III SA/Wa 207/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak,, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Protokolant Emilia Jaktorska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2010 r. sprawy ze skargi T. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz T. R. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z akt egzekucyjnych wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec T. R. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w M. obejmujących należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 1999 r. Zawiadomieniem z dnia 27 czerwca 2008 r. organ egzekucyjny dokonał w trybie art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) dalej u.p.e.a. zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. w Urzędzie Skarbowym w M., w wyniku którego częściowo została zaspokojona na podstawie dokonanej czynności egzekucyjnej. Następnie kolejnym zawiadomieniem z dnia 2 lipca 2009 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. Pismem z dnia 16 lipca 2009 r. Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, z uwagi na fakt, iż organ egzekucyjny dochodzi roszczeń nieistniejących i nienależnych. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w M. o udzielenie informacji czy na dzień 2 lipca 2009 r., tj. dzień dokonania zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2008, są wymagalne zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za rok 1999. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w M. pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. poinformował organ egzekucyjny, że składki na ubezpieczenia społeczne objęte powyższymi tytułami wykonawczymi są należne. Wierzyciel wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W wyniku powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na powyższe postanowienie Skarżąca złożyła zażalenie wnosząc o uchylenie i umorzenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zdaniem Skarżącej zaległości podatkowe w przedmiotowej sprawie uległy przedawnieniu, ponieważ: nie podjęto żadnej czynności egzekucyjnej, skutkującej przerwaniem biegu przedawnienia, gdyż samo zawiadomienie Skarżącej o istniejącym długu nie stanowi czynności egzekucyjnej; zajęcie prawa majątkowego nastąpiło w dniu 12 października 2007 r. bezprawnie, bo przed wydaniem decyzji nr 86 z dnia 26 listopada 2007 r. będącej podstawą egzekucji; Zakład Ubezpieczeń Społecznych powiadomił Skarżącą pismem z dnia [...] lipca 2008 r., że wobec niej nie jest prowadzone żadne postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Przyczyny umorzenia tego postępowania określone są w art. 59 u.p.e.a. Przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. stanowią iż postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, albo obowiązek nie istniał. W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w M. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2009 r. stwierdził, że "w świetle przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm.), z art. 24 ust. 4 wynika, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d (...). W związku ze skutecznym powiadomieniem płatnika w dniu 8 lipca 2008 r. o zobowiązaniach nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia, a zatem kwoty objęte w/w tytułami są należne. Zatem z niniejszego pisma wynika, że wyraża ono merytoryczne stanowisko wierzyciela w przedmiocie wniosku Skarżącej i zawartego w nim zarzutu nieistnienia obowiązku. Oznacza to tym samym, że wierzyciel żąda wykonania obowiązku, jako dysponent tego postępowania. W związku z tym, w świetle cytowanego wyżej art. 59 § 2 u.p.e.a., stanowisko wyrażone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w M. przy piśmie z dnia 5 sierpnia 2009 r. jest wiążące dla Dyrektora Izby Skarbowej w W. W skardze złożonej do tutejszego Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W.; umorzenie postępowania egzekucyjnego; zwolnienie z egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną. Postanowieniu zarzuciła rażące naruszenie prawa w zakresie ważności postępowania egzekucyjnego oraz rażące naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. Skarżąca ponownie zarzuciła, iż decyzja nr 86 będąca podstawą wszczęcia egzekucji wydana została już po dokonaniu zajęcia, zaś zobowiązania dochodzone w przedmiotowej interpretacji uległy przedawnieniu co potwierdził wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt II UK 448/03. W ocenie Skarżącej Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w M. dokonał ustalenia rzekomych zaległości ciążących na Skarżącej bez żadnej podstawy prawnej ani dokumentacji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie narusza prawo procesowe, w związku z tym podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Spór między stronami sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zgodna z prawem jest odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w przedmiocie zaległości z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 1999 r. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego (Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, komentarz 2008, Unimex s. 500-501). Podać należy, że na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się (obligatoryjnie) w przypadkach w nim wskazanych tj.: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Skarżąca powołała się na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 ww. ustawy podnosząc, że zobowiązanie dochodzone na drodze przedmiotowej egzekucji uległo przedawnieniu. Sąd dokonał oceny zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia prawidłowości zastosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu Dyrektor Izby Skarbowej błędnie uznał, iż stanowisko wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie było wiążące. Nie budzi wątpliwości, iż art. 59 u.p.e.a. nie przewiduje trybu, w którym organ mający wydać postanowienie na jego podstawie jest związany stanowiskiem wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej obowiązany był samodzielnie ustalić czy w przedmiotowej sprawie należności z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 1999 r. uległy przedawnieniu. Nie mógł poprzestać na uzyskaniu stanowiska wierzyciela, który wskazał, iż należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Błędne jest zatem zdaniem Sądu stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, iż stanowisko wierzyciela Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w M. odmawiające umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek jest wiążące i uniemożliwia organowi własną ocenę kwestii przedawnienia zobowiązania. Podkreślić należy, iż art. 59 u.p.e.a., który był podstawą zaskarżonego postanowienia nie przewiduje trybu wiążącego stanowiska wierzyciela, które mogłoby być podstawą odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej ponownie rozpatrując sprawę obowiązany będzie do odniesienia się do zarzutów Skarżącej, zwłaszcza zarzutu przedawnienia się należności z tytułu nieuregulowanych składek, bowiem stanowisko wierzyciela jest niewiążące i w kwestii ustalenia przedawnienia Dyrektor Izby Skarbowej nie mógł oprzeć się na jego stanowisku. Mając powyższe uwadze na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 P.p.s.a. Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200 P.p.s.a.