III SA/Wa 2079/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 1 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 2004 r. postanawia 1) przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 300 zł, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie We wniosku złożonym na urzędowym formularzu (PPF) R. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że z przynoszącej niewielkie dochody działalności gospodarczej utrzymuje samodzielnie 2 małoletnie córki oraz wymagającego stałej opieki i regularnego leczenia 79-letniego ojca. Koszty tego leczenia w znaczącej mierze pokrywa sam skarżący. Dochody uzyskiwane we wcześniejszym okresie - z uwagi na obciążenia finansowe związane z utrzymaniem, nie pozwoliły skarżącemu na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący podkreślił że wobec niego wydanych zostało łącznie 21 decyzji, zaś łączna kwota wpisu do którego uiszczenia byłby zobowiązany to 17.399 zł. Poza udziałem w nieruchomości (½) skarżący nie posiada żadnego majątku. Dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej określił na kwotę ok. [...] zł. Dochód ojca wynosi natomiast [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej skarżący przesłał pismo z 22 sierpnia 2008 r. w którym wyjaśnił, że posiadany przez niego rachunek bankowy został zajęty przez Urząd Skarbowy w P.. Poziom wydatków na utrzymanie czterech osób określił na 2.700 zł (przedszkole dzieci - 800 zł, środki czystości - 100 zł, wyżywienie skarżącego i ojca - 1.000 zł, gaz, energia elektryczna - 200 zł, ogrzewanie gazowe domu, podgrzewanie wody - 400 zł, podatek od nieruchomości - 200 zł). Jakkolwiek ojciec skarżącego ma w [...]% refundowane koszty leczenia, to jednak ponosi we własnym zakresie koszty rehabilitacji w wysokości 600 zł miesięcznie. Skarżący wraz z ojcem utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej oraz ze świadczenia emerytalno-rentowego ojca. Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką dzieci, niemniej łoży ona na ich utrzymanie kwoty porównywalne do kwot wydatkowanych na ten cel przez skarżącego. Do okoliczności uniemożliwiających poczynienie oszczędności skarżący zaliczył powstałe wcześniej długi, zły stan [...] paraliżujący zdolność do pracy oraz wydatki poniesione na dostosowanie domu do funkcjonowania ojca, który przeszedł amputację obu nóg. Koszty wykonanych prac budowlanych oraz zakupu wózka inwalidzkiego nie zostały zrefundowane przez PFRON. Skarżący posiada zobowiązania z tytułu: - podatku VAT i podatku dochodowego począwszy od grudnia 2007 r., - składek ZUS (od października 2005 r.), - kredytów (w sierpniu br. Skarżący otrzymał trzy wezwania do natychmiastowej spłaty łącznej kwoty ponad [...] zł); - zaległości podatkowych, które to zaległości skarżący regularnie spłaca (po [...] zł). Skarżący zadeklarował, iż byłby w stanie opłacić koszty sądowe w kwocie 1.000-1.500 zł. Na rzecz pełnomocnika uiścił dotychczas kwotę 6.000 zł. Kwota ta sfinansowana została z dochodów z działalności oraz częściowo z emerytury ojca. Do pisma skarżący dołączył zeznania podatkowe swoje i ojca za 2007 r., deklaracje VAT-7 (za okres styczeń-czerwiec b.r.), wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, wyciągi z rachunków bankowych, trzy przed sądowe wezwania do zapłaty, fakturę potwierdzającą wypłatę wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Celem instytucji prawa pomocy jest więc zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, iż przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę należy zatem odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w 21 sprawach zawisłych przed tutejszym sądem (sygn. akt III SA/Wa 2064-2084/08) na łączna kwotę ok. 20.000 zł. W związku z powyższym oceniając zdolności płatnicze skarżącego należy brać pod uwagę nie tylko koszty ciążące na nim w przedmiotowej sprawie, ale generalną kwotę, którą obowiązany jest uiścić. Dokonując analizy zdolności płatniczych skarżącego należało dojść do wniosku, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala mu partycypować w kosztach wszczętych postępowań sądowych. Przy czym, w ocenie referendarza, skarżący jest w stanie uiścić tytułem wpisów kwotę ok. 6.000 zł. Poniesienie wydatków tego rzędu nie będzie stanowiło uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla wnioskodawcy i jego rodziny. Kwota ta jest tożsama z kosztami, które skarżący poniósł w lipcu br. na wynagrodzenie pełnomocnika. Należy więc przyjąć, iż może wygospodarować tożsamą kwotę na opłacenie kosztów sądowych. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje miesięczne przychody średnio w wysokości ok. 10.000 zł. Z zeznania PIT-36L wynika, iż w 2007 r. wnioskodawca osiągnął przychód w wysokości [...] zł (koszty uzyskania przychodów [...] zł). Z kolei do czerwca bieżącego roku skarżący uzyskał przychód w wysokości [...] zł (koszty [...] zł). Skarżący ponosi jednocześnie dość znaczne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przy czym podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców - do takich zaś należy skarżący - miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na znacznym poziomie. Tak osiągniętymi środkami może on swobodnie gospodarować. Należy również mieć na uwadze, iż nie znajdują potwierdzenia w nadesłanych dokumentach pierwotne oświadczenia skarżącego, że samodzielnie utrzymuje dwie małoletnie córki oraz w znacznej części pokrywa koszty leczenia ojca, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący ponosi bowiem jedynie koszty związane z opłatą za przedszkole dzieci w wysokości 800 zł miesięcznie, z kolei ojciec skarżącego dysponuje emeryturą w wysokości ok. [...] zł oraz oszczędnościami w wysokości ok. [...] zł, posiada więc środki na leczenie. Powyższe potwierdza również fakt, że sam skarżący oświadczył, iż jego ojciec jako inwalida wojenny ma refundowane w [...]% koszty leczenia, a we własnym zakresie ponosi jedynie koszty rehabilitacji w wysokości ok. 600 zł miesięcznie. Jednocześnie referendarz wziął pod uwagę, że z uwagi na wysokość ciążących na skarżącym zaległości podatkowych oraz innych zobowiązań, poniesienie pełnych kosztów postępowania - na obecnym etapie postępowania uiszczenie ok. 20.000 zł tytułem wpisów sądowych - mogłoby spowodować uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla skarżącego i jego rodziny. Dlatego też zasadnym wydaje się przyznanie skarżącemu częściowego prawa pomocy większości zawisłych przed tutejszym Sądem spraw. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż z uwagi na zasady ekonomiki procesowej referendarz przyjął następującą zasadę w przyznawaniu skarżącemu prawa pomocy w poszczególnych sprawach. I tak, w większości spraw skarżący zostaje zwolniony od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego ponad kwotę 300 lub 400 zł (w sprawach III SA/Wa 2065-2073/08 oraz III SA/Wa 2075-2081/08), z kolei w sprawach, w których wpis sądowy jest mniejszy od tych kwot, skarżący nie otrzymuje prawa pomocy i jest obowiązany do ich uiszczenia (w sprawach III SA/Wa 2064/08, III SA/Wa 2074-2075/08 oraz III SA/Wa 2082-2084/08). Jak wskazano wyżej, łączna kwota wpisów, którą skarżący obowiązany będzie uiścić, po uprawomocnieniu się niniejszych postanowień wynosić będzie ok. 6.000 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.