III SA/Wa 1953/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2006 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) kwietnia 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji nr (...) Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) marca 2006 r., 2) stwierdza, że decyzje których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane w całości. Decyzją z (...) marca 2006 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej - "u.s.u.s."), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił A.K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia należności, określone w art. 28 u.s.u.s. Organ wskazał, że z przedłożonego materiału nie wynika jednoznacznie, iż opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W uzasadnieniu wskazano również, iż wnioskodawczyni w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą oraz jest właścicielką mienia nieruchomego i ruchomego. Pismem z (...) marca 2006 r. A.K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oświadczyła, iż jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Jej mąż jest bezrobotny. Ponadto zmuszona została zlikwidować prowadzoną działalność gospodarczą, z uwagi na ponoszone straty. Skarżąca wskazała, iż obecnie na opłacanie składek zapożycza się u rodziny i znajomych. W ocenie skarżącej, jej trudna sytuacja materialna nie ma charakteru przejściowego. Nie osiąga ona bowiem żadnych dochodów, ani nie widzi możliwości wywiązywania się z ciążących na niej zobowiązań. Ponadto skarżąca powołała się na swoje problemy zdrowotne. Decyzją z (...) kwietnia 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję z (...) marca 2006 r. Prezes ZUS, rozpatrując ponownie sprawę uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana na podstawie właściwej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawczyni, w związku z czym, nie zaszły podstawy do jej zmiany. Organ ponownie stwierdził, iż nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zaległości. Podkreślił również, iż umorzenie składek jest instytucją nadzwyczajną, opartą na uznaniu administracyjnym. W ocenie organu, sytuacja materialna skarżącej nie uzasadnia umorzenia, ponieważ wnioskodawczyni jest osobą młodą i aktualny brak dochodów nie świadczy o trwałym charakterze trudności finansowych. Ponadto skarżąca jest właścicielką mienia ruchomego i współwłaścicielką nieruchomości, na których mogą być zabezpieczone należności z tytułu składek. W skardze z (...) maja 2006 r. A.K. ponownie, szczegółowo opisała trudną sytuację materialną w jakiej się znajduje. Wskazała, że decyzja jest krzywdząca. Skarżąca nie zgodziła się z uzasadnieniem decyzji. Ponadto skarżąca opisała problemy zdrowotne swojej rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane. Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § l pkt l lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § l pkt 2 P.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § l P.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawy do stwierdzenia ich nieważności. Podkreślić należy, iż nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § l pkt 1-7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej - Kpa). W niniejszej sprawie mamy do czynienia, przede wszystkim, z wadą w postaci naruszenia przepisów o właściwości, ujętą przez ustawodawcę na pierwszym miejscu w katalogu wad kwalifikowanych, mieszczących się w art. 156 § l Kpa. Usytuowanie naruszenia właściwości, na czele enumeratywnego katalogu, jednoznacznie wskazuje na powagę tego uchybienia. Zauważyć bowiem trzeba, iż prowadząc postępowanie administracyjne, organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. l pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, ustawodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W rozpoznawanej sprawie, decyzja z (...) marca 2006 r. odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek, została wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc z naruszeniem art. 83 ust. 1 pkt 1-5 u.s.u.s. Zgodnie z tymi przepisami organem pierwszej instancji we wszystkich sprawach indywidualnych rozstrzyganych na podstawie przepisów u.s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Użyte w przepisie art. 83 ust. 1 u.s.u.s. sformułowanie "w szczególności" oznacza, że przepis art. 83 ust. 1 nie odnosi się wyłącznie do spraw wymienionych w pkt 1-5 tego przepisu, a zatem określona w tym przepisie kompetencja Zakładu, jako organu pierwszej instancji w zakresie ubezpieczeń społecznych, odnosi się do rozstrzygania wszystkich spraw indywidualnych wynikających z przepisów u.s.u.s. Z treści powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że w rozpoznanej sprawie decyzję w pierwszej instancji wydać powinien był Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes tego Zakładu. Z tego względu należało stwierdzić, że w rozpoznanej sprawie Prezes ZUS, wydając decyzję poprzedzająca zaskarżoną decyzję, naruszył przepisy art. 83 ust. 1 pkt 1-5 i naruszenie to na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 Kpa stanowiło przesłankę do stwierdzenia nieważności tej decyzji. Odnosząc się z kolei do zaskarżonej decyzji z (...) kwietnia 2006 r., zauważyć należy, iż decyzją tą Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z (...) marca 2006 r., która w sposób oczywisty naruszała przepisy art. 83 ust. 1 pkt 1 - 5 u.s.u.s. W związku z tym uznać należało, iż decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). Dodatkowo zaskarżona decyzja w sposób rażący naruszała przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, ponieważ rozstrzygnięcie oparte na tym przepisie, organ mógł wydać jedynie w przypadku stwierdzenia, że decyzja organu pierwszej instancji nie narusza prawa, co w niniejszej sprawie, z podanych wyżej względów, nie miało miejsca. W takiej sytuacji zachodziła konieczność stwierdzenia nieważności obu wydanych w sprawie decyzji. Wykazane wady zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej sprawiają, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącej o umorzenie powyższych należności uznano za zasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez właściwe organy. Jedynie na marginesie niniejszych rozważań Sąd wskazuje, że organ wydając decyzję w przedmiocie umorzenia składek obowiązany był na podstawie art. 7 Kpa dokładnie wyjaśnić sytuację materialną skarżącej i zgodnie z treścią art. 107 § 3 Kpa dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W tym zakresie organ nie może odwoływać się do ogólnikowych stwierdzeń. Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 Kpa, orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzje, których nieważność stwierdzono nie mogą być wykonane, określono w oparciu o przepis art. 152 P.p.s.a.