III SA/Wa 1957/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA – Maciej Kurasz po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy wyjaśnienia treści postanowienia postanowił: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego - K. C. pismem z 19 czerwca 2008r. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy wyjaśnienia treści postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z 29 lipca 2008r. do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. od wpisu sądowego. Wskazał, że we wszystkich sprawach, które wniósł do Sądu, kwota wpisów przekroczyła 3.800 zł, uiścił kilkaset złotych. Wyjaśnił, że kolejne skargi będą przekazywane przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. Wskazał, że osiąga comiesięczny dochód w wysokości 4.600 zł brutto. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z dnia 3 września 2008r. Skarżący w piśmie z 30 września 2008 r. wskazał, że uzyskuje dochód ok. 3.321 zł netto na podstawie umowy o pracę, która stanowi jedyne źródło jego przychodów. Zamieszkuje z mamą, lecz nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Podał, że miesięcznie wydaje na: żywność - 1700 zł, leki - 200 zł, ubrania - 200 zł, środki czystości - 100 zł, dojazdy - 100 zł, opłaty za lokal - 264 zł, energię elektryczną - 110 zł, gaz - 30 zł, telefon stacjonarny - 100 zł, artykuły biurowe - 100 zł, znaczki do korespondencji - 100 zł, opłaty za internet - 70 zł, telewizje kablową - 70 zł, telefon komórkowy - 150 zł. Wydatki, które musi wpisy sądowe oszacował na ponad 5.000 zł. Załączył zeznanie PIT za 2007r., wyciągi z rachunku bankowego, zaświadczenie o uzyskiwanym wynagrodzeniu. Postanowieniem z dnia 2 października 2008r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki niezbędne do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W piśmie z dnia 14 października 2008r. Skarżący wskazał zestawienie spraw sądowych i wysokości wpisów, jakie jest zobowiązania uiścić. Wyjaśnił, że nie stać gona zapłacenie tych kosztów. Poniesienie ich w ocenie Skarżącego spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania. Po doręczeniu postanowienia referendarza sądowego Skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu podniósł, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych bez znacznego uszczerbku finansowego i jest to jedyne kryterium warunkujące przyznanie prawa pomocy, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Zarzucił, że w ww. postanowieniu nie dokonano analizy przedstawionych materiałów oraz nie uwzględnienie zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Nie przeanalizowano całego stanu faktycznego i nie uwzględniono pisma uzupełniającego odpowiedź na wezwanie, z 14 października 2008r. oraz nie wykazano, dlaczego poniesienie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu sądowym takich jak wpis sądowy nie będzie miało wpływu na uszczerbek utrzymaniu koniecznego strony. W ocenie Skarżącego referendarz nie uwzględnił zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Twierdzenia referendarza nie mają żadnych podstaw, gdy weźmie się pod uwagę miesięczne wydatki strony wynoszące 3.294 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w przypadku częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zaznaczyć należy, że celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do Sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi dysponuje. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 30 listopada 2005r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005r., sygn. akt FZ 760/04). Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego, ani oszczędności. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.600 zł brutto (średnie dochody netto za 3 miesiące wynoszą 3.321 zł). Skarżący oświadczył przy tym, że ponosi wydatki na żywność, ubrania, środki czystości, leki, dojazdy, telefon, gaz, energię elektryczną w łącznej wysokości 3.294 zł, których nie udokumentował. W przedmiotowej sprawie zważyć należy, że jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania sądowego, który Skarżący musi ponieść, jest koszt wpisu od skargi w wysokości100 zł. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz złożonych informacji dotyczących sytuacji finansowej Sąd stwierdził, że przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych nie mają zastosowania w odniesieniu do Skarżącego. Zauważyć bowiem należy, iż Skarżący dysponuje miesięcznie kwotą w wysokości około 3.300 zł. Kwota ta pozostaje do dyspozycji jednej osoby i przeznaczona jest wyłącznie na utrzymanie Skarżącego. Może nią zatem dysponować w dowolny sposób, racjonalnie i w sposób przynoszący mu największą korzyść. Skarżący nie znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej. Wyjaśnia, że może się w takiej sytuacji znaleźć, gdy uiści wpisy sądowe. Jest to jednak przypuszczenie Skarżącego, które może, ale nie musi zaistnieć. Sąd wyjaśnia ponadto, że w zakresie wskazanych przez Stronę sygnatur spraw sądowych w których zobowiązany jest do zapłacenia wpisów sądowych, toczą się przed Sądem postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Strona uiściła też w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1370/08, III SA/Wa 1181/08 opłaty sądowe, co świadczy, że mogła jednak wygospodarować z uzyskiwanych dochodów niezbędne środki na ten cel. Sąd zauważa także, że ze wskazanych przez stronę sygnatur innych spraw, nie wynika, aby złożono je w tym samym terminie. Strona nie jest zatem zmuszona do zapłaty wszystkich wpisów sądowych od tych skarg, jednocześnie. Może rozłożyć poniesienie tych kosztów w czasie. Tym samym Skarżący jest w stanie ponieść w niniejszej sprawie koszt wpisu sądowego w kwocie 100 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego, gdyż z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że Skarżący uzyskuje stałe dochody ze stosunku pracy. Prawo pomocy, jest "prawem ubogich", ma być stosowane w wyjątkowych sytuacjach, które są uzasadnione trudną sytuacją materialną, w której znalazła się strona. Zaznaczyć też należy, że Skarżący, mimo wezwania Sądu nie załączył wyciągu bankowego z konta bieżącego, na które otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy. Skoro Skarżący nie dostrzega potrzeby wszechstronnego naświetlenia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, nie wykazuje się w tym zakresie stosowną inicjatywą, udostępnia niektóre tylko istotne dla kompleksowej oceny sprawy dokumenty, Sąd nie ma obowiązku żądania dalszego uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty. Skarżący nie wykazał również, szczegółowych wydatków jakie składają się na koszty wyżywienia, ogólnie podając sumę 1.700 zł. Tym samym, w ocenie Sądu wskazanie tej kwoty bez poparcia jej stosownymi dokumentami i wyjaśnieniami nie pozwala na ocenę jej wiarygodności. Do Sądu nie należy bowiem prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego Skarżącego, a to z tej przyczyny, iż prowadziłoby to do nieograniczonego przewlekania postępowania o przyznanie prawa pomocy, które ze swej istoty jest postępowaniem wpadkowym, i jako takie nie powinno w sposób długotrwały uniemożliwiać zakończenia postępowania głównego (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt FZ 17/04). Podkreślić należy, że to Skarżący występuje o przyznanie prawa pomocy i nawet niezależnie od obowiązków prawnych w tym zakresie, jakie przewidział dla niego prawodawca, w jego dobrze pojętym interesie winno leżeć pełne i rzeczowe przedstawienie Sądowi tego wszystkiego, co świadczy o niemożności uiszczenia wpisu od skargi. Skoro Skarżący tego nie czyni, wówczas musi liczyć się z odmownym rozpatrzeniem wniosku. Sąd wyjaśnia również, że uzupełnienie odpowiedzi na wezwanie z dnia14 października 2008r., wniesiono po wydaniu postanowienia przez referendarza sądowego w dniu2 października 2008r. Tym samym referendarz sądowy nie miał możliwości uwzględnienia informacji w nim zawartych przy wydawaniu ww. rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, że zapłacenie kwoty 100 zł spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego, wobec czego na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.