III SA/Wa 1974/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. F. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2017 r. w sprawie ze skargi M. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego M. F. (zwany dalej: "Skarżącym") wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając przedmiotowy wniosek Skarżący wskazał, że w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej prowadzi warsztat samochodowy. Wskazana działalność gospodarcza jest jedynym źródłem dochodów Skarżącego, które jednak nie pozwala mu na jednoczesne pokrycie kosztów swojego utrzymania oraz poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Skarżący ma 66 lat i do niedawna był osobą bezdomną. Obecnie zamieszkuje w mieszkaniu, które odziedziczył po śmierci brata. Poza tym jego majątek stanowią: działka leśna, 1/3 działki rolnej oraz 26-letni samochód, który jest niezbędny do pracy zawodowej. Miesięczny dochód Skarżącego wynosi 1.150 zł netto. Natomiast na zobowiązania Skarżącego składają się: opłata za mieszkanie - 390 zł, media - 120 zł, koszty leczenia - 60 zł, podatek od nieruchomości - 116,20 zł rocznie, ubezpieczenie mieszkania - 370 zł rocznie oraz OC za samochód - 408,64 zł rocznie. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji materialnej, Skarżący nadesłał wyciągi z jego rachunku bankowego za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2017 r. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że nie wykazał on spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 26 lipca 2017 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego, wnosząc o jego zmianę, poprzez uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że jego zdaniem udokumentował on swoją obecną trudną sytuację materialną. Skarżący wskazał też, że zmuszony jest wyprzedać posiadane mienie, tak aby nie dopuścić do utraty płynności finansowej i zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej i w tej sytuacji musiałby głodować przez tydzień żeby wywiązać się z zapłaty wpisu sądowego od jego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącego postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odnotować w tym miejscu należy, że jedynym kosztem sądowym należnym na tym etapie postępowania jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się również, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Oceniając sytuację finansową Skarżącego na podstawie złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazał on, iż spełnia przesłanki warunkującej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć bowiem należy, że z nadesłanych przez Skarżącego kopii dokumentów w postaci zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. wynika, iż w 2016 roku Skarżący uzyskał przychód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wysokości 53.294,67 zł, co daje przychód w wysokości około 4.441 zł miesięcznie. Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym orzeczeniu referendarza sądowego, że w świetle poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych, dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Ponadto zauważyć należy, że koszty sądowe do uiszczenia których Skarżący jest zobowiązany w niniejszej sprawie nie mogą ustępować pierwszeństwa pozostałym wydatkom Skarżącego opisanym w jego wniosku, w tym również wydatkom związanym z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Sąd zauważa również w tym miejscu, że Skarżący pomimo wezwania skierowanego do niego przez referendarza sądowego, nie udokumentował wysokości przychodów uzyskiwanych w 2017 roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z kopii złożonego przez Skarżącego zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. wynika, że poniósł on wówczas stratę z działalności gospodarczej w kwocie 18.581,57 zł. Natomiast z oświadczeń Skarżącego wynika, że obecnie, tj. w 2017 r. uzyskuje on dochód z tej działalności w wysokości 1.150 zł netto miesięcznie. Z tym oświadczeniem Skarżącego nie korespondują jednak jego wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie od orzeczenia od referendarza sądowego, iż obecnie zmuszony jest wyprzedać posiadane mienie, aby nie dopuścić do utraty płynności finansowej i zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej. Zauważyć bowiem należy, że deklarowany przez Skarżącego dochód z działalności gospodarczej w kwocie 1.150 zł netto miesięcznie nie jest co prawda wysoki, lecz jednocześnie nie stanowi on straty, która wymagałaby wyprzedaży posiadanego mienia w celu podtrzymania tej działalności, na co wskazał Skarżący. Poza tym ze złożonych przez Skarżącego wyciągów z jego rachunku bankowego za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2017 r. wynika, że dokonywał on we wszystkich tych miesiącach wpłat na ten rachunek za pośrednictwem wpłatomatu w kwotach - odpowiednio - 900 zł, 500 zł i 450 zł. Skarżący nie wyjaśnił charakteru tych wpłat oraz źródła pochodzenia środków wpłaconych w ten sposób na swój rachunek bankowy. Powyższe wątpliwości wymagały uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., do czego Skarżący był wzywany na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2017 r., jednakże - jak już wskazano powyżej - nie wykonał tego wezwania w całości. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy wynikającej z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.