III SA/Wa 2072/07

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o ustanowienia pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) w sprawie ze skargi K. M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2. Wnioskiem z 2 grudnia 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF K. M. - dalej jako skarżący - wniósł o ustanowienie radcy prawnego i adwokata, ponieważ, zgodnie z punktem 2 pouczenia, nie skreślił w rubryce 4 oznaczenia tych pełnomocników. W uzasadnieniu wskazał, ze nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego. Pomoc prawna jest mu niezbędna do sporządzenia skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał, że posiada dom o powierzchni 83 m.kw., nieruchomość rolną o powierzchni 3,59 ha. Jako miesięczne dochody skarżący wskazał 50 zł z gospodarstwa rolnego, 168 zasiłek z MOPS, zasiłek celowy w wysokości 210 zł za październik 2008 r. 3. Pismem z 23 grudnia 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej, w szczególności o: wskazanie dochodów osiągniętych w 2007 r. przez skarżącego i przez osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz nadesłanie odpisów zeznań podatkowych Pana i tych osób za 2005 r. i 2006 r; wskazanie wszystkich źródeł utrzymania oraz prac dorywczych i dochodów z nimi związanych, których podejmują się osoby wskazane w pkt 1, ewentualnie przyczyn, dla których nie podejmują się tych prac; historii zatrudnienia skarżącego z ostatnich pięciu lat, w tym podejmowania dorywczej działalności zarobkowej, ewentualnie przyczyn jej niepodejmowania; aktualnego zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy; nadesłanie aktualnych odpisów wyciągów z rachunków bankowych; zestawienie aktualnych należności i zobowiązań skarżącego wobec osób trzecich. Pismo to zostało doręczone w trybie art. 73 u.p.p.s.a., po podwójnym awizowaniu, 13 stycznia 2009 r., termin do wysłania dokumentów minął 20 stycznia 2009 r. 4. Referendarz sądowy ogranicza się do konstatacji, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05). Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). Referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do przedstawienia dodatkowych danych o jej sytuacji finansowej, ponieważ to na niej spoczywa obowiązek pełnego i wyczerpującego przedstawienia informacji, tak, aby nie było wątpliwości, co do uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Ocena tych dwóch wielkości oraz zestawienie ich z wysokością kosztów postępowania pozwala podjąć decyzję o zasadności zastosowania prawa pomocy, które, co należy powtórzyć, jest wyjątkiem od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Jak zauważył - przy tym - Sąd Najwyższy, przy ocenie zdolności strony do partycypowania w występujących w sprawie kosztach sądowych należy uwzględniać stopień wykorzystywania przez stronę swoich możliwości zarobkowych (por. postanowienie SN z 31 marca 1987 r. I CZ 26/87, podobnie NSA w postanowieniach z 14 października 2004 r. FZ 464/04, FZ 465/04 i z 19 maja 2005 r. II FZ 211/05). Z akt sprawy, treści pism nasyłanych oraz z faktu posiadanego przez skarżącego wykształcenia referendarz sądowy nie kwalifikuje skarżącego jako osoby niezaradnej, niezdolnej do pracy zarobkowej, czy usprawiedliwionej w uporczywym niewykonywaniu wezwań referendarza sądowego. W ocenie referendarza sądowego, jeżeli osoba fizyczna wniosła do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy, to w procesie badania zasadności wniosku strony szczególną uwagę należy zwrócić na treść dokumentów źródłowych przedstawiających jej sytuację życiową - jak zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych, deklaracje o podejmowanej działalności zarobkowej i źródłach utrzymania - tak, by rozstrzygnięcie nie naruszało zarówno prawa strony do Sądu (art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; art. 45 ust. 1 Konstytucji RP Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483), przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz reguł racjonalnego myślenia. W sprawie skarżący już korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych i z uwzględnieniem tego elementu należy rozstrzygać o jego zdolności do ponoszenia innych kosztów postępowania na poszczególnych etapach sporu sądowego: tak, by ewentualne rozszerzenie zakresu przyznanej pomocy było należycie uzasadnione i oparło się zarzutom bezpodstawności przyznanej pomocy. Referendarz sądowy bierze pod rozwagę fakt, że skarżący został zwolniony od kosztów sądowych postanowieniem Sądu z 3 lipca 2008 r. III SA/Wa 2072/07, ponieważ Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, a przyznanie prawa pomocy było podyktowane realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do Sądu. Referendarz sądowy zauważa zarazem, że wyszczególnione powyżej dokumenty umożliwiające - referendarzowi sądowemu - rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały nadesłane. Stąd też, nie odmawiając przymiotu prawdziwości oświadczeń skarżącego zawartych w treści formularza PPF, nie mając podstaw do oceny ich zupełności, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 §1 w związku z art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 u.p.p.s.a. zadecydował, jak w sentencji.