III SA/Wa 2019/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 10/12/2015 r. po rozpoznaniu wniosku P.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/5/2015 r nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadami przyjętymi przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest tak odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne, jak obowiązek wykazania przez stronę niemożności wygospodarowania środków na poczet kosztów postępowania. Skarżący, tj P.L., zwrócił się, pismem z 27/10/2015 r oraz, następnie, na formularzu PPF z 3/12/2015 r, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał – w szczególności - że: - jest stanu wolnego i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe; - wynajmuje pokój z prawem korzystania z kuchni za co ponosi miesięczne obciążenie w kwocie 600 zł; - do końca 2014 r prowadził działalność gospodarczą, jednakże z uwagi na zmianę sytuacji gospodarczej zakończył jej prowadzenie; - korzysta z pożyczek od matki; - uzyskuje co miesiąc ok 1800 zł dochodu netto; - ponosi, co miesiąc, wydatki na mieszkanie (600 zł), wyżywienie (800 zł), lekarstwa (200 zł), alimenty dla syna (600 zł). Do formularza strona załączyła kserokopie zeznań podatkowych oraz umowę o pracę. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z 23/11/2015 r o przekazanie wyciągów z rachunków bankowych (także tych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej), nadesłanie dokumentów finansowych (bilans, księga przychodów, kserokopie zestawienia faktur) za okres, w którym prowadził działalność gospodarczą, kalkulacji kosztów życia i in (karta 58 akt sądowych), skarżący, w piśmie z 3/12/2015 r, przekazał strukturę ponoszonych przez niego wydatków, wyjaśnił przyczyny zakończenia w 2014 r prowadzenia działalności gospodarczej. Referendarz sądowy wskazuje, że w sprawie wymagany jest wpis sądowy od zażalenia (jedyny wymagalny koszt sądowy) w kwocie 100 zł, zatem do tej kwoty należałoby odnieść zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów postępowania. Z uwagi na etap sprawy, tj prawo pomocy złożone przy zażaleniu na postanowienie o odrzucenie skargi (z przyczyn formalnych), naturalnym i oczywistym byłoby uwzględnienie wniosku strony: po to, by mogła przekonać się oraz zweryfikować i to bez zwłoki (periculum in mora) - prawidłowość podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia. Referendarz sądowy, po zbadaniu sprawy, uznał jednak, że rozstrzygnięcie o takiej (korzystnej dla strony) treści jest niemożliwe do podjęcia, jeśli uznać, że referendarz sądowy jest związany zasadami racjonalnego myślenia i uwzględnia tzw "doświadczenie życiowe".... . Jak należy wskazać skarżącemu, by skutecznie ubiegać się o prawo pomocy, powinien on uprawdopodobnić (złą) sytuację życiową, w której znajduje się. Uchylenie się od przekazania informacji, o które skarżący był wzywany w piśmie z 23/11/2015 (m.in. kalkulacji kosztów życia, zestawienie należności i zobowiązań, dokumentów finansowych dotyczących okresu prowadzenia działalności gospodarczej, której efektem jest spór przed Sądem), tak silnie i jednoznacznie piętnowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np w postanowieniu I FZ 343/15), nie może spowodować wydania przez referendarza sądowego korzystnego dla strony rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy, bez podejrzewania tegoż referendarza o "swobodne traktowanie zasad oceny stanu faktycznego". Naraziłby się on na zarzut nieposzanowania dorobku prawnego i zarzut nieposzanowania oceny faktów dokonywanej w zbliżonych sprawach, w analogicznym stanie faktycznym, przez NSA. Referendarz sądowy przyznaje, że okoliczność regularnego dokonywania przez skarżącego wydatków miesięcznych na kwotę ok 2200 zł (rubryka 11 formularza, pismo z 3/12/2015r), tj na kwotę przekraczającą znacznie wysokość miesięcznych dochodów (1800 zł, rubryka 10 formularza PPF), przy zadeklarowanym braku oszczędności i przedmiotów wartościowych jest przyczyną wzbudzenia tak szczególnego uznania u referendarza sądowego, jak też – zarazem - stwierdzenia konieczności zbadania wszystkich źródeł utrzymania strony. Okazało się to jednak (zbadanie źródeł utrzymania) – i to pomimo doręczonego stronie wezwania z 23/11/2015 r – niemożliwe, ponieważ "kalkulacja kosztów życia skarżącego" dotyczyła jedynie wydatków (a contrario - nie dotyczyła przychodów), natomiast wyciągów z rachunków bankowych skarżący nie złożył w ogóle: i to pomimo tego, że jak wynika ze złożonej prze niego "Umowy o pracę" wynagrodzenie miesięczne jest przelewane na "konto Pracownika" (pkt V "umowy..."). Ta "wybiórczość" (dwoistość) w składanych deklaracjach dotyczących stanu faktycznego strony nie zyskuje aprobaty referendarza sądowego (Duplici lingua praeditus .... ). Niezrozumiałe pozostało także, czemu skarżący nie udostępnił, pomimo wezwania, wyciągu z (posiadanego) rachunku bankowego: przecież tym samym uniemożliwił ustalenie korzystnych dla niego okoliczności i (korzystną) ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W ocenie urzędnika sądowego, podstawowym warunkiem rozpoznania (korzystnego dla strony) wniosku o prawo pomocy jest należyte wykazanie przez nią sytuacji majątkowej, w której znajduje się. Jest to dopełnienie tzw "obowiązku lojalności" względem Sądu, tak silnie akcentowanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. W badanej sprawie "obowiązek lojalności" wynikający z precyzyjnej treści wezwania referendarza sądowego, był rozumiany przez skarżącego, jak wynika z sygnalizowanego powyżej sposobu wypełniania wezwań, niestety jednostronnie. Wobec powyższego, referendarz sądowy pomija jako zbędny w swoich rozważaniach nałożony nań przez NSA (którego orzeczenia są dla orzecznika niezbywalną wskazówką - sum via et veritas ....) obowiązek odnoszenia kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą – do przychodów uzyskiwanych z tej działalności, chociaż także w niniejszej sprawie wydaje się, że spór podatkowy i spór przed sądem jest efektem prowadzenia działalności gospodarczej (rozliczenia w podatku od towarów i usług). I choć, co do zasady, koszt podatkowy i koszt sądowy związane ze sporem należy traktować jako koszt działalności gospodarczej w ogóle, a zatem zdolność do jego poniesienia należy odnosić do uzyskiwanego w spornym okresie przychodu, to jednak niezłożenie dokumentacji finansowej związanej z działalnością gospodarczą nie jest, co wskazano wyżej, (wyłączną) przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy, wobec niewyjaśnienia sytuacji życiowej przez skarżącego w oznaczonym zakresie, nie znajdując sposobu – pomimo podjętych starań - na uwzględnienie wniosku strony, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., był zobowiązany postanowić jak w sentencji.