III SA/Wa 202/16

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Z. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe styczeń i luty oraz okresy od kwietnia do listopada 2010 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - Skarżący R. Z. , reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Do swojego majątku zaliczył działkę budowlaną o pow. 285 m² o wartości 70 tyś. zł. Z kolei żona skarżącego posiada mieszkanie w W. o pow. 50 m². Skarżący oświadczył, że jedyny dochód rodziny stanowi jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.300 zł netto miesięcznie. Z kolei wydatki to: czynsz za mieszkanie 610 zł i opłaty eksploatacyjne 420 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za styczeń 2016 r., umowę o pracę, wydruki dokumentujące wynagrodzenie, oświadczenie żony skarżącego, że pozostaje ona na wyłącznym utrzymaniu męża i zajmuje się wychowaniem dzieci. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej – "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącego wynosi jedynie 1.300 zł. Skarżący podtrzymuje, że jest to jedyny dochód jego rodziny. Powyższe budzi poważne wątpliwości, zważywszy chociażby na podstawowe koszty utrzymania czteroosobowej rodziny. Warto również zauważyć, że skarżący oświadczył, że już same miesięczne wydatki na czynsz i na opłaty eksploatacyjne wynoszą łącznie 1.030 zł. Tym samym nie wiadomo z jakich źródeł dochodów skarżący pokrywa wydatki na wyżywienie rodziny, utrzymanie i naukę dzieci, wynagrodzenie pełnomocnik i inne niezbędne. Wątpliwości tych nie można było wyjaśnić na podstawie dokumentów, o które wezwał referendarz sądowy. Skarżący był zobowiązany m.in. do przesłania wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, a przedstawił jedynie wyciąg za styczeń 2016 r. Z wyciągu tego wynika, że na ten rachunek skarżący dokonał dwóch "wpłat własnych" na łączną kwotę 1.700 zł, tj. przekraczającą jego miesięczny dochód. Z kolei suma obciążeń na rachunku za styczeń przekroczyła kwotę 3.000 zł. Oceniając całość oświadczeń i wyjaśnień skarżącego, referendarz sądowy stoi na stanowisku, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Sprzeczności, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.