III SA/Wa 1989/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2008 r. wniosku R. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za maj, czerwiec i sierpień 2002 roku postanawia: - odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. R. L. (dalej "skarżąca" lub "strona") w skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...] wydaną w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za maj, czerwiec i sierpień 2002 roku wniosła o zwolnienie z uiszczenia wpisu sądowego. W dniu 28 listopada 2007 roku wezwano skarżącą do złożenia wniosku na formularzu PPF oraz do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. Skarżąca w terminie nadesłała wypełniony formularz PPF wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że z powodu braku jakichkolwiek dochodów oraz zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, nie jest w stanie uiścić wpisu. Wskazała również, że decyzją lekarza orzecznika uznana została za osobę niezdolną do pracy od 2006 roku, ale pomimo powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił jej przyznania renty. W tej sprawie skarżąca złożyła pozew przeciwko ZUS. Zgodnie z jej oświadczeniem złożonym na formularzu, skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomego. Dodała, że jej sytuacja materialna oraz utrata zdrowia zostały spowodowane niezasadnymi decyzjami organów kontroli skarbowej. Skarżąca nie przedstawiła dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia 28 listopada 2007 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis w kwocie 1.500 zł oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżąca nie wykazała, że poniesienie kosztów sądowych, może spowodować uszczerbek w jej utrzymaniu. Ocena taka jest konsekwencją postępowania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 p.p.s.a. została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. Nie wykonała tego wezwania, a powyższe działanie nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych. Informacje zawarte we wniosku nie wystarczyły bowiem do oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza akt sprawy i informacji przedstawionych w formularzu PPF wskazuje, iż lekarz orzecznik ZUS mając na uwadze "upośledzenie sprawności ogólnej organizmu, leczenie" stwierdził całkowitą niezdolność skarżącej do pracy od marca 2006 roku do maja 2009 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił jednak skarżącej przyznania renty. Zgodnie z formularzem, skarżąca jest pozbawiona jakichkolwiek dochodów, nie posiada żadnego majątku. Nie wyjaśniła jednak, skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie (jedzenie, leczenie, media). Ponieważ skarżąca nie wskazała żadnych dochodów, majątku, nie przedstawiła też informacji o korzystaniu z pomocy opieki społecznej, w ocenie referendarza sądowego przedstawione informacje nie są wiarygodne. Oczywiste jest, iż skarżąca musi posiadać albo źródła dochodu, majątek albo korzystać z pomocy innych osób. Wniosek taki wydaje się logiczny chociażby dlatego, że skarżąca z powodu stanu zdrowia , nie może podjąć pracy, a równocześnie jest stroną postępowania sądowych przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych i organom celnym. Przyjmując, że skarżąca nie składała zeznań podatkowych, ponieważ w okresie, którego dotyczyło wezwanie nie pracowała, nie znajduje jednak usprawiedliwienia nie przedstawienie innych dokumentów takich jak zaświadczenie urzędu skarbowego o uzyskiwanych lub braku dochodów, zaświadczenie urzędu pracy, opinia ośrodka pomocy społecznej, wyciągi z rachunków bankowych. W konsekwencji niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych skarżącej i ustalenie, czy sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest bowiem pogląd, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która - poddana ocenie Sądu - może być, przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Powtórzyć należy, iż przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to skarżąca musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Sąd natomiast ocenia powołane informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. W sytuacji, kiedy skarżąca nie wykazała należycie swojej sytuacji majątkowej przyznanie prawa pomocy byłoby nadużyciem uprawnień Sądu do stosowania tej instytucji. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.