III SA/Wa 1993/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 22 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi kasacyjnej S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1993/09 oddalającego skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne postanawia 1. zwolnić S. P. od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. S. P. - zwany dalej "Skarżącym", reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata J. P. wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1993/09 złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że wysokość jego dochodów uniemożliwia samodzielne sfinansowanie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżący wskazał, że dochody uzyskuje z tytułu działalności gospodarczej - średnio z pierwszych 6 miesięcy 2010 r. w kwocie 382 zł brutto. Pismem z dnia 24 sierpnia 2010 r. wezwano Skarżącego do przedstawienia następujących informacji dotyczących jego stanu majątkowego: 1) zeznań podatkowych Skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wskazania wszystkich źródeł utrzymania Skarżącego; 3) nadesłania deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy oraz zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych w 2010 r.; 4) nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego za ostatnie 4 miesiące; 5) wskazania i udokumentowania wysokości kosztów miesięcznego utrzymania Skarżącego (czynsz, opłaty za energię, gaz itp.); 6) informacji o wysokości wynagrodzenia wypłaconego na rzecz pełnomocnika (adwokata J. P.) oraz źródeł jego finansowania; 7) wskazania źródeł, z jakich Skarżący sfinansował uiszczenie wpisu w kwocie 100 zł oraz uiszczenie opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na powyższe Skarżący przesłał pismo z dnia 3 września 2010r., w którym uzupełnił wniosek o przyznanie prawa pomocy o kopie zeznań podatkowych za lata 2008 i 2009 oraz kopie deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do lipca 2010 r. oraz zestawienie wysokości przychodów i kosztów w 2010 r. w rozbiciu na miesiące. Wyjaśnił, że do dnia 2 sierpnia 2010 r. jego jedynym źródłem dochodu i tym samym utrzymania była prowadzona działalność gospodarcza w ramach Przedsiębiorstwa [...]. W związku z rosnącym od lutego 2009 r. zadłużeniem firmy był on zmuszony zawiesić jej działalność z dniem 2 sierpnia 2010 r. Od dnia 1 sierpnia 2010 r. podjął pracę. Jego wynagrodzenie wynosi 1317 zł brutto (netto 989,15 zł). Skarżący dodatkowo podniósł, że dnia 21 stycznia 2009 r. Urząd Skarbowy w O. rozesłał do 20 banków "Zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem" nie kierując się przy tym wcale tym, czy u adresata jest jego konto firmowe lub prywatne, czy też nie ma. Skarżący wyjaśnił, że obroty na jego koncie firmowym, w związku ze zmniejszającymi się gwałtownie obrotami "fakturowymi", w miesiącu czerwcu 2009 r. spadły do zera. W związku z powyższym nie są generowane wyciągi. Analogicznie wygląda sytuacja na kontach prywatnych. W związku z powyższym Skarżący w załączeniu przesłał wydruk historii ostatniego czynnego jeszcze rachunku firmowego w [...]. Skarżący wskazał, że w orzeczeniu Sądu [...] w K. z dnia [...] listopada 1999 r. o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód sąd przyznał mu użytkowanie jednego pokoju we wcześniej zajmowanym mieszkaniu. Z byłą małżonką ponosi wspólnie koszty utrzymania, przy czym zgodnie z umową pokrywa koszty mediów (energia elektryczna, gaz) oraz opłatę za telefon i telewizję kablową, nie partycypuje natomiast w opłacie czynszu. Załączył kserokopie rachunków za: energię elektryczną, gaz, telewizję kablową, telefon i czynsz. Wskazał, że w przeliczeniu na miesiąc opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, pokrywane przeze niego wynoszą średnio ok. 190 zł. Koszty związane z wyżywieniem i odzieżą miesięcznie pochłaniają ok. 650 zł. Resztę posiadanych pieniędzy przeznacza na spłatę bieżących zobowiązań pozostających do uregulowania z tytułu zawieszonej działalności. Skarżący zauważył, że w związku z brakiem rozstrzygnięcia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wpłacił żadnego wynagrodzenia na rzecz adwokata J. P.. Natomiast wpis i opłatę kancelaryjną sfinansował z pieniędzy firmowych, ponieważ uznał, że jego skarga i cała sprawa dotyczy przede wszystkim jego firmy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie - art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) - dalej powoływanej jako "p.p.s.a." Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będąca formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może, na wniosek strony, przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku całkowitego przyznania prawa pomocy, prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy Sąd rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Zauważyć należy, iż z dokumentacji nadesłanej przez Skarżącego wynika jednoznacznie, że jego sytuacja finansowa jest trudna. Skarżący odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że od dnia 1 sierpnia 2010 r. podjął pracę. Jego wynagrodzenie wynosi 1317 zł brutto (netto 989,15 zł). Natomiast opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, które są pokrywane przez Skarżącego w przeliczeniu na miesiąc wynoszą średnio ok. 190 zł. Koszty związane z wyżywieniem i odzieżą miesięcznie pochłaniają ok. 650 zł. Oznacza to, wydatki Skarżącego łącznie wynoszą 840 zł. Sąd zwraca jednak uwagę, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym, do poniesienia którego jest zobowiązany Skarżący jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Dlatego Sąd stwierdzając, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny zwolnił go od wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu, zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych byłoby przedwczesne, gdyż sytuacja materialna Skarżącego po zakończeniu postępowania kasacyjnego może się poprawić. Sąd ponadto zwraca uwagę, że zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z wyżej wskazanymi osobami. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jak podkreśla się w doktrynie przesłanka negatywna z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. J. Harczuk "Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy", ZNSA 2007, Nr 5, s. 69 i n.). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że Skarżący w dniu 4 sierpnia 2010 r. udzielił pełnomocnictwa procesowego adw. J. P. Treść znajdującego się w aktach pełnomocnictwa obejmuje całe postępowanie kasacyjne i nie pozwala przyjąć, że Skarżący w niniejszej sprawie nie jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Z akt sprawy wynika także, że ustanowiony w oparciu o powyższe pełnomocnictwo adwokat podjął stosowne czynności procesowe i reprezentuje Skarżącego w tym postępowaniu. Pełnomocnik ten wniósł skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1993/09. Skoro Skarżący aktualnie jest reprezentowany w postępowaniu kasacyjnym toczącym się w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku ustanowienie takiegoż pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do Sądu nie oznacza bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, w sytuacji gdy strona korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.