytuacje, w których nieściągalność ta zachodzi. Ponadto z art. 36 ust. 1 pkt 10 wynika, iż w zakresie spraw, o których mowa w art. 41a, tj. dotyczących umarzania należności z tytułu składek, Prezes KRUS wydaje decyzje. Prezes Kasy nie tylko zgodnie z art. 59 ust. 3 u.u.s.r. kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów, ale także w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. Decyzja wydana przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej jest decyzją administracyjną, a zgodnie z art. 1 ust. k.p.a. w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie znajdą zastosowanie przepisy tego aktu. A zatem także do postępowania odwoławczego w sprawach decyzji wydanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stosować należy tryb właściwy dla centralnych organów administracji rządowej, wskazany w art. 127 § 3 k.p.a., zgodnie, z którym strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie decyzji. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi data wydania decyzji oraz jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zaskarżona decyzja nr [...] nie zawiera daty a więc brak jest jednego z podstawowych elementów decyzji administracyjnej określonego w art. 107 § 1 k.p.a., który praktycznie uniemożliwia identyfikację zaskarżonej decyzji. W przedmiotowym postępowaniu mającym charakter "uznania administracyjnego" uzasadnienie decyzji spełnia szczególną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienia obydwu zaskarżonych decyzji a także poprzedzających je decyzji Prezesa KRUS nie spełniają w/w zasad. Z kontrolowanych uzasadnień wynika, iż sytuacja materialna skarżącej jest trudna, brak jest natomiast jakiejkolwiek analizy tej sytuacji pod kątem faktycznej możliwości płatniczych, kosztów utrzymania skarżącej oraz dochodów i wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Skarżąca w swoich wnioskach podnosi różne okoliczności, które miały wpływ na jej sytuację materialną i organ administracyjny ma obowiązek się do nich odnieść w uzasadnieniu podejmowanej decyzji. Nie może organ jako argumentacji używać faktu, iż już poprzednio skarżąca korzystała z ulg przewidzianych w art. 41a u.u.s.r., każdy wniosek należy oceniać pod kątem zaistnienia przesłanek określonych w powołanym artykule a więc ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego a także nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Fakt, iż skarżąca w każdym kwartale, kiedy ma uiścić należna składkę składa wniosek o jej umorzenie nie zwalnia organu z każdorazowej indywidualnej oceny wniosku i zebranych dowodów, sytuacja materialno bytowa skarżącej w poszczególnych porach roku może być różna, gdyż taka jest specyfika prowadzenia gospodarstwa rolnego i organ ma obowiązek ocenić każdorazowo, czy zachodzą przesłanki określone w art. 41a u.u.s.r. i jak wspomniano wyżej odnieść się do każdego z dokumentów i zarzutów przedstawionych przez stronę, czego w kontrolowanym postępowaniu nie uczyniono. Respektując prawo Prezesa KRUS działającego w ramach uznania administracyjnego, do odmowy umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy spełniona zostałaby przesłanka warunkująca to umorzenie, należy stwierdzić, że w takiej sytuacji uzasadnienie decyzji powinno odnosić się do argumentów podnoszonych przez stronę i odwołując się do obowiązującego w tym zakresie stanu prawnego wyjaśniać w tym kontekście powody podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia. Ponadto takie lakoniczne uzasadnienie decyzji nie pozwala Sądowi na stwierdzenie czy w niniejszej sprawie materiał dowodowy w ogóle został zebrany. W konsekwencji nie jest możliwe zbadanie czy dokonana przez organy obu instancji ocena tego materiału była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Należy również zwrócić uwagę na konstrukcję zaskarżonych decyzji wydanych w trybie art. 127 § 3 k.p.a. a więc przez organ odwoławczy z zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Treść tego przepisu jest następująca: "Art. 138. § 1. Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo ..... Więc w sentencji decyzji, jeżeli organ odwoławczy utrzymuje decyzję w mocy nie ma potrzeby zawierać ponownie rozstrzygnięcia organu I instancji "odmówić umorzenia składki..." Okoliczności i argumentacja organu odwoławczego utrzymującego w mocy decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 powinna zostać przedstawiona w uzasadnieniu decyzji, oczywiście należy mieć na uwadze, iż organ odwoławczy ponownie rozpatruje i rozstrzyga sprawę, jednakże nie upoważnia to organu do przedstawienia swojej woli wbrew zasadom określonym w powołanym wyżej przepisie, który jest jasny i jednoznaczny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, art. 134 § 1, art. 135, a także art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.